# Նոսով «Անգետիկի և նրա ընկերների արկածները»

Նիկոլայ Նոսով

Նիկոլայ Նոսով


Անգետիկի

և նրա ընկերների արկածները


Թարգմանիչ՝ Ս. Այունց


1989


Գլուխ առաջին

ԾԱՂԿԱՌԱՏ ՔԱՂԱՔԻ ՃՍՏԼԻԿՆԵՐԸ

Հեքիաթային մի քաղաքում ապրում էին Ճստլիկները: Ճստլիկ էին կոչվում, որովհետև նրանք շատ պստիկ էին՝ ամեն մեկը մի մատ վարունգի չափ: Նրանց քաղաքը շատ սիրուն էր: Տների շուրջը աճում էին անթառամ ծաղիկներ, երիցուկներ, խատուտիկներ: Փողոցներն անգամ ծաղիկների անունով էին կոչվում՝ Զանգակածաղկի փողոց, Երիցուկների ծառուղի, Կապույտ Տերեփուկի զբոսայգի: Իսկ քաղաքն ինքը կոչվում էր Ծաղկառատ և փռված էր առվակի ափին: Ճստլիկներն այդ առվակը Վարունգի գետակ էին անվանում, որովհետև ափին վարունգներ էին աճում:

Գետի մյուս ափին անտառ կար: Ճստլիկները կեչու կեղևից նավակներ էին շինում, անցնում գետը ու գնում անտառ՝ հատապտուղներ, սունկ և տխիլ հավաքելու: Հատապտուղներ հավաքելը դժվար գործ էր, որովհետև Ճստլիկները շատ պստիկ էին, իսկ տխիլի համար արդեն ստիպված էին բարձր թփի վրա մագլցել ու դեռ սղոցն էլ հետները քարշ տալ: Ճստլիկներից ոչ մեկը ձեռքով չէր կարող տխիլ պոկել, սղոցով էին կտրում: Սունկերն էլ էին սղոցով կտրում: Արմատից սղոցում էին, հետո կտոր— կտոր անում ու մաս— մաս տուն տանում:

Ճստլիկները բոլորը միանման չէին: Նրանցից ոմանք կոչվում էին մանչուկներ, իսկ ոմանք՝ աչոնիկներ: Մանչուկները միշտ հագնում էին երկար տաբատ կամ էլ՝ ուսակապերով կարճ տաբատ, իսկ աչոնիկները սիրում էին ծաղկավոր, վառ գույնի զգեստներ հագնել: Մանչուկները չէին սիրում երկար ու բարակ զբաղվել իրենց մազերով, դրա համար էլ նրանց մազերը միշտ կարճ էին կտրած, իսկ աչոնիկներինը՝ երկար էին: Նրանք շատ էին սիրում ամեն տեսակի սիրուն սանրվածքներ. երկար հյուսեր էին անում, մազերի հետ ժապավեններ հյուսում, գլխներին էլ բանթ կապում: Շատ մանչուկներ պարծենում էին, որ իրենք մանչուկ են և գրեթե բնավ ընկերություն չէին անում աչոնիկների հետ: Իսկ աչոնիկներն էլ պարծենում էին, որ իրենք աչոնիկ են և նույնպես բնավ ընկերություն չէին անում մանչուկների հետ: Եթե աչոնիկներից մեկը փողոցում հանդիպում էր մի մանչուկի, ապա հեռվից նկատելուն պես, անմիջապես անցնում էր փողոցի մյուս կողմը: Եվ լավ էլ անում էր, որովհետև մանչուկների մեջ կային այնպիսիները, որոնք հանգիստ չէին կարողանում անցնել աչոնիկի կողքով և անպայման վիրավորական մի բան էին ասում, նույնիսկ հրում էին կամ էլ, որ ամենավատն էր, հյուսիցն էին քաշում: Իհարկե, բոլոր մանչուկները չէ, որ այդպես էին, բայց դա հո նրանց ճակատին գրած չէր: Դրա համար էլ աչոնիկները գտնում էին, որ ավելի լավ է հենց սկզբից անցնել փողոցի մյուս կողմը և չհանդիպել նրանց: Այդ պատճառով էլ մանչուկներից շատերը նրանց լոպազ էին ասում, համա թե բառ էին հնարել, իսկ աչոնիկներից շատերը մանչուկներին «կռվարար» և ուրիշ վիրավորական մականուններ էին տալիս: Ընթերցողներից ոմանք իսկույն կասեն, թե երևի այս բոլորը փչոցներ են և որ կյանքում այդ տեսակ մանչուկներ չեն լինում: Բայց դե ով է ասում, թե այդպիսիները լինում են կյանքում: Կյանքում լինելը մի բան է, իսկ հեքիաթային քաղաքում լինելը՝ բոլորովին այլ բան։ Հեքիաթային քաղաքում ամեն ինչ էլ կարող է լինել:

Զանգակածաղկի փողոցի տնակներից մեկում ապրում էին տասնվեց Ճստլիկ մանչուկներ: Նրանցից ամենագլխավորը մի Ճստլիկ մանչուկ էր՝ Գիտունիկ անունով: Գիտունիկ էին ասում, որովհետև շատ բան գիտեր նա: Իսկ շատ գիտեր, որովհետև զանազան գրքեր էր կարդում: Այդ գրքերը և՛ նրա սեղանին էին, և՛ սեղանի տակ, և՛ մահճակալին, և՛ մահճակալի տակ: Նրա սենյակում չկար մի տեղ, որ գրքեր դրված չլինեին: Գրքեր կարդալով Գիտունիկը շատ էր խելոքացել: Դրա համար բոլորը նրան լսում ու շատ սիրում էին: Նա միշտ սև կոստյում էր հագնում, իսկ երբ սեղան էր նստում, քթին ակնոց էր դնում և սկսում որևէ գիրք կարդալ, դրանով նմանվում էր իսկական պրոֆեսորի:

Նույն այդ տնակում էր ապրում նաև հայտնի բժիշկ Հաբիկյանը, որ բուժում էր Ճստլիկների բոլոր հիվանդությունները: Նա ման էր գալիս սպիտակ խալաթով, գլխին էլ ծոպավոր սպիտակ թասակ դնում: Այստեղ էր ապրում նաև հռչակավոր մեխանիկ Պտուտակիկը՝ իր օգնական Ագուցիկի հետ, այստեղ էր նաև Օշարակ Օշարակովիչ Քաղցրահյութիկը՝ հռչակված նրանով, որ շատ էր սիրում գազով քաղցրաջուր խմել: Նա շատ քաղաքավարի էր: Նրան շատ էր դուր գալիս, երբ իրեն անուն- հայրանունով էին կոչում, և չէր սիրում, երբ մեկն ու մեկը ուղղակի Քաղցրահյութիկ էր ասում: Այդ տանն էր բնակվում նաև որսորդ Փամփուշտիկը, որը Քոթոթիկ անունով մի շուն ուներ և մեկ էլ՝ խցաններով կրակող հրացան: Այդ տանն էին ապրում նաև նկարիչ Ներկամոլիկը, երաժիշտ Տափլիկը և մյուս մանչուկները՝ Հապճեպիկը, Փնթփնթիկը, Լռիկմնջիկը, Պոնչիկը, Շվարիկը և Երևիկ ու Գուցեմիկ եղբայրները: Բայց նրանց մեջ ամենահայտնին Անգետիկ անունով մանչուկն էր: Անգետիկ էին ասում, որովհետև նա ոչինչ չգիտեր:

Անգետիկը վառ երկնագույն գլխարկ էր գնում, հագնում էր դեղին, դեղձանիկի գույնի տաբատ ու կանաչ փողկապով նարնջագույն վերնաշապիկ: Առհասարակ նրա խելքը գնում էր վառվռուն գույների համար: Այսպես, թութակի նման պճնվելով, Անգետիկն ամբողջ օրը պարապ, սաղապ թրև էր գալիս քաղաքում, սուտ ու մուտ բաներ հորինում ու պատմում բոլորին: Բացի այդ նա միշտ նեղացնում էր աչոնիկներին: Դրա համար էլ աչոնիկները հենց որ հեռվից տեսնում էին նրա նարնջագույն վերնաշապիկը, իսկույն ծռում էին իրենց ճանապարհն ու թաքնվում տների հետևում: Անգետիկը Ալարկոտիկ անունով մի ընկեր ուներ, որ ապրում էր Անթառամների փողոցում: Անգետիկն այդ Ալարկոտիկի հետ կարող էր ժամերով շաղակրատել: Նրանք օրը քսան անգամ կռվում էին, քսան անգամ հաշտվում:

Հատկապես մի դեպքից հետո հռչակվեց Անգետիկը:

Մի անգամ, քաղաքում զբոսնելուց հետո, նա դաշտ դուրս եկավ: Շուրջը ոչ ոք չկար: Այդ պահին թռչում էր մայիսյան բզեզը: Նա չնկատեց Անգետիկին և թռչելիս դիպավ նրա ծոծրակին։ Անգետիկը գլուխկոնծի տվեց գետնին: Բզեզը նույն պահին թռավ ու անհետացավ հեռվում: Անգետիկը վեր թռավ ու սկսեց դեսուդեն նայել, թե ով էր խփողը: Բայց շուրջը ոչ ոք չկար:

«Էս ո՞վ խփեց ինձ, — միտք էր անում Անգետիկը: — Գուցե վերևից բան ընկավ»:

Նա գլուխը բարձրացրեց ու վեր նայեց, բայց այնտեղ էլ ոչինչ չկար: Միայն արևն էր փայլում Անգետիկի գլխավերևում:

«Կա— չկա, արևից ինչ-որ բան ընկավ ինձ վրա, — վճռեց Անգետիկը: — Երևի արևից մի կտոր պոկվեց ու գլխիս ընկավ»:

Տուն գնալիս նա հանդիպեց մի ծանոթի, որին Ոսպնյակիկ էին կոչում:

Այդ Ոսպնյակիկը հռչակավոր աստղագետ էր: Նա ջարդված շշի կտորտանքից կարողանում էր խոշորացույցներ շինել: Երբ այդ խոշորացնող ապակիների միջով նայում էր զանազան առարկաների, դրանք մեծ էին թվում: Այդպիսի մի քանի խոշորացնող ապակիներից Ոսպնյակիկը մի մեծ դիտափող էր շինել, որով կարելի էր նայել լուսնին ու աստղերին: Այսպիսով, նա դարձել էր աստղագետ:

— Լսիր, Ոսպնյակիկ, — ասաց նրան Անգետիկը, — գիտես ի՞նչ պատահեց, արևից մի կտոր պոկվեց ու գլխիս ընկավ:

— Ի՞նչ ես ասում, Անգետիկ, — ծիծաղեց Ոսպնյակիկը: — Արևից մի կտոր որ պոկվեր, քեզ կճխլեր, լավաշ կշիներ: Ախր, արևը շատ մեծ է: Նա մեր երկրից էլ մեծ է:

— Չի կարող պատահել, — պատասխանեց Անգետիկը: — Իմ կարծիքով արևը ափսեի չափ է։

— Դա մեզ թվում է միայն, որովհետև արևը մեզնից շատ հեռու է: Արևը մի հսկայական շիկացած գունդ է: Ես իմ դիտափողով եմ տեսել: Եթե արևից թեկուզ ամենափոքրիկ կտորն էլ պոկվեր, մեր ողջ քաղաքը կավերեր:

— Մի տես, է՜, — պատասխանեց Անգետիկը: — Իսկ ես չգիտեի, թե արևն այդքան մեծ է։ Գնամ մերոնց պատմեմ, նրանք երևի չեն էլ լսել այդ մասին: Իսկ դու, համենայն դեպս, նայիր արևին քո դիտափողով, գուցե իրոք վրան քերծվածք նկատես:

Անգետիկը գնաց տուն և ճանապարհին ում պատահեց պատմեց.

— Եղբայրներ, դուք գիտե՞ք, թե արևն ինչքան է: Նա մեր երկրից էլ մեծ է, այ թե ինչ: Եվ ահա, եղբայրներ, արևից մի կտոր պոկվել ու թռած մեր կողմն է գալիս։ Շատով նա վայր կընկնի ու մեզ բոլորիս կճխլի: Սոսկալի բան կլինի: Այ, գնացեք Ոսպնյակիկին հարցրեք:

Ովքեր լսում, ծիծաղում էին, որովհետև գիտեին, որ Անգետիկը շաղակրատի մեկն։ Եվ Անգետիկը թռած տուն վազեց ու գոռաց.

— Եղբայրներ, գլխներիդ ճարը տեսեք: Մի կտոր թռած գալիս է:

— Ի՞նչ կտոր, — հարցրին նրան:

— Կտոր, ախպերս: Արևից մի կտոր է պոկվել: Շուտով մեզ վրա կշրմփա ու վերջ։ Գիտե՞ք արևն ինչքան է: Նա մեր երկրից էլ մեծ է:

— Ինչեր ես հնարում:

— Ոչ մի բան էլ չեմ հնարում: Ոսպնյակիկն է ասել: Նա իր դիտափողով է տեսել։

Բոլորը դուրս վազեցին ու սկսեցին արևին նայել: Նայեցին, նայեցին, այնքան նայեցին, որ աչքերից արցունք եկավ: Բոլորին սկսեց թվալ, թե իրոք արևը քերծված է:

Իսկ Անգետիկը դողում էր.

— Ով կարող է, թող գլուխն ազատի: Փորձանք է:

Բոլորն իրենց իրերին վազեցին: Ներկամոլիկը հափշտակեց իր ներկերն ու վրձինը, Տավղիկը՝ իր երաժշտական գործիքները, և՛ ջութակը, և՛ բալալայկան, և՛ շեփորը: Բժիշկ Հաբիկյանը պատեպատ էր դիպչում ու փնտրում իր ճամփորդական դեղարկղը, որ չգիտես ուր էր անհետացել: Պոնչիկը խլեց իր կրկնակոշիկներն ու հովանոցը և դարպասից դուրս թռավ, բայց այդ պահին լսվեց Գիտունիկի ձայնը.

— Հանգստացե՛ք, եղբայրներ: Ի՜նչ եք իրար անցել: Սարսափելի ոչինչ չկա: Դուք չգիտե՞ք, որ Անգետիկը շաղակրատի մեկն է: Այդ բոլորը նրա հնարածն է:

— Հնարել եմ, հա, — ծղրտաց Անգետիկը: — Այ, գնացեք ու Ոսպնյակիկին հարցրեք։

Բոլորը վազեցին Ոսպնյակիկի մոտ և պարզվեց, որ իրոք Անգետիկն այդ բոլորը հնարել է: Այ թե ծիծաղեցին, հա: Բոլորը ծիծաղում էին Անգետիկի վրա ու ասում.

— Զարմանում ենք, թե ոնց եղավ, որ հավատացինք քեզ:

— Բա ես չեմ զարմանում: Ախր, ես էլ էի հավատում:

Այ թե ինչ ծիծաղելին էր այդ Անգետիկը:


Գլուխ երկրորդ

ԹԵ ԻՆՉՊԻՍԻ ԵՐԱԺԻՇՏ ԷՐ ԱՆԳԵՏԻԿԸ

Երբ Անգետիկը մի գործ էր բռնում, ապա դա անում էր ոչ այնպես, ինչպես հարկն է և ամեն ինչ շիլա— շփոթ էր ստացվում: Նա սովորել էր հեգելով կարդալ, իսկ գրել կարողանում էր միայն տպագիր տառերով: Շատերն ասում էին, իբր թե Անգետիկի գլուխը բոլորովին դատարկ է, բայց դա ճիշտ չէ, որովհետև այդ դեպքում նա ինչպե՞ս գլխի կընկներ հասարակ բաները։ Ճիշտ է, նա վատ էր հասկանում, բայց կոշիկները հագնում էր ոտքերին և ոչ թե գլխին՝ դե, սրա համար էլ հասկացողություն է պետք, չէ՞։

Անգետիկն այնքան էլ վատ տղա չէր: Նա շատ էր ուզում որևէ բան սովորել, բայց չէր սիրում չարչարվել: Նա ուզում էր միանգամից սովորել, առանց ջանք թափելու, իսկ այդպես, իհարկե, ոչինչ չէր ստացվի, նույնիսկ ամենախելոք Ճստլիկը բան չէր սովորի։

Մանչուկներն ու աչոնիկները շատ էին սիրում երաժշտություն, իսկ Տավղիկը սքանչելի երաժիշտ էր: Նա զանազան երաժշտական գործիքներ ուներ և հաճախ նվագում էր դրանց վրա: Բոլորը լսում էին այդ երաժշտությունը և գովաբանում նրան: Անգետիկը նախանձում էր, որ գովում էին Տավղիկին: Մի օր էլ նա խնդրեց.

— Ինձ նվազել սովորեցրու: Ես էլ եմ ուզում երաժիշտ դառնալ:

— Սովորիր, — համաձայնեց Տափլիկը: — Ի՞նչ ես ուզում նվազել:

— Ո՞րն է ամենից հեշտ սովորելու գործիքը:

— Բալալայկան:

— Դե, տուր բալալայկան փորձեմ:

Տավղիկը նրան տվեց բալալայկան: Անգետիկը ծնգծնգացրեց լարերի վրա: Հետո ասաց.

— Չէ, բալալայկան շատ ցածր ձայն է հանում: Բարձր ձայն ունեցող մի ուրիշ բան տուր:

Տավղիկը նրան տվեց ջութակը: Անգետիկը սկսեց աղեղով խզխզացնել լարերի վրա ու ասաց.

— Ավելի բարձր նվազող բան չունե՞ս:

— Գալարափող ունեմ, — պատասխանեց Տավղիկը:

— Մի դեսը տուր, փորձենք:

Տավղիկը նրան տվեց պղնձե մեծ գալարափողը: Անգետիկը որ չփչեց, խլացուցիչ ոռնոց դուրս եկավ:

— Այ, սա լավ գործիք է, — ուրախացավ Անգետիկը: — Բարձր ձայն ունի:

— Դե, եթե քեզ դուր է գալիս, սովորիր դա նվագել, — համաձայնեց Տավղիկը:

— Ինչի՞ս է պետք սովորելը: Ես առանց այն էլ գիտեմ, — պատասխանեց Անգետիկը:

— Չէ, դու դեռ չգիտես:

— Գիտեմ, գիտեմ: Այ, լսիր, — գոռաց Անգետիկն ու ամբողջ ուժով սկսեց փչել փողը:

Բու— բու— բու, դու— դու— դու:

— Դու հենց այնպես փչում ես, չես նվագում, — պատասխանեց Տավղիկը:

— Ո՞նց թե չեմ նվագում, — նեղացավ Անգետիկը: — Շատ լավ էլ նվագում եմ: Բարձր է ու զիլ:

— Ախ դու, անգետ: Բանը հո բարձր նվազելը չի: Հարկավոր է, որ գեղեցիկ ստացվի:

— Դե գեղեցիկ էլ ստացվում է, էլի:

— Իսկի էլ գեղեցիկ չի, — ասաց Տավղիկը: — Ես տեսնում եմ, որ դու շնորհք չունես:

— Դու չունես, — բարկացավ Անգետիկը: — Դու նախանձից ես այդպես ասում: Դու ուզում ես, որ մենակ քեզ լսեն ու գովեն:

— Ամենևին էլ չէ, — ասաց Տավղիկը: — Վերցրու ու նվագիր ինչքան ուզում ես, եթե կարծում ես, որ հարկավոր չի սովորել: Թող քեզ էլ գովեն:

— Հա, հենց կնվագեմ, — պատասխանեց Անգետիկը:

Նա սկսեց փչել, բայց քանի որ նվագել չգիտեր, գալարափողը մերթ մռնչում էր, մերթ խռխռացնում, մերթ ծղրտում, մերթ էլ խրթխրթացնում: Տավղիկն ականջ դրեց, դրեց... Վերջապես ձանձրացավ: Նա հագավ իր թավշե բաճկոնը, վարդագույն բանթը, որ կրում էր փողկապի փոխարեն, ամրացրեց վզին և հյուր գնաց:

Երեկոյան, երբ բոլոր Ճստլիկները տուն եկան, Անգետիկը նորից վերցրեց գալարափողն ու սկսեց փչել.

Բու— բու— բու: Դու— դու— դու:

— Այս ի՞նչ աղմուկ է, — գոչեցին բոլորը:

— Աղմուկ չի, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ե՛ս եմ նվագում:

— Վերջ տուր իսկույն, — գոռաց Գիտունիկը: — Քո նվագից ականջներս ցավում են:

— Դա նրանից է, որ դեռ չես վարժվել իմ երաժշտությանը: Այ, կվարժվես, էլ ականջներդ չեն ցավի:

— Ես իսկի էլ չեմ ուզում վարժվել: Շատ պետքս է։

Բայց Անգետիկը չլսեց նրան ու շարունակեց նվազել. Բու— բու— բու: Խըռ— խըռ— խը՜ռ: Վիու— վիու:

— Դե վերջ տուր, — հարձակվեցին բոլոր Ճստլիկները։ — Կորիր այստեղից քո գարշելի գալարափողով:

— Ո՞ւր գնամ:

— Գնա դաշտ ու այնտեղ նվագիր:

— Ախր դաշտում ինձ ոչ ոք չի լսի:

— Իսկ քեզ պետք է, որ անպայման մեկն ու մեկը լսի՞:

— Անպայման:

— Դե, գնա փողոց, թող հարևանները լսեն:

Անգետիկը գնաց փողոց ու սկսեց նվագել հարևան տան մոտ, բայց հարևանները խնդրեցին չաղմկել լուսամուտների տակ: Նա գնաց մի ուրիշ տան մոտ՝ այնտեղից էլ վռնդեցին: Գնաց երրորդ տան մոտ՝ այնտեղից էլ քշեցին: Անգետիկն էլ վճռեց ի հեճուկս նրանց նվագել ու նվագել: Հարևանները զայրացան, դուրս վազեցին տներից ու ընկան նրա հետևից: Անգետիկը գործիքը ձեռքին հազիվ փախավ նրանցից:

Այդ օրվանից Անգետիկը դադարեց գալարափող նվազել:

— Իմ երաժշտությունը չեն հասկանում, — ասում էր նա: — Դեռ չեն հասել իմ երաժշտությունը հասկանալու աստիճանին: Երբ կհասնեն, իրենք կխնդրեն, բայց ուշ կլինի, էլ չեմ նվագի:


Գլուխ երրորդ

ԹԵ ԻՆՉՊԻՍԻ ՆԿԱՐԻՉ ԷՐ ԱՆԳԵՏԻԿԸ

Ներկամոլիկը շատ լավ նկարիչ էր: Նա միշտ երկար վերնաշապիկ էր հագնում, որ անվանում էր «բալախոն»: Պետք էր տեսնել Ներկամոլիկին, երբ նա իր բալախոնով զուգված և երկար մազերը ետ գցած, ներկապնակը ձեռքին կանգնում էր կտավի առջև: Իսկույն զգացվում էր, որ քո առջև իսկական նկարիչ է կանգնած:

Երբ Անգետիկին ոչ ոք այլևս լսել չուզեց, նա վճռեց նկարիչ դառնալ: Գնաց Ներկամոլիկի մոտ ու ասաց.

— Լսիր, Ներկամոլիկ, ես էլ եմ վճռել նկարիչ դառնալ: Ինձ մի քիչ ներկ-մերկ տուր, մեկ էլ՝ վրձին:

Ներկամոլիկն իսկի ժլատ չէր: Նա իր հին ներկերն ու վրձինը նվիրեց Անգետիկին: Այդ ժամանակ Անգետիկի մոտ եկավ նրա ընկերը՝ Ալարկոտիկը: Անգետիկն ասաց.

— Նստիր, Ալարկոտիկ, քեզ պիտի նկարեմ:

Ալարկոտիկն ուրախացավ, իսկույն նստեց աթոռին, և Անգետիկն սկսեց իր գործը: Նա ուզում էր Ալարկոտիկին սիրուն դուրս բերել, բայց նկարեց կարմիր քիթ, կանաչ ականջներ, կապույտ շրթունքներ և նարնջագույն աչքեր: Ալարկոտիկը շտապում էր տեսնել իր դիմանկարը: Անհամբերությունից նա չէր կարողանում հանգիստ նստել աթոոին, հա պտույտ էր գալիս նստած տեղը.

— Մի՛ ֆռռա, մի՛, — ասում էր Անգետիկը, — թե չէ նման չի ստացվի:

— Իսկ հիմա նմա՞ն է դուրս գալիս, — հարցրեց Ալարկոտիկը:

— Շատ նման է, — պատասխանեց Անգետիկն ու մանուշակագույն ներկով բեղեր ավելացրեց.

— Դե, մի ցույց տուր տեսնեմ, ինչ դուրս եկավ, — խնդրեց Ալարկոտիկը, երբ Անգետիկն ավարտեց դիմանկարը:

Անգետիկը ցույց տվեց:

— Բա ես էդպե՞ս եմ, — վախեցած ճչաց Ալարկոտիկը:

— Իհարկե էսպես ես, բա էլ ոնց ես:

— Բեղեր ինչո՞ւ ես նկարել, ես հո բեղ չունեմ:

— Դե մի օր դուրս կգան, էլի:

— Իսկ քիթս ինչու է կարմիր:

— Որ ավելի գեղեցիկ լինի:

— Իսկ մազերս ինչու ես ներկել: Իմ մազերը երկնագո՞ւյն են, որ:

— Երկնագույն են, — պատասխանեց Անգետիկը: — Եթե քեզ դուր չեն գալիս, կարող եմ կանաչ դարձնել:

— Չէ, դա վատ նկար է, — ասաց Ալարկոտիկը: — Տուր պատռեմ:

— Ինչու ոչնչացնել գեղարվեստական ստեղծագործությունը, — պատասխանեց Անգետիկը:

Ալարկոտիկն ուզեց խլել դիմանկարը, և նրանք սկսեցին կռվել: Աղմուկի վրա վազեցին եկան Գիտունիկը, բժիշկ Հաբիկյանը և մնացած մանչուկները:

— Ինչո՞ւ եք կռվում, — հարցրին:

— Ըհը, — գոռաց Ալարկոտիկը, — դուք մեր դատը կտրեցեք: Ասացեք, ով է նկարված այստեղ: Ես չեմ, չէ՞:

— Իհարկե, դու չես, — պատասխանեցին մանչուկները: — Այդտեղ ինչ-որ բանջարանոցի խրտվիլակ է նկարած:

Անգետիկն ասաց.

— Դուք գլխի չընկաք, որովհետև մակագրություն չկա տակը: Հիմա ես կգրեմ և ամեն ինչ հասկանալի կլինի:

Նա մատիտը վերցրեց ու տպագիր տառերով նկարի տակ գրեց. «ԱԼԱՐԿՈՏԻԿ»: Հետո նկարը փակցրեց պատին ու ասաց.

— Թող կախած մնա: Բոլորը կարող են նայել, ոչ ոքի չի արգելվում:

— Միևնույն է, — ասաց Ալարկոտիկը, — երբ դու պառկես քնելու, ես կգամ ու կպատռեմ այդ նկարը:

— Իսկ ես գիշերը չեմ քնի, կհսկեմ, — պատասխանեց Անգետիկը:

Ալարկոտիկը նեղացավ ու տուն գնաց, իսկ Անգետիկը, իսկապես որ, գիշերը չքնեց: Երբ բոլորը քնեցին, նա վերցրեց ներկերն ու սկսեց բոլորին նկարել: Պոնչիկին այնքան հաստ նկարեց, որ նույնիսկ չտեղավորվեց կտավի վրա: Հապճեպիկին նկարեց բարալիկ ոտքերով, իսկ հետևից, չգիտես ինչու, շան պոչ ավելացրեց: Որսորդ Փամփուշտիկին պատկերեց Քոթոթիկի վրա նստած: Բժիշկ Հաբիկյանի քթի փոխարեն ջերմաչափ նկարեց: Չգիտես ինչու, Գիտունիկին նկարեց էշի ականջներով: Մի խոսքով, բոլորին նկարեց ծիծաղելի ու անհեթեթ դիրքերով: Առավոտվա դեմ այդ նկարները նա փակցրեց պատերին ու տակերը մակագրություններ դրեց, այնպես, որ մի ամբողջ ցուցահանդես ստացվեց:

Առաջինը բժիշկ Հաբիկյանն արթնացավ: Նա տեսավ պատերին փակցրած նկարներն ու սկսեց ծիծաղել: Նկարները նրան այնքան դուր եկան, որ նույնիսկ ակնոցը քթին դրեց ու սկսեց շատ ուշադիր նայել: Նա մեկ առ մեկ մոտենում էր նկարներին և կուշտ ծիծաղում:

— Կեցցես, Անգետիկ, — ասում էր բժիշկ Հաբիկյանը: — Կյանքումս այսքան ծիծաղած չկայի: Վերջապես նա կանգ առավ իր նկարի մոտ ու խստությամբ հարցրեց.

— Իսկ սա ով է: Մի՞թե ես եմ: Ո՛չ, ես չեմ: Սա շատ վատ նկար է: Ավելի լավ է հանես սա:

— Ինչո՞ւ հանեմ, թող կախած մնա, — պատասխանեց Անգետիկը:

Բժիշկ Հաբիկյանը նեղացավ ու ասաց.

— Անգետիկ, ինչպես երևում է դու հիվանդ ես: Աչքերիդ հետ ինչ-որ բան է պատահել: Ե՞րբ ես տեսել, որ քթիս փոխարեն ջերմաչափ դրված լինի: Չէ, ճար չկա, գիշերը լուծողական պիտի տամ քեզ:

Անգետիկը բոլորովին չէր սիրում լուծողական: Նա վախեցավ ու ասաց.

— Չէ, չէ: Հիմա ես ինքս էլ եմ տեսնում, որ սա վատ նկար է:

Նա պատից պոկեց Հաբիկյանի նկարն ու պատռեց:

Հաբիկյանից հետո արթնացավ որսորդ Փամփուշտիկը: Նկարները նրան էլ դուր եկան: Նայելիս նա քիչ էր մնում պայթի ծիծաղից: Իսկ հետո տեսավ իր նկարն ու տրամադրությունն իսկույն ընկավ.

— Սա վատ նկար է, — ասաց նա: — Ինձ նման չի: Հանիր այդ նկարը, թե չէ հետս որսի չեմ տանի քեզ:

Անգետիկը ստիպված էր որսորդ Փամփուշտիկի նկարն էլ հանել պատից:

Այդպես էլ մյուսներինը: Բոլորին դուր էին գալիս ուրիշների նկարները, իսկ իրենցը՝ ոչ: Ամենից ուշ արթնացավ Ներկամոլիկը, որը, ըստ սովորության, ամենից շատ էր քնում: Երբ նա պատին տեսավ իր նկարը, սոսկալի զայրացավ և ասաց, թե դա նկար չէ, այլ անտաղանդ, հակագեղարվեստական խզբզանք: Հետո նա պատից պոկեց նկարն ու Սնգետիկից ետ առավ ներկերն ու վրձինը:

Պատին մնաց միայն Ալարկոտիկի նկարը: Անգետիկը դա պոկեց պատից ու գնաց ընկերոջ մոտ:

— Ալարկոտիկ, ուզում ես նկարդ նվիրեմ քեզ: Դրա համար դու կհաշտվես ինձ հետ, — առաջարկեց Անգետիկը:

Ալարկոտիկը վերցրեց նկարը, կտոր— կտոր արեց ու ասաց.

— Լավ, հաշտություն: Միայն թե մի անգամ էլ որ նկարես, էլ ոչ մի գնով չեմ հաշտվի:

— Էլ երբեք չեմ նկարի, — պատասխանեց Անգետիկը: — Նկարում ես, նկարում, իսկի շնորհակալություն էլ չեն հայտնում, բոլորը մի գլուխ նախատում են: Էլ չեմ ուզում նկարիչ լինել:


Գլուխ չորրորդ

ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ԷՐ ԱՆԳԵՏԻԿԸ ՈՏԱՆԱՎՈՐՆԵՐ ՀՈՐԻՆՈւՄ

Երբ Անգետիկից նկարիչ էլ դուրս չեկավ, նա վճռեց բանաստեղծ դառնալ և ոտանավորներ հորինել: Նա մի ծանոթ բանաստեղծ ուներ, որ ապրում էր Խատուտիկների փողոցում: Այդ բանաստեղծի իսկական անունը Պուդիկ էր, բայց, ինչպես հայտնի է, բոլոր բանաստեղծները շատ են սիրում գեղեցիկ անուններ: Դրա համար էլ, երբ Պուդիկն սկսեց ոտանավորներ գրել, իր համար ուրիշ անուն ընտրեց և սկսեց կոչվել Ծաղկանունի:

Մի անգամ Անգետիկը գնաց Ծաղկանունու մոտ և ասաց.

— Լսիր, Ծաղկանունի, ինձ ոտանավոր հորինել սովորեցրու: Ես էլ եմ ուզում բանաստեղծ դառնալ:

— Իսկ շնորհք ունե՞ս, — հարցրեց Ծաղկանունին:

— Իհարկե, ունեմ: Ես շատ շնորհալի եմ, — պատասխանեց Անգետիկը:

— Դա դեռ պիտի ստուգել, — ասաց Ծաղկանունին: — Դու գիտե՞ս, թե ինչ բան է հանգը:

— Հանգը: Չէ, չգիտեմ:

— Հանգն այն է, երբ երկու բառ նման վերջավորություն ունեն, — բացատրեց Ծաղկանունին: — Օրինակ՝ բադ-մատ, ողկույզ-ընկույզ: Հասկացա՞ր:

— Հասկացա:

— Դե, «փայտիկ» բառի հանգով ուրիշ բառ ասա:

— Ծածանիկ, — պատասխանեց Անգետիկը:

— Դա ի՞նչ հանգ է՝ փայտիկ-ծածանիկ: Դրանց հանգերն իսկի էլ չեն բռնում:

— Ինչու չեն բռնում: Դրանք միանման վերջավորություն ունեն:

— Դա քիչ է, — ասաց Ծաղկանունին: — Հարկավոր է, որ բառերն իրար նման լինեն ու ներդաշնակ հնչեն: Այ, լսիր, փայտիկ-քողտիկ, վառարան- բառարան, գրիչ-բրիչ:

— Հասկացա՜, հասկացա՜, — ճչաց Սնգետիկը: — Փայտիկ-քողտիկ, վառարան-բառարան, գրիչ-բրիչ: Այ թե լավ է, հա՜: Հա՛— հա՛— հա՛:

— Դե գտիր բամբակ բառի հանգը, — ասաց Ծաղկանունին:

— Մամբակ, — պատասխանեց Անգետիկը:

— Ի՞նչ մամբակ, — զարմացավ Ծաղկանունին: — Այդպիսի բառ կա՞ որ:

— Բա չկա՞:

— Իհարկե, չկա:

— Դե այդ դեպքում՝ անբակ:

— Անբակն ի՞նչ բան է, — կրկին զարմացավ Ծաղկանունին:

— Դե որ բակ չեն ունենում, ստացվում է անբակ, էլի, — բացատրեց Անգետիկը:

— Մի գլուխ փչում ես, — ասաց Ծաղկանունին, — այդպիսի բառ չի լինում: Հարկավոր է ընտրել եղածներից, այլ ոչ թե հնարել:

— Իսկ եթե ես ուրիշ բառ չեմ կարողանում գտնել:

— Ուրեմն բանաստեղծի շնորհք չունես:

— Դե այդ դեպքում դու գտիր հանգը, — պատասխանեց Անգետիկը:

— Իսկույն, — համաձայնեց Ծաղկանունին:

Նա կանգնեց սենյակի մեջտեղը, ձեռքերը ծալեց կրծքին, գլուխը թեքեց ու սկսեց մտածել: Հետո գլուխը բարձրացրեց ու, առաստաղին նայելով, սկսեց միտք անել: Ապա ձեռքերով բռնեց սեփական ծնոտն ու հատակին նայելով սկսեց մտածել: Այդ բոլորն անելուց հետո նա ետ ու առաջ արեց սենյակում և ինքն իրեն կամացուկ փնթփնթաց.

— Բամբակ, մամբակ, չամբակ, ծամբակ... — նա երկար այդպես փնթփնթաց, հետո ասաց, — թյո՜ւ: Սա ինչ բառ է: Սա ինչ-որ անհանգ բառ է:

— Դե, ըհը, — ուրախացավ Անգետիկը: — Ինքդ ես այնպիսի բառեր առաջարկում, որ հանգ չունեն, ու դեռ ասում ես անշնորհք եմ:

— Լավ, լավ, շնորհքով ես, շնորհքով, մենակ թե ձեռ քաշիր ինձնից, — պատասխանեց Ծաղկանունին: — Գլուխս ցավեց: Հորինիր այնպես, որ միտք լինի ու հանգ՝ ահա քեզ և ոտանավոր:

— Միթե դա այդքան հեշտ բան է, — զարմացավ Անգետիկը:

— Իհարկե, հեշտ է: Գլխավորը շնորհքն է:

Անգետիկը գնաց տուն և իսկույն անցավ ոտանավոր հորինելու գործին: Ամբողջ օրը նա գնաց— եկավ սենյակում՝ մերթ հատակին, մերթ առաստաղին նայելով, ձեռքերով ծնոտը բռնած և ինչ-որ բան փնթփնթալով քթի տակ: Վերջապես ոտանավորը պատրաստ էր, և նա ասաց.

— Լսեցեք, եղբայրներ, թե ինչ ոտանավոր եմ հորինել ես:

— Մի ասա, ասա տեսնենք, թե դա ինչ ոտանավոր է, — հետաքրքրվեցին բոլորը:

— Ձեր մասին եմ հորինել, — խոստովանեց Անգետիկը: — Նախ և առաջ ոտանավոր Գիտունիկի մասին.

Գիտունիկը գետափ հասավ,

Գառնուկի վրայից թռավ:


— Ի՜նչ, — ճչաց Գիտունիկը: — Ես ե՞րբ եմ գառնուկի վրայից թռել:

— Դե ոտանավորում է այդպես ասվում՝ հանգի համար է, — բացատրեց Անգետիկը:

— Ուրեմն հանգի համար ամեն տեսակ սուտ պիտի հնարե՞ս, — տաքացավ Գիտունիկը:

— Իհարկե, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ինչիս է պետք ճիշտը հորինել: Ճշմարտությունը հորինել պետք չէ, նա առանց այն էլ կա:

— Դե մեկ էլ փորձիր, էն ժամանակ կիմանաս, — սպառնաց Գիտունիկը: — Հը՛, ուրիշների համար ի՞նչ ես հորինել:

— Ահա, լսեցեք Հապճեպիկի մասին, — ասաց Անգետիկը.

Շատ քաղցած էր Հապճեպիկը.

Կուլ տվեց սառն արդուկիկը:

— Եղբայրներ, — ճչաց Հապճեպիկը: — Էս ինչե՞ր է իմ մասին հորինում: Ես ոչ մի սառը արդուկ էլ կուլ չեմ տվել:

— Դե դու մի գոռա, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ես պարզապես հանգի համար եմ ասում, թե արդուկը սառն էր:

— Ախր ես արդուկ կուլ չեմ տվել, ոչ սառը, ոչ տաք, — աղաղակեց Հապճեպիկը:

— Դե ես չեմ ասում, թե դու տաք ես կուլ տվել, այնպես որ հանդարտվիր, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ահա լսեցեք մի ոտանավոր Երևիկի մասին.

Երևիկի բարձի տակ

Կա մի համեղ կարկանդակ:

Երևիկը մոտեցավ իր մահճակալին, նայեց բարձի տակ ու ասաց.

— Փչոց է: Այստեղ ոչ մի կարկանդակ էլ չկա:

— Դու պոեզիայից ոչինչ չես հասկանում, — պատասխանեց Անգետիկը: — Դա հանգի համար է ասվում, իսկ իրականում՝ չկա: Այ, ես Հաբիկյանի մասին էլ եմ հորինել:

— Եղբայրներ, — գոչեց բժիշկ Հաբիկյանը, — հարկավոր է վերջ տալ այս ծաղրուծանակին: Մի՞թե մենք հանգիստ պիտի լսենք, թե սա ինչ ստեր է փչում բոլորի մասին:

— Հերի՛ք է, — գռռացին բոլորը: — Էլ չենք ուզում լսել: Դրանք ոտանավորներ չեն, այլ ինչ-որ զրպարտություններ:

Միայն Գիտունիկը, Հապճեպիկն ու Երևիկն էին գոռում.

— Թող կարդա: Մեր մասին որ կարդաց, թող մյուսների մասին էլ կարդա:

— Պետք չի: Մենք չենք ուզում, — գոռում էին մյուսները:

— Դե որ չեք ուզում, ես էլ կգնամ հարևանների համար կկարդամ, — ասաց Անգետիկը:

— Ի՜-ինչ, — ճչացին բոլորը: — Դեռ ուզում ես հարևանների մոտ մեզ խայտառակ անել: Հլա փորձիր: Կարող ես էլ տուն չվերադառնալ:

— Դե լավ, եղբայրներ, չեմ կարդա, — համաձայնեց Անգետիկը: — Միայն թե մի բարկացեք ինձ վրա:

Այդ օրվանից Անգետիկը վճռեց այլևս ոտանավոր չհորինել:


Գլուխ հինգերորդ

ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ԱՆԳԵՏԻԿԸ ԶԲՈՍՆԵՑ ԳԱԶՈՎ ԸՆԹԱՑՈՂ ԱՎՏՈՄԵՔԵՆԱՅՈՎ

Մեքենագետ Պտուտակիկն ու նրա օգնական Ագուցիկը շատ հմուտ վարպետներ էին: Նրանք իրար նման էին, միայն թե Պտուտակիկը մի քիչ բոյով էր, իսկ Ագուցիկը՝ մի քիչ կարճ: Երկուսն էլ կաշվե բաճկոն էին հագնում: Նրանց բաճկոնների գրպաններից միշտ դուրս էին ցցված պնդօղակների բանալիներ, աքցաններ, խարտոցներ և ուրիշ մետաղե գործիքներ: Եթե բաճկոնները կաշվից չլինեին, գրպանները վաղուց քրքրված կլինեին: Նրանց գլխարկներն էլ էին կաշվից, ակնոցներն էլ վրան: Այդ ակնոցները հագնում էին աշխատանքի ժամանակ, որպեսզի աչքները փոշի չլցվի:

Պտուտակիկն ու Ագուցիկը ամբողջ օրը նստում էին իրենց արհեստանոցում և պրիմուսներ, կաթսաներ, թեյամաններ, թավաներ էին վերանորոգում, իսկ երբ բան չէր լինում վերանորոգելու, եռանիվ հեծանիվներ ու ինքնաշարժեր էին շինում Ճստլիկների համար:

Մի անգամ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը ոչ ոքի ոչինչ չասացին, փակվեցին իրենց արհեստանոցում ու սկսեցին ինչ-որ բան շինել: Մի ամբողջ ամիս նրանք սղոցեցին, գամեցին, ռանդեցին, զոդեցին ու ոչ ոքի ոչինչ ցույց չտվին, իսկ երբ ամիսն անցավ, պարզվեց, որ ավտոմեքենա են շինել:

Այդ ավտոմեքենան աշխատում էր գազախառն քաղցրահյութ ջրով: Մեքենայի կենտրոնում տեղ էր շինված վարորդի համար, իսկ նրա առջևում տեղավորված էր գազախառը ջրով բաքը: Գազը բաքից խողովակով անցնում էր պղնձե գլանը և հրում երկաթե մխոցը, իսկ սա գազի ճնշման տակ մերթ այս, մերթ այն կողմ էր շարժվում և պտտում անիվները: Նստարանի վերևում դրված էր քաղցրահյութով լի մի աման: Քաղցրահյութը խողովակով հոսում էր բաքի մեջ և յուղում մեխանիզմը: Գազով աշխատող այդպիսի ավտոմեքենաները շատ էին տարածված Ճստլիկների մոտ: Բայց Պտուտակիկի ու Ագուցիկի շինած ավտոմեքենան մի շատ կարևոր առավելություն ուներ: Բաքի կողքին ռետինե մի ճկուն ծորակ ունեցող խողովակ էր ամրացրած, որպեսզի առանց մեքենան կանգնեցնելու, ընթացքի ժամանակ գազով ջուր խմեն:

Հապճեպիկը սովորել էր վարել այդ մեքենան և երբ Ճստլիկներից մեկն ուզում էր զբոսնել, Հապճեպիկը նստեցնում ման էր ածում ու ոչ ոքի չէր մերժում:

Ավտոմեքենայով զբոսնել ամենից շատ սիրում էր Քաղցրահյութիկը, որովհետև ճամփորդության ընթացքում նա կարող էր ուզածի չափ քաղցրահյութով գազախառն ջուր խմել: Անգետիկն էլ էր սիրում զբոսնել ավտոմեքենայով, և Հապճեպիկը հաճախ էր ման ածում նրան: Բայց Անգետիկն ինքն էր ուզում սովորել ավտոն վարել և մի օր էլ խնդրեց Հապճեպիկին.

— Թող մի քիչ զբոսնեմ ավտոմեքենայով: Ես էլ եմ ուզում քշել սովորել:

— Դու չես կարող, — ասաց Հապճեպիկը: — Ախր սա մեքենա է: Հասկանալ է հարկավոր:

— Ի՞նչ հասկանալու բան կա այստեղ, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ես տեսել եմ, թե դու ոնց ես քշում: Ընթացք տուր ու ղեկը պտտիր: Շատ պարզ ու հասարակ:

— Դա միայն թվում է, թե պարզ է, իսկ իրականում դժվար է: Դու ինքդ էլ կջարդվես, ավտոմեքենան էլ կփշրես:

— Դե լավ, Հապճեպիկ, — նեղացավ Անգետիկը: — Ինձնից մի բան կխնդրես, չէ՞, ես էլ քեզ չեմ տա:

Մի անգամ, երբ Հապճեպիկը տանը չէր, Անգետիկը նստեց ավտոմեքենան, որ կանգնած էր բակում, և սկսեց լծակները քաշքշել ու ոտնակները սեղմել: Սկզբում ոչինչ դուրս չեկավ, հետո հանկարծ մեքենան փնչացրեց ու շարժվեց: Ճստլիկները լուսամուտից տեսան ու տնից դուրս վազեցին:

— Այդ ինչ ես անում, — գոռացին նրանք: — Ջարդուփշուր կլինես:

— Չեմ ջարդվի, — պատասխանեց Անգետիկը, բայց նա արդեն շարժվում էր դեպի շան բույնը, որ կանգնած էր բակի մեջտեղը։

Թրախկ— թրախկ: Բույնը քանդ ու քարափ եղավ, ցրիվ եկավ, դեռ լավ էր, որ Քոթոթիկը կարողացավ դուրս թռչել, թե չէ Անգետիկը նրան էլ կճխլեր:

— Ըհը, տեսա՞ր ինչ արիր, — բղավեց Գիտունիկը: — Կանգնեցրու իսկույն:

Անգետիկը վախեցավ, ուզեց մեքենան կանգնեցնել և ձգեց ինչ-որ լծակ: Բայց մեքենան կանգնելու փոխարեն ավելի արագ շարժվեց: Ճանապարհին մի տաղավար հանդիպեց: Թրախ-թրախ-թրախկ, տաղավարը փշուր-փշուր եղավ: Անգետիկը ոտից գլուխ կորավ տաշեղների մեջ: Տախտակներից մեկը կախված մնաց մեջքից, մյուսը՝ թրխկացրեց ծոծրակին: Անգետիկը կպավ ղեկին ու սկսեց պտտել: Ավտոմեքենան սլանում էր բակում, իսկ Անգետիկը կոկորդով մեկ գոռում էր.

— Եղբայրներ, շուտ արեք, դարպասը բացեք, թե չէ բակում ամեն ինչ ջարդուփշուր կանեմ:

Ճստլիկները բաց արին դարպասը, Անգետիկը դուրս թռավ բակից ու սլացավ փողոցով: Աղմուկի վրա բոլոր բակերից դուրս վազեցին ճստլիկները:

— Փրկվեցեք, — ճչում էր Անգետիկն ու առաջ սլանում:

Գիտունիկը, Երևիկը, Պտուտակիկը, բժիշկ Հաբիկյանը և ուրիշ ճստլիկներ վազում էին նրա հետևից: Բայց էլ կհասնե՞ս: Նրանք չկարողացան հասնել: Անգետիկը ողջ քաղաքը ոտի տակ տվեց ու չէր իմանում ինչպես կանգնեցնի մեքենան:

Վերջապես մեքենան մոտեցավ գետին, զառիթափից ցած ընկավ ու գլխիվայր գլորվեց: Անգետիկը դուրս ընկավ նրա միջից և պառկած մնաց ափին, իսկ գազով աշխատող ավտոմեքենան ընկավ ջուրն ու սուզվեց:

Գիտունիկը, Երևիկը, Պտուտակիկն ու բժիշկ Հաբիկյանը վերցրին Անգետիկին և տուն տարան: Բոլորը կարծում էին, թե նա մեռած է: Տանը նրան պառկեցրին մահճակալին, և այստեղ միայն Անգետիկն աչքերը բաց արեց: Նա չորս կողմը նայեց ու հարցրեց.

— Եղբայրներ, ես դեռ կենդանի՞ եմ:

— Կենդանի ես, կենդանի, — պատասխանեց բժիշկ Հաբիկյանը: — Միայն թե, խնդրեմ, հանգիստ պառկիր, քեզ պիտի քննեմ:

Նա հանեց Սնգետիկի շորերն ու սկսեց քննել: Հետո ասաց.

— Զարմանալի է։ Բոլոր ոսկորներդ տեղն են, միայն ջարդվածքներ կան ու մի քանի փուշ:

— Տախտակը կպել էր մեջքիս, — ասաց Անգետիկը:

— Պետք է փշերը հանել, — գլուխն օրորեց Հաբիկյանը:

— Կցավի, — վախեցավ Անգետիկը:

— Չէ, ամենևին: Այ, թող հիմա ամենամեծը հանեմ:

— Վաա՜այ, — ճչաց Անգետիկը:

— Ի՞նչ ես ճչում: Ցավո՞ւմ է, ի՞նչ է, — զարմացավ Հաբիկյանը:

— Իհարկե, ցավում է:

— Դե, դիմացիր, դիմացիր: Այդ քեզ թվում է միայն:

— Չէ, չի թվում: Վա՜յ, վա՜յ, վա՜յ:

— Դե, ինչ ես գոռում, կարծես քեզ մորթում եմ: Ես քեզ հո չեմ մորթում:

— Ցավում է: Ասում էիր թե չի ցավի, բայց ցավում է:

— Դե, սուս կաց, սուս: Մի փուշ մնաց հանելու:

— Վայ, պետք չի: Ավելի լավ է փուշը վրաս մնա:

— Չի կարելի, կթարախակալվի:

— Վույ, վույ, վույ:

— Դե, վերջացրինք: Այժմ արդեն հարկավոր է յոդ քսել:

— Իսկ դա ցավեցնո՞ւմ է:

— Ոչ, յոդը չի ցավեցնում: Հանգիստ պառկիր:

— Վաա՜այ:

— Մի՛ գոռա, մի՛: Ո՞նց է, որ մեքենայով զբոսնել սիրում ես, իսկ մի քիչ համբերել՝ ոչ:

— Վա՜յ, ո՜նց է վառում:

— Կվառի ու կանցնի: Հիմա ջերմաչափ կդնեմ թևիդ տակ:

— Վա՜յ, պետք չի ջերմաչափ: Պետք չի:

— Ինչո՞ւ:

— Կցավի՜:

— Ախր ջերմաչափը չի ցավեցնում:

— Դու հենց միշտ ասում ես չի ցավի, բայց հետո ցավում է:

— Ա՜յ քեզ խենթ: Ես քեզ իսկի ջերմաչափ չեմ դրել:

— Իսկի:

— Դե ահա, հիմա դու կտեսնես, որ դա չի ցավեցնում, — ասաց Հաբիկյանն ու գնաց ջերմաչափ բերելու:

Անգետիկը վեր թռավ մահճակալից, դուրս ցատկեց բաց լուսամուտից և վազեց ընկերոջ՝ Ալարկոտիկի մոտ: Հաբիկյանը վերադարձավ ջերմաչափը ձեռքին, տեսավ Անգետիկը չկա:

— Դե արի ու բուժիր այսպիսի հիվանդին, — փնթփնթաց Հաբիկյանը: — Դու բուժում ես, բուժում, իսկ նա դուրս է թռչում լուսամուտից ու փախչում: Ինչի՞ նման է սա:


Գլուխ վեցերորդ

ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ԳԻՏՈւՆԻԿԸ ՕԴԱՊԱՐԻԿ ՀՆԱՐԵՑ

Գիտունիկը, որ շատ էր սիրում կարդալ, գրքերում կարդացել էր հեռավոր երկրների ու զանազան ճամփորդությունների մասին: Հաճախ, երբ երեկոները բան չէր լինում անելու, նա իր ընկերներին պատմում էր, թե ինչ է կարդացել գրքերում: Մանչուկները շատ էին սիրում այդ պատմությունները: Նրանց դուր էր գալիս լսել այն երկրների մասին, որ ոչ մի անգամ չէին տեսել, բայց ամենից շատ սիրում էին լսել ճանապարհորդների մասին, որովհետև նրանց հետ զանազան անհավատալի բաներ են կատարվում և արտասովոր արկածներ պատահում:

Այդպիսի պատմություններ լսելուց հետո մանչուկները սկսեցին երազել, թե ինչ անեն, որ իրենք էլ ճանապարհորդեն: Ոմանք առաջարկեցին հետիոտն արշավի գնալ, մյուսներն առաջարկեցին նավակներով զբոսնել գետի վրա, իսկ Գիտունիկն ասաց.

— Եկեք օդապարիկ շինենք ու թռչենք:

Այդ միտքը շատ դուր եկավ բոլորին: Ճստլիկները երբեք չէին թռել օդապարիկով, և նրանց

բոլորի համար էլ դա շատ հետաքրքիր էր: Ոչ ոք, իհարկե, չգիտեր, թե ինչպես են օդապարիկ շինում, բայց Գիտունիկն ասաց, որ ինքն ամեն ինչ կմտածի ու հետո կբացատրի:

Եվ ահա Գիտունիկն սկսեց մտածել: Երեք օր ու գիշեր նա միտք արեց և վճռեց օդապարիկը շինել ռետինից: Ճստլիկները ռետին հայթայթելու ձևը գիտեին: Նրանց քաղաքում ֆիկուսի նման բույսեր էին աճում: Երբ այդ բույսի ցողունը կտրում էին, նրանից հյութ էր հոսում: Այդ հյութը կամաց-կամաց խտանում ու դառնում էր ռետին, որից կարելի էր գնդակներ ու կրկնակոշիկներ շինել:

Երբ Գիտունիկը հորինեց այդ, մանչուկներին պատվիրեց ռետինի հյութ հավաքել: Բոլորն սկսեցին հյութ բերել, որի համար Գիտունիկը մի մեծ տակառ էր շինել: Անգետիկն էլ գնաց հյութ հավաքելու և փողոցում հանդիպեց ընկերոջը Ալարկոտիկին, որ պարան էր թռչում երկու աչոնիկի հետ:

— Լսիր, Ալարկոտիկ, թե իմանաս ի՜նչ ենք մտածել, — ասաց Անգետիկը: — Որ իմանաս, նախանձից կտրաքես, ախպերս:

— Իսկի էլ չեմ տրաքի, — պատասխանեց Ալարկոտիկը: — Շատ պետքս է տրաքել:

— Կտրաքես, կտրաքես, — հավատացրեց Անգետիկը: — Այնպիսի մի բան է, եղբայր իմ, որ իսկի երազումդ էլ չես տեսել:

— Էդ ի՞նչ բան է, — հետաքրքրվեց Ալարկոտիկը:

— Շուտով մենք օդային փուչիկ կշինենք ու կթռչենք ճամփորդելու:

Ալարկոտիկը նախանձեց: Նա ուզեց մի բանով էլ ինքը պարծենալ ու ասաց.

— Պահ, փուչիկ: Բա որ ես էլ աչոնիկների հետ եմ ընկերացել:

— Ի՞նչ աչոնիկներ:

— Ա՛յ, սրանց, — ասաց Ալարկոտիկն ու մոտեցավ ցույց տվեց աչոնիկներին: — Այ, էս աչոնիկի անունը Թիթեռնիկ է, իսկ մյուսինը՝ Զատիկ:

Թիթեռնիկն ու Զատիկը կանգնել էին մի կողմ քաշված և երկյուղով նայում էին Անգետիկին:

Անգետիկը խեթ— խեթ նայեց նրանց ու ասաց.

— Այ թե ինչ: Ախր դու ինձ հետ ես ընկերություն անում:

— Քեզ հետ էլ եմ ընկերություն անում, սրանց հետ էլ: Մեկը մյուսին չի խանգարում:

— Իսկ իմ կարծիքով խանգարում է, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ով աչոնիկի հետ ընկերություն է անում, ինքն էլ աչոնիկ է: Իսկույն խռովի՛ր սրանց հետ, դե՛, շո՛ւտ:

— Ինչո՞ւ պիտի խռովեմ:

— Իսկ ես ասում եմ, խռովի՛ր: Թե չէ ես կխռովեմ քեզնից:

— Խռովում ես, խռովիր: Զարմացրիր:

— Այ, կխռովեմ, իսկ քո Թիթեռնիկին ու Զատիկին էնպես կտամ որ...

Անգետիկը բռունցքները սեղմած հարձակվեց աչոնիկների վրա: Ալարկոտիկը բռնեց նրա ճամփան և բռունցքով հասցրեց ճակատին: Նրանք սկսեցին կռվել, իսկ Թիթեռնիկն ու Զատիկը վախեցան ու փախան:

— Ուրեմն դու աչոնիկների պատճառով բռունցքով հասցնում ես ճակատիս, հա՞, — գոռում էր Անգետիկը, աշխատելով հարվածել Ալարկոտիկի քթին:

— Իսկ դու ինչո՞ւ ես նրանց նեղացնում, — հարցնում էր Ալարկոտիկը, ձեռքերը դեսուդեն թափահարելով:

— Պա՛հ, պաշտպանիս մտիկ, — պատասխանեց Անգետիկն ու ընկերոջ գագաթին այնպես հասցրեց, որ Ալարկոտիկը նույնիսկ պպզեց ու փախավ:

— Ես քեզ հետ խռով եմ, — նրա հետևից վազելով գոռում էր Անգետիկը:

— Խնդրեմ, — պատասխանեց Ալարկոտիկը: — Ինքդ էլ կգաս հաշտվելու:

— Կտեսնես, որ չեմ գա: Մենք փուչիկով կթռչենք ճամփորդելու:

— Դուք հազիվ կտուրից ձեղնահարկ կթռչեք:

— Այդ դուք հազիվ կտուրից ձեղնահարկ կթռչեք, — պատասխանեց Անգետիկն ու գնաց ռետինի հյութ հավաքելու:

Երբ տակառը լցվեց ռետինի հյութով, Գիտունիկը մի լավ խառնեց և Ագուցիկին պատվիրեց բերել պոմպը, որով օդ էին լցնում ավտոդողերի մեջ: Այդ պոմպին նա երկար ռետինե խողովակ կցեց, խողովակի ծայրին ռետինի հյութ լցրեց և Ագուցիկին պատվիրեց զգուշությամբ պոմպով օդ մղել: Ագուցիկն սկսեց օդ մղել և իսկույն ևեթ ռետինի հյութը սկսեց փուչիկ դառնալ այնպես, ինչպես օճառաջրից է փուչիկ դառնում: Գիտունիկն անընդհատ, ամեն կողմերից ռետինի հյութ էր քսում այդ փուչիկին, իսկ Ագուցիկն անդադար օդ էր ներս մղում, և այսպես փուչիկը կամաց— կամաց ուռավ ու դարձավ մեծ գունդ: Գիտունիկը չէր էլ հասցնում հյութ քսել բոլոր կողմերից: Այդ ժամանակ նա կարգադրեց, որ մնացած մանչուկներն էլ քսեն:

Բոլորն իսկույն գործի անցան: Բոլորի համար աշխատանք ճարվեց փուչիկի մոտ, իսկ Անգետիկը պտույտ էր գալիս չորս կողմն ու շվշվացնում: Նա աշխատում էր հեռու մնալ փուչիկից, հեռվից նայում էր ու ասում.

— Կտրաքի փուչիկը: Այ, հիմի, հենց հիմի կտրաքի; Ո՜ւֆ:

Բայց փուչիկը չէր տրաքում, այլ մեծանում էր, հա մեծանում: Շուտով նա այնքան ուռավ, որ մանչուկներն ստիպված էին բարձրանալ բակի մեջտեղն աճած տխիլի թփին, վերևից և կողքերից քսելու համար։

Փուչիկը փչելու գործը տևեց երկու օր և ավարտվեց այն ժամանակ միայն, երբ փուչիկը դարձավ տան չափ: Դրանից հետո Գիտունիկը կապեց ներքևի խողովակը, որ օդը դուրս չգա փուչիկից, և ասաց.

— Հիմա փուչիկը կչորանա, իսկ մենք միասին կանցնենք ուրիշ աշխատանքի:

Եվ նա փուչիկը կապեց թփից, որ քամին չտանի, հետո մանչուկներին երկու խմբի բաժանեց: Մի խմբին պատվիրեց մետաքսի բոժոժներ հավաքել, որպեսզի քանդեն ու մետաքսաթել շինեն դրանից: Այդ թելից պատվիրեց հսկայական ցանց հյուսել: Մյուս խմբին Գիտունիկը պատվիրեց կեչու բարակ կեղևից մեծ զամբյուղ պատրաստել:

Մինչ Գիտունիկն իր ընկերների հետ զբաղված էր այդ աշխատանքով, Ծաղկառատ քաղաքի բոլոր բնակիչները գալիս նայում էին հսկայական փուչիկին, որ կապած էր տխիլի թփից: Ամեն մեկն ուզում էր շոշափել փուչիկը, իսկ ոմանք նույնիսկ փորձում էին բարձրացնել:

— Թեթև փուչիկ է, — ասում էին նրանք, — մի ձեռքով հեշտությամբ կարելի է բարձրացնել:

— Թեթևը թեթև է, բայց իմ կարծիքով չի թռչի, — ասաց Տգետիկ անունով մի մանչուկ:

— Ինչո՞ւ չի թռչի, — հարցնում էին մյուսները:

— Ո՞նց կթռչի: Թե որ թռչելու լիներ՝ վերև կբարձրանար, էլի, այնինչ տեսեք պառկել է գետնին: Ուրեմն, չնայած սա թեթև է, բայց էլի ծանր է, — պատասխանեց Տգետիկը:

Ճստլիկները մտքի մեջ ընկան:

— Հը՜մ, հը՜մ, — ասացին նրանք: — Փուչիկը թեթև է, բայց և ծանր է: Ճիշտ է ասված: Բա ո՞նց կթռչի:

Նրանք հարցրին Գիտունիկին, նա ասաց.

— Մի քիչ համբերեք, շուտով ամեն ինչ կտեսնեք:

Քանի որ Գիտունիկը ոչինչ չբացատրեց Ճստլիկներին, նրանք ավելի կասկածեցին: Տգետիկը ման էր գալիս քաղաքում և անհեթեթ լուրեր տարածում:

— Ի՞նչ ուժ պիտի փուչիկին վեր բարձրացնի, — հարցնում էր նա և ինքն էլ պատասխանում. — Չկա այդպիսի ուժ: Թռչունները թռչում են, որովհետև թևեր ունեն, իսկ ռետինե փուչիկը վերև չի թռչի: Նա միայն ներքև կթռչի:

Վերջիվերջո քաղաքում այլևս դադարեցին հավատալ այդ անիրագործելի մտադրությանը: Բոլորը միայն քահ— քահ ծիծաղում էին, մոտենում Գիտունիկի տանը, ցանկապատի հետևից նայում փուչիկին ու ասում.

— Տեսեք, տեսեք, թռչում է: Հա՜— հա՜— հա՜:

Բայց Գիտունիկը ուշադրություն չէր դարձնում այդ ծաղրուծանակին: Երբ մետաքսաթելից հյուսված ցանցը պատրաստ էր, նա պատվիրեց դա վերևից գցել փուչիկի վրա: Ցանցը ձգեցին ու նրանով ծածկեցին Փուչիկը:

— Մի տեսեք, — գոչում էին Ճստլիկները ցանկապատի հետևից: — Ցանցով փուչիկ են բռնում: Վախենում են, թե կթռչի: Հա՜— հա՜— հա՜:

Գիտունիկը պատվիրեց փուչիկի տակից պարան գցել և կապել թփի ճյուղից ու վերև ձգել: Հապճեպիկն ու Ագուցիկը պարանը ձեռքներին թփի վրա բարձրացան ու սկսեցին փուչիկը դեպի վեր ձգել: Դա շատ ուրախացրեց հանդիսականներին:

— Հա՜— հա՜— հա՜— հա՜, — ծիծաղում էին նրանք: — Բանից պարզվում է, այնպիսի փուչիկ է, որ հարկավոր է պարանով վերև քաշել: Էլ ո՞նց կթռչի, եթե հարկավոր է պարանով վեր քաշել:

— Հենց այդպես էլ կթռչի, — պատասխանեց Տգետիկը: — Նրանք կնստեն փուչիկի վրա և կսկսեն պարանը ձգել՝ դե փուչիկն էլ կթռչի:

Երբ փուչիկը վեր բարձրացրին, ցանցը կողքերից կախ ընկավ, և Գիտունիկը պատվիրեց ցանցի անկյուններից կապել կեչու կեղևից շինած զամբյուղը: Զամբյուղը քառանկյունի էր: Ամեն կողմում մի նստարան էր շինած, և դրանցից ամեն մեկի վրա կարող էին տեղավորվել չորս մանչուկ:

Զամբյուղը կապեցին ցանցի չորս անկյունից, և Գիտունիկը հայտարարեց, որ օդապարիկի շինարարության աշխատանքը ավարտված է: Հապճեպիկը կարծում էր, թե արդեն կարելի է թռչել, բայց Գիտունիկն ասաց, որ դեռ պարաշյուտներ պիտի պատրաստել բոլորի համար:

— Իսկ դրանք ինչի՞ համար են, — հարցրեց Անգետիկը:

— Եթե հանկարծ օդապարիկը պայթի, ստիպված կլինենք պարաշյուտներով ցած թռչել: Հաջորդ օրը Գիտունիկն ու նրա ընկերները զբաղված էին պարաշյուտներ պատրաստելու գործով: Ամեն մեկն իր համար խատուտիկների փետրիկներից պարաշյուտ պատրաստեց, իսկ Գիտունիկը բոլորին ցույց էր տալիս, թե ինչպես պիտի անել:

Քաղաքի բնակիչները տեսնում էին, որ փուչիկն անշարժ կախված է ճյուղից և ասում էին իրար.

— Այդպես էլ կախված կմնա մինչև պայթելը: Էլ ի՞նչ թռիչք, ի՞նչ բան:

— Հը՜, ինչո՞ւ չեք թռչում, — գոռում էին ցանկապատի վերևից: — Հարկավոր է թռչել, քանի դեռ փուչիկը չի պայթել:

— Անհոգ կացեք, — պատասխանում էր Գիտունիկը: — Թռիչքը տեղի կունենա վաղը առավոտյան ժամը ութին:

Շատերը ծիծաղեցին, բայց ոմանք սկսեցին կասկածել:

— Հանկարծ ու իսկապես թռչեն, — ասում էին նրանք: — Հարկավոր է վաղը գալ ու տեսնել:


Գլուխ յոթերորդ

ՃԱՄՓՈՐԴԱԿԱՆ ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈւԹՅՈւՆ

Հաջորդ օրը վաղ առավոտյան Գիտունիկն արթնացրեց իր ընկերներին: Բոլորը վեր կացան և սկսեցին ճանապարհի պատրաստություն տեսնել: Պտուտակիկն ու Ագուցիկը հագան իրենց կաշվե բաճկոնները: Որսորդ Փամփուշտիկը հագավ իր սիրած երկարաճիտ կաշվե կոշիկները: Այդ կոշիկների ճտքերը ծնկերից վեր էին քաշվում և կոճկվում ճարմանդներով: Դրանք շատ հարմար էին ճամփորդելու համար: Հապճեպիկը հագավ իր «կայծակ» կոստյումը: Այդ կոստյումի մասին հարկավոր է հանգամանորեն պատմել: Հապճեպիկը, որ միշտ շտապում էր և չէր սիրում դատարկ տեղը ժամանակ վատնել, հատուկ մի կոստյում էր հնարել իր համար, որի վրա ոչ մի կոճակ չկար: Հայտնի բան է, որ հագնվելիս ու հանվելիս ամենից շատ ժամանակ կորչում է կոճկվելու և կոճակները արձակելու վրա: Հապճեպիկի կոստյումի վերնաշապիկն ու անդրավարտիքը առանձին չէին, կոմբինեզոնի նման միացած էին իրար: Այդ կոմբինեզոնը վերևից կոճկվում էր մի կոճակով, որ գտնվում էր ծոծրակի վրա: Բավական էր արձակել այդ կոճակը, և ամբողջ կոստյումը ինչ-որ անհասկանալի ձևով, կայծակնային արագությամբ ընկնում էր ոտքերը:

Հաստլիկ Պոնչիկը հագավ իր ամենալավ կոստյումը: Պոնչիկն ամենից շատ գնահատում էր գրպանները: Ինչքան շատ էին գրպանները այնքան լավ էր համարվում կոստյումը: Նրա ամենալավ կոստյումը տասնյոթ գրպան ուներ: Բաճկոնը տասը գրպան ուներ, երկուսը՝ կրծքին, երկու թեք գրպան՝ փորի վրա, երկու գրպան՝ կողքերին, երեք գրպան՝ ներսից և մի գաղտնի գրպան՝ մեջքին: Անդրավարտիքի վրա կար երկու գրպան առջևից, երկուսը՝ հետևից, երկու գրպան էլ ներքևից՝ ծնկի վրա:

Կյանքում տասնյոթ գրպանանի այդպիսի կոստյում կարելի է տեսնել միայն կինոօպերատորների հագին:

Քաղցրահյութիկը հագել էր վանդակավոր կտորից կոստյում: Նա միշտ այդպիսի կտորից կոստյումներ էր հագնում: Ե՛վ անդրավարտիքն էր վանդակավոր, և՛ պիջակը, և՛ գլխարկը: Հեռվից տեսնելիս Ճստլիկները միշտ ասում էին. «Տեսեք, տեսեք, հրեն գալիս է շախմատի տախտակը»: Երևիկը հագել էր իր դահուկային կոստյումը, որ շատ հարմար էր համարում ճամփորդելու համար: Գուցեմիկը հագել էր զոլավոր ֆուֆայկան, զոլավոր կիսագուլպաները, վզին էլ փաթաթել էր զոլավոր շարֆը: Այդ կոստյումի մեջ ամբողջովին դառնում էր զոլավոր և հեռվից թվում էր, թե դա իսկի էլ Գուցեմիկը չի, այլ սովորական զոլավոր ներքնակ: Մի խոսքով, բոլորը հագան ինչ կարող էին, միայն Շվարիկը, որ սովորություն ուներ իրերը դեսուդեն շպրտել, ոչ մի կերպ չկարողացավ գտնել իր բաճկոնը: Գլխարկն էլ ինչ-որ տեղ էր խցկել և ինչքան ման էր գալիս, ոչ մի տեղ չէր գտնում: Վերջապես, մահճակալի տակ, գտավ իր ականջակալներով ձմեռային գլխարկը:

Նկարիչ Ներկամոլիկը վճռել էր նկարել այն ամենը, ինչ տեսնելու էր ճանապարհորդության ընթացքում: Նա վերցրեց իր ներկերն ու վրձինը և վաղօրոք դրեց օդապարիկի զամբյուղում: Տավղիկը վճռեց վերցնել իր ֆլեյտան: Բժիշկ Հաբիկյանը վերցրեց ճամփորդական դեղարկղիկը և նույնպես դրեց զամբյուղի մեջ՝ նստարանի տակ: Դա կանխամտածված բան էր, քանի որ ճանապարհորդության ժամանակ մեկն ու մեկը կարող էր հիվանդանալ:

Դեռ առավոտյան վեցը չկար, բայց գրեթե ամբողջ քաղաքն արդեն հավաքվել էր: Շատ ճստլիկներ, որ ուզում էին տեսնել թռիչքը, նստել էին ցանկապատերին ու տների կտուրներին: Հապճեպիկն առաջինը մտավ զամբյուղը և ընտրեց իր համար ամենահարմար տեղը: Նրա հետևից բարձրացավ Անգետիկը:

— Մի տեսեք, — բղավում էին շուրջը հավաքված հանդիսականները, — արդեն սկսում են նստոտել:

— Ինչո՞ւ եք մտել զամբյուղը, — ասաց Գիտունիկը: — Դուրս եկեք, դեռ շուտ է:

— Ինչո՞ւ է շուտ: Արդեն կարելի է թռչել, — պատասխանեց Անգետիկը:

— Շատ բան ես հասկանում: Դեռ պիտի փուչիկը տաք օդով լցնել:

— Իսկ ինչո՞ւ տաք օդով, — հարցրեց Հապճեպիկը:

— Որովհետև տաք օդը սառն օդից թեթև է և միշտ վեր է բարձրանում: Երբ մենք փուչիկը լցնենք տաք օդով, տաք օդը կբարձրանա վեր և իր հետևից կքաշի օդապարիկը, — բացատրեց Գիտունիկը:

— Պահ, ուրեմն դեռ տաք օդ էլ է պետք, — ծոր տվեց Անգետիկը և Հապճեպիկի հետ դուրս եկան զամբյուղից:

— Նայեցեք, մի նայեցեք, — հարևան կտուրից գոչեց ինչ-որ մեկը, — դուրս են գալիս: Մտքերը փոխեցին, չեն ուզում թռչել:

— Իհարկե, փոխեցին, — պատասխանեցին մյուս կտուրից: — Բա այսպիսի օդապարիկով թռչել կլինի՞: Ուղղակի ժողովրդի աչքին թոզ են փչում:

Այդ ժամանակ Գիտունիկը Ճստլիկներին հրամայեց մի քանի պարկ լցնել ավազով և դնել զամբյուղի մեջ: Հապճեպիկը, Լռիկմնջիկը, Երևիկն ու մյուս մանչուկները իսկույնևեթ սկսեցին պարկերը ավազով լցնել ու դնել զամբյուղի մեջ:

— Ի՞նչ են անում, — տարակուսած իրար հարցնում էին հանդիսականները: — Տեսնես, ինչո՞ւ են ավազով լի պարկեր դնում զամբյուղի մեջ:

— Է՜յ, ինչների՞դ է պետք ավազով պարկերը, — բղավեց Տգետիկը, որ հեծյալի նման նստել էր ցանկապատին:

— Այ, կբարձրանանք վեր ու այնտեղից գլխներիդ կգցենք, — պատասխանեց Անգետիկը:

Իհարկե, Անգետիկն ինքն էլ չգիտեր, թե ինչի համար են պարկերը: Հենց այնպես հնարեց նա:

— Հլա մի դուք բարձրացե՜ք, — բղավեց Տգետիկը:

Ցանկապատին Տգետիկի կողքին նստած Պստլիկ անունով մանչուկն ասաց.

— Երևի նրանք վախենում են թռչել և ուզում են, որ իրենց փոխարեն ավազով լի պարկերը թռչեն:

Բոլորը ծիծաղեցին:

— Իհարկե, վախենում են: Էհ, ինչի՞ց են վախենում: Միևնույն է, օդապարիկը չի թռչելու:

— Բայց գուցե դեռ կթռչի, ի՞նչ իմանաս, — ասաց աչոնիկներից մեկը, որը ևս նայում էր ցանկապատի ճեղքից:

Մինչ շուրջը վիճում էին, Գիտունիկը պատվիրեց բակի մեջտեղը խարույկ վառել, և բոլորը տեսան, թե ինչպես Պտուտակիկն ու Ագուցիկը իրենց արհեստանոցից դուրս բերին պղնձե մի մեծ կաթսա ու դրին խարույկի վրա: Պտուտակիկն ու Ագուցիկը վաղուց էին պատրաստել այդ կաթսան՝ օդը տաքացնելու համար: Կաթսան ամուր փակված էր կափարիչով, որի վրա անցք կար: Կողքից պոմպ էր միացված՝ օդը կաթսայի մեջ մղելու համար: Այդ օդը տաքանում էր կաթսայում և տաքանալուց հետո դուրս էր գալիս կափարիչի վերևի անցքից:

հանդիսականներից ոչ մեկն, իհարկե, չէր կարող գլխի ընկնել, թե ինչի համար է կաթսան, բայց ամեն մեկն իր համար ենթադրություն էր անում:

— Երևի վճռել են ապուր եփել և նախաճաշել ճամփա ընկնելուց առաջ, — ասաց Երիցուկ անունով մի աչոնիկ:

— Բա ի՞նչ ես կարծում, — պատասխանեց Պստլիկը, — երևի դու էլ կնախաճաշեիր այդքան հեռավոր ճամփորդությունից առաջ:

— Իհարկե, — համաձայնեց Երիցուկը: — Գուցե վերջին անգամն է...

— Ի՞նչն է վերջին անգամը:

— Դե, կուտեն վերջին անգամ, իսկ հետո կթռչեն, օդապարիկը կպայթի, և նրանք ջարդուփշուր կլինեն:

— Չի պայթի, մի վախենա, — ասաց Տգետիկը: — Պայթելու համար հարկավոր է թռչել, իսկ դու տեսնում ես, որ մի ամբողջ շաբաթ ընկած է այստեղ ու ոչ մի տեղ թռչելու միտք չունի:

— Այ, հիմա կթռչի, — պատասխանեց Զատիկը, որը Թիթեռնիկի հետ եկել՝ էր թռիչքը տեսնելու:

Շուտով բոլոր հանդիսականները սկսեցին տաք— տաք վիճել: Եթե մեկն ու մեկն ասում էր, թե օդապարիկը կթռչի, ապա մյուսն իսկույն պատասխանում էր, թե չի թռչի, իսկ եթե որևէ մեկն ասում էր, թե չի թռչի, նրան անմիջապես պատասխանում էին, թե կթռչի: Այնպիսի աղմուկ աղաղակ էր բարձրացել, որ այլևս ոչինչ չէր լսվում: Կտուրներից մեկի վրա երկու մանչուկ այնպես կատաղի էին վիճում, որ սկսեցին կռիվ անել: Նրանց հազիվ բաժանեցին իրարից:

Մինչ այդ, օդը բավականաչափ տաքացավ կաթսայում, և Գիտունիկը վճռեց, որ ժամանակն է անցնել օդը լցնելու գործին: Իսկ դրա համար հարկավոր էր նախ՝ սառն օդը բաց թողնել նրա միջից: Գիտունիկը մոտեցավ օդապարիկին և քանդեց ռետինե խողովակի ծայրին պինդ կապած պարանը: Սառն օդը բարձրաձայն ֆշշոցով սկսեց դուրս գալ փուչիկից: Ճստլիկները, որ վիճում էին՝ օդապարիկը կթռչի, թե չի թռչի, շուռ եկան ու տեսան, որ օդապարիկն արագորեն փոքրանում է: Նա փափկեց, կնճռոտվեց չորացած տանձի նման և կորավ զամբյուղի հատակին: Այնտեղ, ուր առաջ փայլում էր հսկայական փուչիկը, այժմ կանգնած էր վերևից ցանցով ծածկված զամբյուղը:

Ֆշշոցը դադարեց և իսկույն պայթեց ընդհանուր քրքիջը: Ծիծաղում էին բոլորը, և՛ նրանք, որ ասում էին, թե օդապարիկը կթռչի, և՛ նրանք, որ ասում էին, թե չի թռչի, իսկ Անգետիկի ընկեր Ալարկոտիկն այնպես հռհռաց, որ ցած գլորվեց կտուրից և մի ուռուցք վաստակեց ծոծրակին: Բժիշկ Հաբիկյանն ստիպված էր տեղն ու տեղը բուժել նրան և ուռուցքին յոդ քսել:

— Այ թե թռան, հա՜, — ճչում էին չորս կողմից: — Ա՜յ քեզ Գիտունիկի օդապարիկ: Մի ամբողջ շաբաթ տանջվեցին, չարչարվեցին, իսկ սա վերցրեց ու պայթեց: Ա՜յ քեզ զվարճություն: Կյանքներումս այսքան չէինք ծիծաղել:

Բայց Գիտունիկը բանի տեղ չէր դնում նրանց: Նա մի երկար խողովակով կաթսան միացրեց օդապարիկին և կարգադրեց կաթսային միացած պոմպով օդ մղել: Թարմ օդն սկսեց մտնել կաթսան, իսկ տաքացած օդը խողովակով մտնում էր ուղիղ օդապարիկը: Կամաց— կամաց ցանցի տակ գտնվող օդապարիկն սկսեց մեծանալ և դուրս գալ զամբյուղից:

— Մի նայեցեք, — ուրախացան հանդիսականները, — էլի են փչում: Ա՜յ քեզ խելառներ: Մեկ է, էլի կպայթի:

Ոչ ոք չէր հավատում, թե օդապարիկը կթռչի: Մինչդեռ նա ավելի մեծացավ, դուրս եկավ զամբյուղից ու պառկեց նրա մեջ, ինչպես մեծ ձմերուկը՝ ափսեում: Այստեղ հանկարծ բոլորը տեսան, որ օդապարիկն ինքն իրեն կամաց— կամաց վեր բարձրացավ և ձգեց զամբյուղին կապած ցանցը: Բոլորը զարմանքից ախ քաշեցին: Բոլորն էլ տեսան, որ ոչ ոք օդապարիկը թոկով վեր չհանեց:

— Ուռա՜, — ճչաց Երիցուկը և նույնիսկ ծափ տվեց:

— Մի՛ գոռա, — ճչաց նրա վրա Տգետիկը:

— Բայց ախր թռավ, է՜:

— Դեռ չի թռել: Տեսնո՞ւմ ես, կապած է զամբյուղից: Մի տես կարո՞ղ է զամբյուղը վեր բարձրացնել, դեռ Ճստլիկներին էլ հետը:

Այստեղ Տգետիկը տեսավ, որ օդապարիկն ավելի մեծանալով վեր բարձրացավ, և զամբյուղը կտրվեց գետնից: Տգետիկը չդիմացավ և ինչքան ուժ ուներ գոռաց.

— Բռնեցեք, բռնեցեք: Ախր կթռչի: Ի՜նչ եք անում:

Բայց օդապարիկը չթռավ, քանի որ զամբյուղը ամուր կապված էր թփից: Նա միայն մի քիչ կտրվեց գետնից:

— Ուռա՜ա, — հնչեց չորս կողմից: — Ուռա՜: Կեցցե՛ս, Գիտունիկ: Այ քեզ Գիտունիկի օդապարիկ: Տեսնես ինչո՞վ են ուռեցրել: Երևի գոլորշիով:

Այժմ արդեն բոլորը հավատում էին, որ օդապարիկը կթռչի:


Գլուխ ութերորդ

ՃԱՆԱՊԱՐՀ եՆ ԸՆԿՆՈւՄ

Վերջապես, օդապարիկը տաք օդով լցնելու գործն էլ ավարտվեց: Գիտունիկը կարգադրեց հեռացնել կաթսան և իր իսկ ձեռքով թոկով կապեց ռետինե խողովակը, որպեսզի տաք օդը դուրս չգար օդապարիկից: Դրանից հետո նա բոլորին հրամայեց նստել զամբյուղի մեջ: Առաջինը բարձրացավ Հապճեպիկը, նրանից հետո Պոնչիկը, ու քիչ մնաց ընկներ մնացած Ճստլիկների գլխին: Նա հաստլիկ էր, բոլոր գրպանները լիքն էին զանազան բաներով, մեկում շաքար էր, մյուսում՝ թխվածք: Բացի այդ, նա հագել էր կրկնակոշիկներ, իսկ ձեռքին բռնել էր հովանոցը: Ընդհանուր ուժերով Պոնչիկին նստեցրին զամբյուղի մեջ, իսկ նրանից հետո մագլցեցին մնացած Ճստլիկները: Օշարակ Օշարակովիչ Քաղցրահյութիկը պտույտ էր գալիս զամբյուղի շուրջը ու բոլորին տեղավորում:

— Նստեցեք, խնդրեմ, — ասում էր նա, — հարմար տեղավորվեցեք: Օդապարիկում բոլորին էլ տեղ կլինի:

— Դու էլ նստիր, — առաջարկում էին նրան:

— Ես կհասցնեմ, — պատասխանում էր Քաղցրահյութիկը: — Գլխավորն այն է, որ դուք նստեք:

Նա ամենայն սիրով բռնում էր բոլորի թևից, վերև հրում: Վերջապես բոլորը մտան զամբյուղի մեջ: Միայն Քաղցրահյութիկը մնաց ներքևում:

— Ինչո՞ւ չես նստում, — հարցնում էին նրան:

— Գուցե լավ կլինի չնստեմ, — պատասխանում էր Քաղցրահյութիկը: — Ես շատ եմ հաստ: Առանց ինձ էլ այդտեղ շատ նեղվածք է: Վախենում եմ ծանրաբեռնեմ ձեզ:

— Մի վախենա, ոչինչ էլ չի լինի:

— Չէ, եղբայրներ, առանց ինձ թռեք: Ես այստեղ կսպասեմ: Ինչո՞ւ նեղություն տամ ձեզ:

— Ոչ մեկին էլ նեղություն չես տա, — պատասխանում էր Գիտունիկը: — Նստիր: Որ որոշել ենք թռչել, ուրեմն միասին պիտի թռչենք:

Քաղցրահյութիկը ակամա մտավ զամբյուղը և, հանկարծ, չնախատեսված մի բան պատահեց, զամբյուղը օդապարիկի հետ միասին իսկույն նստեց գետնին:

— Այ թե թռան, հա, — ցանկապատի վրայից ծիծաղում է Պստլիկը:

— Դո՞ւ ինչ ես ծիծաղում, — գոռում է նրա վրա Տգետիկը: — Այստեղ մարդիկ փորձանքի են եկել, իսկ սա ծիծաղում է:

— Ոչ մի փորձանք էլ չկա, — պատասխանում է Ոսպնյակիկը, — նախատեսված է տասնհինգ մանչուկի համար: Տասնվեցը չի կարող բարձրացնել:

— Ուրեմն չե՞ն թռչի, — հարցրեց Տգետիկը:

— Ստիպված կլինեն մեկնումեկին թողնել, այդ ժամանակ կթռչեն, — ասաց Ոսպնյակիկը:

— Երևի Անգետիկին կթողնեն, — ասաց Թիթեռնիկը:

Քաղցրահյութիկը, որ վախենում էր թռչել օդապարիկով, ուրախացավ և ասաց.

— Ըհը, ախր ես ասում էի, որ կծանրացնեմ: Ավելի լավ է դուրս գամ:

Նա, հենց այն է, ոտքը բարձրացրել էր, որ դուրս գար, այդ պահին Գիտունիկը վերցրեց ավազով լի մի պարկ ու դուրս նետեց զամբյուղից: Օդապարիկն իսկույն թեթևացավ ու նորից վեր բարձրացավ: Նոր միայն բոլորը հասկացան, թե ինչու էր Գիտունիկը պատվիրել զամբյուղի մեջ ավազով պարկեր դնել: Բոլորը ծափ տվին, իսկ Գիտունիկը ձեռքը վեր բարձրացրեց և ճառով դիմեց Ճստլիկներին:

— Ցտեսությո՜ւն, եղբայրնե՛ր, — գոչեց նա: — Մենք թռչում ենք հեռու երկրներ: Մի շաբաթից կվերադառնանք: Ցտեսությո՜ւն:

— Ցտեսությո՜ւն, ցտեսությո՜ւն: Բարի ճանապարհ, — գոչեցին Ճստլիկները ձեռքերն ու գլխարկները թափահարելով:

Գիտունիկը գրպանից հանեց գրչահատն ու կտրեց այն թոկը, որով զամբյուղը կապված էր թփից: Օդապարիկը սահուն թռիչքով վեր բարձրացավ, մի պահ կառչեց թփի ճյուղից, բայց և իսկույն արձակվեց և արագորեն վեր սլացավ:

— Ուռա՜, — գոչեցին Ճստլիկները: — Կեցցեն Գիտունիկն ու նրա ընկերները: — Ուռա՜ա:

Բոլորը ծափ զարկեցին ու գլխարկները վեր թռցրին: Աչոնիկները հրճվանքից գրկախառնվում էին: Թիթեռնիկն ու Զատիկը համբուրվեցին, Անթառամիկը լաց եղավ:

Իսկ օդապարիկը վեր ու վեր էր բարձրանում: Քամին նրան մի կողմ էր քշում: Շուտով նա մի փոքրիկ կետ դարձավ, որ հազիվ էր երևում կապույտ երկնակամարում: Ոսպնյակիկը բարձրացավ տան կտուրը և սկսեց այդ կետին նայել իր խողովակով: Նրա կողքին, հենց կտուրի եզրին, կանգնել էր բանաստեղծ Ծաղկանունին: Ձեռքերը կրծքին ծալած, նա նայում էր ընդհանուր ցնծությանը և մտածում ինչ-որ բանի մասին: Հանկարծ նա լայն տարածեց ձեռքերը և ամբողջ ձայնով գոչեց.

— Ոտանավո՜ր: Ոտանավո՜ր լսեցեք:

Շուրջը իսկույն լռություն տիրեց: Բոլորը գլուխները վեր բարձրացրին ու նայեցին Ծաղկանունուն:

— Ոտանավոր, — շշնջում էին Ճստլիկները: — Հիմա ոտանավոր կասի:

Ծաղկանունին էլի սպասեց, որ բացարձակ լռություն տիրի: Ապա ձեռքը երկարեց դեպի օդապարիկը, թեթևակի հազաց ու նորից ասաց.

— Բանաստեղծությո՜ւն:

Եվ սկսեց կարդալ հենց նոր հորինած ոտանավորը.

Հսկա գունդը օդով լցված

Երկինք ելավ մեկ էլ հանկարծ:

Մեր Ճստլիկն է, ոչ թե թռչուն,

Բայց մի նայիր ոնց է թռչում:

Հասկանում ենք, էխ— ջա՜ն,

Հիմա արդեն ամեն բան:


Այ թե աղմուկ բարձրացավ, հա՜: Բոլորը կրկին ծափ զարկեցին: Մանչուկները Ծաղկանունուն ցած բերին կտուրից ու ձեռքերի վրա տուն տարան, իսկ աչոնիկները պոկում էին ծաղկաթերթիկներն ու թափում Ծաղկանունու վրա: Այդ օրը Ծաղկանունին այնպես հռչակվեց, կարծես թե ինքն էր հնարել օդապարիկը ու նրանով երկինք թռել:

Այդ օրը դեռ երկար ժամանակ այստեղ ու այնտեղ կարելի էր լսել.


Հասկանում ենք, էխ ջան,

Հիմա արդեն ամեն բան:


Գլուխ իններորդ

ԱՄՊԵՐԻՑ ՎԵՐ

Մեր անվեհեր ճանապարհորդները չզգացին անգամ, թե ինչպես օդապարիկն օդ բարձրացավ, այնքան թեթև ու սահուն պոկվեցին գետնից: Մի րոպե անց միայն նրանք զամբյուղից դուրս նայեցին և տեսան իրենց ընկերների բազմությունը, որոնք հրաժեշտի ժամանակ թափահարում էին ձեռքերն ու գլխարկները և վեր նետում: Ներքևից նրանց էին հասնում «ուռա՜» բացականչությունները:

— Ցտեսությո՜ւն, — իբրև պատասխան գոչեցին Գիտունիկն ու նրա ընկերները:

Նրանք նույնպես գլխարկները թափահարեցին: Շվարիկը ձեռքերը գլխին տարավ, որ գլխարկը հանի և նոր միայն նկատեց, որ գլխին գլխարկ չկա:

— Սպասեցե՜ք, եղբայրներ, — ճչաց նա: — Կանգնեցրե՛ք օդապարիկը: Ես գլխարկս տանն եմ թողել:

— Դու հենց միշտ մի բան մոռանում ես, — մռթմռթաց Փնթփնթիկը:

— Այժմ արդեն չի կարելի կանգնեցնել օդապարիկը, — ասաց Գիտունիկը: — Սա կթռչի, մինչև որ ներսի օդը սառչի և այդ ժամանակ միայն ցած կիջնի:

— Ես առանց գլխարկ պիտի թռչեմ, ի՞նչ է, — նեղացած հարցրեց Շվարիկը:

— Չէ որ դու գլխարկդ մահճակալի տակից գտար, — ասաց Պոնչիկը:

— Դե գտնելը՝ գտա, բայց շոգ էր, ես էլ դրի սեղանին, իսկ հետո, հենց վերջին րոպեին, մոռացա գլխիս դնել:

— Դու հենց միշտ վերջին րոպեին մոռանում ես, — ասաց Փնթփնթիկը:

— Մի տեսեք, եղբայրներ, — հանկարծ ճչաց Անգետիկը, — մեր տունը մնաց ներքևում:

Բոլորը ծիծաղեցին, իսկ Փնթփնթիկն ասաց.

— Իսկ դու կարծում էիր, թե տունն էլ հետնե՞րս պիտի թռչի:

— Իսկի էլ չէի կարծում, — վիրավորվեց Անգետիկը: — Պարզապես տեսա մեր տունն ու ասացի: Առաջ մենք բոլորս տանն էինք ապրում, իսկ այժմ թռչում ենք օդապարիկով:

— Ահա և թռչում ենք, — մռթմռթաց Փնթփնթիկը, — ո՞վ գիտե, դեռ ուր կթռչենք:

— Փնթփնթիկ, դու հենց մի գլուխ փնթփնթում ես, — պատասխանեց Անգետիկը: — Օդապարիկում էլ քեզանից պրծնել չկա:

— Դու էլ գնա, եթե դուր չի գալիս:

— Ո՞ւր գնամ:

— Դե, հերիք է, — վիճողներին սաստեց Գիտունիկը: — Այս ի՞նչ վեճեր են օդապարիկում:

Օդապարիկն ավելի բարձրացավ, և Ծաղկառատ քաղաքն ամբողջությամբ երևաց՝ ասես ափի մեջ: Տները բոլորովին պստիկ էին թվում, իսկ Ճստլիկներն ամենևին չէին երևում: Քամին մի կողմ էր քշում օդապարիկը և շուտով քաղաքն սկսեց երևալ հեռու հեռվում:

Գիտունիկը գրպանից հանեց կողմնացույցը և սկսեց որոշել օդապարիկի թռիչքի ուղղությունը:

Կողմնացույցը մետաղյա մի փոքրիկ տուփիկ է՝ մագնիսե սլաքով: Մագնիսե սլաքը միշտ հյուսիսն է ցույց տալիս: Եթե հետևես կողմնացույցի սլաքին, միշտ էլ կգտնես վերադարձի ճամփան: Դրա համար էլ Գիտունիկն իր հետ կողմնացույց էր վերցրել:

— Քամին մեզ տանում է դեպի հյուսիս, — հայտարարեց Գիտունիկը: — Ուրեմն պիտի վերադառնանք հարավ:

Օդապարիկն արդեն շատ էր բարձրացել և թռչում էր դաշտի վրայով: Քաղաքը կորավ հեռվում: Ներքևում, նեղ ժապավենի նման գալարվում էր մի առվակ, որ Ճստլիկները Վարունգի գետ էին անվանում: Դաշտում երևացող ծառերը փոքրիկ տերևախիտ թփեր էին թվում:

Պոնչիկը հանկարծ ներքևում նկատեց մի մութ կետ: Նա արագ շարժվում էր գետնի վրա, ասես վազում էր օդապարիկի հետևից:

— Տեսեք, եղբայրներ, ինչ-որ մեկը վազում է մեր հետևից, — գոչեց Պոնչիկը:

Բոլորը նայեցին այդ կետին:

— Մի տեսեք, առվակի վրայով թռավ, — ճչաց Շվարիկը:

— Տեսնես էդ ի՞նչ բան է, — հարցրեց Հապճեպիկը: — Մի նայեք, ծառերի վրայով է թռչում:

Օդապարիկը թռչում էր անտառի վրայով: Կետը սահում էր ծառերի կատարների վրայով: Բժիշկ Հաբիկյանը քթին ամրացրեց իր ակնոցը, բայց էլի չկարողացավ ջոկել, թե դա ինչ բան է:

— Ես գիտեմ, — հանկարծ ճչաց Անգետիկը: — Առաջինը ես գլխի ընկա: Դա մեր Քոթոթիկն է: Մենք մոռացել էինք վերցնել Քոթոթիկին, դե նա էլ վազում է հետևներիցս:

— Ինչե՜ր ես ասում, — պատասխանեց Փամփուշտիկը: — Քոթոթիկն էստեղ է: Այ, նստած է իմ նստարանի տակ:

— Սա ի՞նչ բան է: Գուցե դո՞ւ կգուշակես, Գիտունի՛կ, — հարցրեց Երևիկը:

Գիտունիկը պահեց կողմնացույցն ու նայեց ներքև:

— Դե դա հո մեր ստվերն է, — ծիծաղեց նա:

— Ո՜նց թե՝ մեր ստվերը, — զարմացան բոլորը:

— Շատ պարզ: Դա օդապարիկի ստվերն է: Մենք թռչում ենք օդով, իսկ ստվերը գետնի վրայով է վազում:

Ճստլիկները երկար հետևում էին ստվերին, իսկ նա գնալով փոքրանում էր: Վերջապես բոլորովին անհետացավ:

— Ո՞ւր կորավ ստվերը, — անհանգստացան Ճստլիկները:

— Մենք շատ ենք բարձրացել, — բացատրեց Գիտունիկը: — Այժմ արդեն չենք կարող տեսնել ստվերը:

— Խայտառակություն է, — ինքն իրեն փնթփնթաց Փնթփնթիկը: — Նստել ես այսպես ու նույնիսկ սեփական ստվերդ չես տեսնում:

— Էլի ես փնթփնթում, — ասաց Անգետիկը: — Ոչ մի տեղ մարդ քեզնից դադար չունի:

— «Դադար, հա, դադար», — տնազ արեց Փնթփնթիկը: — Ի՜նչ դադար ես ուզում օդապարիկում: Դադար էիր ուզում, նստեիր տանը:

— Դու ինքդ նստիր:

— Ինձ հանգիստ պետք չի:

— Էլի եք վիճում, — ասաց Գիտունիկը: — Ստիպված կլինեմ ձեզ իջեցնել:

Փնթփնթիկն ու Անգետիկը վախեցան ու դադարեցին վիճել:

Այդ ժամանակ օդապարիկը հայտնվեց ինչ-որ ծխի, թե մշուշի մեջ: Երկիրը կորավ ներքևում: Շուրջն ասես սպիտակ քող լիներ քաշած:

— Սա ի՞նչ բան է, — գոչեցին բոլորը: — Այս որտեղի՞ց է ծուխը:

— Սա ծուխ չէ, — ասաց Գիտունիկը: — Սա ամպ է: Մենք մինչև ամպերն ենք բարձրացել և այժմ թռչում ենք ամպերի միջով:

— Դե, դու արդեն հնարում ես, — պատասխանեց Անգետիկը: — Ամպը վարսակի կիսելի նման մածուցիկ է, իսկ սա ինչ-որ մշուշ է:

— Իսկ ի՞նչ ես կարծում, ինչից է սարքված ամպը, — հարցրեց Գիտունիկը: — Ախր ամպն էլ մշուշից է շինած: Դա միայն հեռվից է խիտ թվում:

Բայց Անգետիկը դրան չհավատաց և ասաց.

— Դուք նրան մի լսեք, եղբայրներ: Այդ բոլորը նա հնարում է, որ ցույց տա, թե շատ բան գիտի, բայց իրականում ոչինչ էլ չգիտի: Ես էլ նրան հավատացի, թե ամպը մշուշ է: Ամպը կիսել է: Կարծես ես կիսել չեմ կերել:

Շուտով օդապարիկը ավելի վեր բարձրացավ, դուրս եկավ ամպերից ու թռավ դրանց վրայով: Անգետիկը դուրս նայեց զամբյուղից և ներքևում տեսավ ամպերը: Նրանք փռվել էին չորս կողմը և ծածկել երկիրը:

— Վա՜յ, մամա ջան, — ճչաց Անգետիկը, — երկինքը ներքևում է: Մենք գլխիվայր ենք թռչում:

— Ի՞նչու ենք գլխիվայր թռչում, — զարմացան բոլորը:

— Դե, ըհը, տեսեք, երկինքը մեր ոտների տակ է, ուրեմն գլխիվայր ենք թռչում:

— Մենք ամպերի վրայով ենք թռչում, — բացատրեց Գիտունիկը: — Մենք ամպերից վեր ենք բարձրացել, դրա համար էլ այժմ ամպերը ոչ թե մեր գլխավերևում են, այլ՝ ներքևում:

Բայց Անգետիկը դրան էլ չհավատաց: Նա նստել էր իր տեղը և ձեռքերով ամուր բռնել գլխարկը։ Նա կարծում էր, թե գլխարկը վայր կըկնի գլխից, քանի որ ինքը գլխիվայր է նստած։

Քամին արագ քշում էր օդապարիկը ամպերի վրայով, բայց շուտով բոլորը նկատեցին, որ օդապարիկն սկսում է իջնել։

— Էս ինչո՞ւ ենք իջնում, — անհանգստացան մանչուկները։

Օդն սկսեց սառչել օդապարիկամ, — բացատրեց Գիտունիկը։

— Ուրեմն մենք հիմա իջնո՞ւմ ենք, — հարցրեց Հապճեպիկը։

— Իսկ ինչո՞ւ ենք վերցրել ավազով լի պարկերը, — ասաց Գիտունիկը։ — Հարկավոր է ավազը դեն նետել զամբյուղից, և մենք կրկին վեր կթռչենք։

Երևիկը արագությամբ մի պարկ վերցրեց ու ցած գցեց։

— Ի՜նչ ես անում, — ճչաց Գիտունիկը։ — Մի՞թե կարելի է մի ամբողջ պարկ դեն նետել։

— Ախր դա կարող է մեկնումեկի գլխին ընկնել։

— Երևի չի ընկնի, — պատասխանեց Երևիկը։

— «Երևի չի ընկնի», ծաղրեց Գիտունիկը։ — Հարկավոր է պարկի բերանը բանալ և ցած թափել ավազը։

— Հիմա ես կթափեմ, — ասաց Գուցեմիկը։

Նա բացեց մյուս պարկը և ավազն ուղիղ զամբյուղի մեջ թափեց։

— Մեկդ մեկից խելոք եք, — գլուխն օրորեց Գիտունիկը։ — Է՜, ի՞նչ օգուտ, եթե ավազը մնա զամբյուղում։ Դրանից օդապարիկը չի թեթևանա։

— Գուցե ավազն էլ թափեմ, — ասաց Գուցեմիկը և սկսեց բուռ— բուռ ավազը դուրս թափել զամբյուղից։

— Զգո՜ւյշ, — գոռաց Շվարիկը։ — Աչքս կլցնես ավազը։

— Մի վախենա, չեմ լցնի, — ասաց Գուցեմիկը և իսկույն էլ նրա աչքերն ավազ լցրեց։

Բոլորը նախատեցին Գուցեմիկին, իսկ Երևիկը վերցրեց դանակն ու զամբյուղի հատակին մի մեծ անցք բացեց, որպեսզի այնտեղից թափեն ավազը։ Գիտունիկը տեսավ ու գոռաց.

— Կա՜ց։ Ի՞նչ ես անում։ Քո պատճառով զամբյուղը կքանդվի ու բոլորս ցած կթափվենք։

— Երևի չքանդվի, — պատասխանեց Երևիկը։

— Դուք երկուսով հենց մի գլուխ մի խոսք ունեք՝ «երևի» ու «գուցե», — ասաց Գիտունիկն ու Երևիկի ձեռքից խլեց դանակը։

Ավազն անցքից դուրս թափվեց, օդապարիկը թեթևացավ ու նորից վեր սլացավ։ Մանչուկները գոհունակությամբ դուրս էին նայում զամբյուղից։ Բոլորն ուրախ էին, որ օդապարիկը նորից վեր բարձրացավ։ Միայն Փնթփնթիկը, որ միշտ ինչ-որ բանից դժգոհ էր, շարունակում էր փնթփնթալ.

— Սա ի՜նչ բան է, մեկ՝ վեր, մեկ՝ վար։ Օդապարիկները բա այսպե՞ս են թռչում։

Չիմանալով թե էլ ինչ ասի, նա նայեց Պոնչիկին, որ սուս ու փաս շաքար էր կրծում։

— Դու ի՞նչ բանի ես։

— Գրպանումս շաքար կա, հանում եմ ու կրծում։

— ժամանակ գտավ շաքար կրծելու։ Ցած կիջնենք, կկրծես։

— Ինչո՞ւ պիտի ավելորդ ծանրությունը քարշ տամ հետս, — ասաց Պոնչիկը։ — Ես շաքարը կուտեմ, օդապարիկը կթեթևանա և ավելի վեր կբարձրանա։

— Դե, կրծի, հը։ Տեսնենք մինչև ե՞րբ կկրծես, — պատասխանեց Փնթփնթիկը։


Գլուխ տասներորդ

ՎԹԱՐ

Ոմանք կարծում են, թե օդում ինչքան վեր բարձրանաս, այնքան տաք կլինի։ Բյդ ցա սխալ է։ Ինչքան վեր, այնքան ցուրտ։ Ինչո՞ւ է այդպես։ Այն պատճառով, որ արևն իր ճառաքայթներով քիչ է տաքացնում օդը, որովհետև օդը շատ թափանցիկ է։ Ներքևում օդն ավելի տաք է։ Արևն իր ճառաքայթներով տաքացնում է երկիրը, օդը երկիրց տաքանում է այնպես, ինչպես տաք վառարանից։ Տաք օդն ավելի թեթև է, քան՝ սառը, դրա համար էլ վեր է բարձրանում։ Ինչքան շատ է բարձրանում, այնքան շատ է սառչում։ Դրա համար էլ մեծ բարձրության վրա միշտ ցուրտ է լինում։

Այդ զգացին Ճստլիկները, երբ իրենց օդապարիկով հասան մեծ բարձրության։ Նրանք այնպես մրսեցին, որ քթերն ու այտերը կարմրեցին։ Բոլորը ոտքերով դոփում ու ծափ էին տալիս, որ գոնե մի քիչ տաքանան։ Ամենից շատ մրսում էր Շվարիկը, որ գլխարկը տանն էր թողել։ Սոսկալի ցրտից նրա քթից մի երկար սառցելուլա էր կախ ընկել։ Նա ուռենու տերևի պես դողում էր ու ատամները կափկափում էին։


— Հերիք է ատամներդ իրարով տաս, — մռթմռթում էր Փնթփնթիկը։ — Ցուրտը հերիք չի, սա էլ ատամներն է չխկչխկացնում։


— Ես մեղավո՞ր եմ, որ ցուրտ է, — ասաց Շվարիկը։

Փնթփնթիկը վեր կացավ տեղից ու ասաց.

— Տանել չեմ կարոաղ, երբ ականջիս տակ մեկն ատամները չխկչխկացնում է, մարմինս դող է ընկնում։

— Նա նստեց Ներկամոլիկի կողքին, բայց Ներկամոլիկն էլ էր ատամ ատամի տալիս։ Փնթփնթիկը կասկածանքով նայեց նրան։

— Էդ ի՞նչ է, իմ ջգրո՞ւ է ատամներդ կափկափում։

— Ի՞նչ ջգրու, ցրտից մեռանք։

Փնթփնթիկը վեր կացավ և ուրիշ տեղ նստեց։ Այդպես նա մի քանի անգամ տեղը փոխեց ու դրանով միայն ուրիշներին խանգարեց։

Օդապարիկը ցրտից եղյամով էր պատվել և փայլում էր մանչուկների գլխավերևում, ասես մաքուր արծաթից ձուլված լիներ։ Կամաց-կամաց օդը կրկին սառեց ամպերի մեջ, և օդապարիկն սկսեց ցած իջնել։ Մի քանի րոպե անց նա արդեն արագ թափով ցած էր սլանում։ Պարկերի պաշարը վերջացել էր և ոչնչով չէր կարելի անկման առաջն առնել։

— Աղե՜-ե՜տ, — ճչաց Քաղցրահյութիկը։

— Կործանվո՜ւմ ենք, — ծղրտաց Անգետիկը և թաքնվեց նստարանի տակ։

— Դուրս եկ, — գոռաց նրա վրա Գիտունիկը։

— Ինչո՞ւ, — նստարանի տակից ձայն տվեց Անգետիկը։

— Պարաշյուտներով պիտի թռչենք։

— Ինձ համար այստեղ էլ լավ է, — պատասխանեց Անգետիկը։

Առանց երկար մտածելու Գիտունիկը բռնեց նրա օձիքից և դուրս հանեց նստարանի տակից։

— Իրավունք չունե՜ս,— բղավում էր Անգետիկը։ — Ես կբողոքեմ։

— Մի գոռգոռա, — հանգիստ պատասխանեց Գիտունիկը։ — Առանց խուճապի։ Ա՜յ, տես, թե ես ինչպես եմ թռչում պարաշյուտով և թռիր իմ հետևից։

Անգետիկը մի քիչ հանգստացավ։ Գիտունիկը մոտեցավ զամբյուղի եզրին։

— Ուշադրությո՛ւն, եղբայրնե՛ր, — գոչեց նա։ — Հերթով բոլորդ թռեք իմ հետևից։ Ով որ չթռչի, նրան օդապարիկը վեր կտանի։ Դե՛, պատրաստեցե՛ք պարաշյուտները... Գնացինք։

Գիտունիկն առաջինը թռավ ու սլացավ ներքև։ Նրա հետևից թռավ Հապճեպիկը, և այստեղ չկանխատեսված բան տեղի ունեցավ։ Փոխանակ առաջ թռչելու և հետո պարաշյուտը բանալու, Հապճեպիկը շտապելուց նախ բացեց պարաշյուտը և ապա թռավ։ Դրանից էլ պարաշյուտը կառչեց զամբյուղի կողից, Հապճեպիկի մի ոտքը խճճվեց քուղերի մեջ, և նա գլխիվայր կախվեց օդում։ Նա սկսեց ոտքերը թափահարել ու ցնցվել ողջ մարմնով՝ ձկնորսական կարթին հագցրած անձրևորդի նման։ Չնայած բոլոր ջանքերին պարաշյուտը չէր պոկվում։

— Եղբայրներ, — ճչաց բժիշկ Հաբիկյանը։ — Եթե պարաշյուտը պոկվի, Հապճեպիկի գլուխը գետնին կդիպչի։

Մանչուկները կառչեցին պարաշյուտից և Հապճեպիկին նորից զամբյուղ բարձրացրին։

Անգետիկը տեսավ, որ օդապարիկը կրկին վեր է թռչում ու ճչաց.

— Սպասեք, եղբայրներ։ Էլ ոչ ոք թող չթռչի։ Մենք նորից ենք վեր բարձրանում։

— Ինչո՞ւ ենք նորից վերև թռչում, — զարմացավ Երևիկը։

— Ախ, դու խելքի տոպրակ, — պատասխանեց Փնթփնթիկը։ — Ախր Գիտունիկը թռավ օդապարիկն էլ թեթևացավ։

— Ի՞նչ պիտի անի Գիտունիկն առանց մեզ, — հարցրեց Պոնչիկը։

— Ի՞նչ կա... — ձեռքերը տարածեց Երևիկը։ — Կամաց-կամաց տուն կգնա, էլի։

— Իսկ մենք ի՞նչ պիտի անենք առանց Գիտունիկի։

— Պահ, զարմացրիր, — պատասխանեց Անգետիկը։— Կարծես թե անհնար է առանց Գիտունիկի յոլա գնալ։

— Ախր մեկր պիտի լինի, որին լսենք, — ասաց Պոնչիկը

— Ինձ կլսեք, հայտարարեց Անգետիկը։ — Այժմ ես եմ գլխավորը։

— Դու՞, — զարմացավ Փնթփնթիկը։ — Այդպիսի գլխով գլխավո՞ր։

— Ախ այդպե՜ս։ Իմ գլուխը դուրդ չի գալիս, հա՜, — ճչաց Անգետիկը։ — Դե, խնդրեմ, ներքև թռիր ու փնտրիր քո Գիտունիկին, եթե իմ գլուխը քեզ ուր չի գալիս։

Փնթփնթիկր ցած նայեց ու ասաց.

— Էլ որտե՞ղ կգտնեմ նրան։ Մենք հեռու ենք թռել։ Պետք է բոլորս միասին թռչեինք։

— Չէ՛, թռի՛ր, թռի՛ր։

Փնթփնթիկն ու Անգետիկն սկսեցին վիճել, որ գրեթե մինչև երեկո տևեց։ Գիտունիկը չկար, և այլևս ոչ ոք չէր կարող կանգնեցնել նրանց։ Արևն արդեն դեպի մայրամուտ էր թեքվում։ Քամին ուժեղանում էր։ Օդապարիկն ավելի սառեց և կրկին սկսեց ցած իջնել, իսկ Փնթփնթիկն ու Անգետիկը դեռ վիճում էին։

— Հերիք է կռվես, — ասաց Քաղցրահյութիկը Անգետիկին։ — Քանի որ որոշել ես գլխավոր դառնալ, դե մի բան մտածիր։ Տե՛ս, նորից ենք ցած թռչում։

— Հիմի կմտածեմ, — պատասխանեց Անգետիկը։

Նա նստեց, մատը ճակատին դեմ տվեց ու սկսեց մտածել։ Իսկ օդապարիկը մինչ այդ ավելի ու ավելի էր վայր իջնում։

— Ի՞նչ պիտի մտածես, — ասաց Պտուտակիկը։ — Եթե ավազով պարկեր ունենայինք, կարելի էր մեկը ցած գցել։

— Ճիշտ է, — վրա բերեց Անգետիկը։ — Եվ քանի որ այլևս պարկ չունենք, ստիպված ենք մեզնից մեկն ու մեկին ցած գցել։ Մեկն ու մեկին պարաշյուտով ցած կգցենք, օդապարիկը կթեթևանա ու նորից վեր կթռչի։

— Ու՞մ գցենք։

— Դե, էլ ում, — ասաց Անգետիկը։ — Հարկավոր է ամենափնթփնթանին ցած շպրտել։

— Իսկ ես համաձայն չեմ, — պատասխանեց Փնթփնթիկը։ — Այդպիսի օրենք չկա, որ ամենափնթփնթանին ցած գցեն։ Հարկավոր է ամենածանրին գցել։

— Դե լավ, լավ, — համաձայնեց Անգետիկը, — ցած գցենք Պոնչիկին։ Ամենահաստը նա է։

— Ճիշտ է, — հաստատեց Քաղցրահյութիկը։

— Ի՜նչ, — ճչաց Պոնչիկը։ — Ո՞վ է ամենահաստը։ Ե՞ս ... Քաղցրահյութիկն ինձնից հաստ է։

— Մի դրան տեսեք, — գոռաց Քաղցրահյութիկը քրքջալով ու մատնացույց անելով Պոնչիկին։ — Մի տեսեք, ես հաստ եմ սրանից։ Հա՜-հա՜-հա՜։ Հլա մի արի չափվենք։

— Դե, արի, արի, — աքաղաղի նման վրա պրծավ Պոնչիկը։

Բոլորը շրջապատեցին Պոնչիկին ու Քաղցրահյութիկին։ Անգետիկը գրպանից մի պարան հանեց ու չափեց Պոնչիկի գոտկատեղը։ Ապա նույն ձևով չափեց Քաղցրահյութիկին և պարզվեց որ Քաղցրահյութիկը գրեթե մեկ ու կես անգամ հաստ է Պոնչիկից։

— Ճիշտ չի, — ճչաց Քաղցրահյութիկը։ — Պոնչիկը փորը ներս քաշեց։ Ես տեսա։

— Իսկի էլ չեմ քաշել, — արդարանում էր Պոնչիկը։

— Չէ, քաշել է։ Ես տեսա։ Արի նորից չափվենք. — գոռում էր Քաղցրահյութիկը։

Անգետիկը նորից չափեց Պոնչիկին, իսկ Քաղցրահյութիկը պտույտ էր գալիս շուրջն ու ասում.

— Է՜, է՜։ Էդ ի՞նչ ես անում։ Դե փքվիր, է՜։

— Ինչո՞ւ պիտի փքվեմ, — պատասխանեց Պոնչիկը։ — Եթե փքվեմ, իհարկե, քեզանից հաստ կերևամ։

— Դե, լավ, մի փքվիր։ Բայց փորդ ներս քաշելու իրավունք էլ չունես։ Եղբայրներ, տեսեք ինչ է անում սա։ Որտեղ է արդարությունը։ Որտեղ է արդարությունը։ Սա ինչ-որ խաբեություն է։

Անգետիկը Պոնչիկին չափելու գործն ավարտեց, իսկ հետո նույնպիսի խնամքով չափեց Քաղցրահյութիկին և այս անգամ պարզվեց, որ երկուսն էլ նույն հաստությունն ունեն։

— Ուզենք-չուզենք երկուսին էլ պիտի ցած գցենք, — ձեռքերը տարածեց Անգետիկը։

— Ինչո՞ւ երկուսին, երբ մեկն էլ հերիք է, — ասաց Քաղցրահյութիկը։

Որսորդ Փամփուշտիկը դուրս նայեց զամբյուղից և տեսավ, որ երկիրը սպառնալի արագությամբ մոտենում է։

— Լսիր, Անգետիկ, — ասաց նա, — շուտ արա, վճռիր, թե չէ շրմփալու ենք գետնին։

— Հարկավոր է հաշվել, թե ով պետք է պարաշյուտով թռչի, — ասաց Երևիկը։

— Ճիշտ է, — վրա բերեց Քաղցրահյութիկը։ — Միայն թե բոլորին էլ պետք է հաշվել հաստերին էլ, բարակներին էլ, որ ոչ ոք չնեղանա։

— Լավ, եկեք հաշվենք, — համաձայնեց Անգետիկը։

Շրջան կազմեցին, և Անգետիկն սկսեց հաշվել՝ մատով տկտկացնելով յուրաքանչյուրին.

էնի, բենի, ես,

Կվինտեր, ֆինտեր, քեզ,

էնի, բենի, ղորթ,

Կվինտեր, ֆինտեր, գորտ։

Ապա ասաց.

— Չէ, սա ինձ դուր չի գալիս։ Եվ սկսեց ուրիշը.

Եղի, եղի, ձվածեղի,

Ով որ ուտի, նա վեր քաղի,

Ես գնացի պապոնց տուն...

Այդ ժամանակ զամբյուղը թափով զարկվեց գետնին ու շուռ եկավ։ Երևիկը գրկեց Գուցեմիկին, իսկ Գուցեմիկը կառչեց Երևիկից և երկուսով դուրս ընկան զամբյուղից։ Նրանց հետևից սիսեռի նման դուրս թափվեցին մնացած Ճստլիկները։ Միայն Անգետիկը բռնած մնաց զամբյուղի կողից ու մեկ էլ Քոթոթիկը, որ ատամներով կառչել էր նրա անդրավարտիքից։ Գետնին դիպչելով օդապարիկը գնդակի նման վեր թռավ, հսկայական աղեղ գծեց օդում և նորից ցած իջավ։ Զամբյուղը կրկին գետնին դիպավ ու շուռ եկավ։ Օդապարիկն ինչ-որ կարծր բանի դիպավ ու խլացուցիչ ճայթյունով պայթեց։ Քոթոթիկը օդում շուռ եկավ և հուսակտուր վնգստոցով մի կողմ վազեց։ Անգետիկը դուրս ընկավ զամբյուղից և անշարժ փռվեց գետնին։

Օդային ճանապարհորդությունն ավարտվեց։


Գլուխ տասնմեկերորդ

ՆՈՐ ՎԱՅՐՈՒՄ

Անգետիկն արթնացավ բոլորովին օտար մի վայրում։ Նա փափկափետուր ներքնակի մեջ խրված, պառկել էր մահճակալին։ Այդ փետրալից ներքնակն այնքան փափուկ էր, ասես խատուտիկների գլխիկներով լցված լիներ։ Անգետիկն արթնացավ ինչ-որ ձայներից։ Նա աչքերը բացեց, պտտացրեց չորս կողմ ու տեսավ, որ պառկած է անծանոթ սենյակում։ Անկյուններում դրված էին փոքրիկ բազկաթոռներ։ Պատերից կախված էին փոքրիկ գորգեր և զանազան ծաղիկների նկարներ։ Լուսամուտի մոտ գրված էր միոտանի կլոր սեղան։ Դրա վրա բարձրանում էր գույնզգույն թելերի մի կույտ՝ ձեռագործի համար և ասեղներով ու գնդասեղներով լի փոքր բարձիկ, որ ասես փշերը ցցած ոզնի լիներ։ Մի քիչ հեռու դրված էր գրասեղան՝ գրենական պիտույքներով։ Կողքին՝ գրապահարան։ Ամենահեռու պատի մոտ, դռան կողքին, դրված էր մի մեծ հայելի Երկու աչոնիկ հայելու առաջ կանգնած խոսում էին։ Մեկը կապույտ, մետաքսե փայլուն կտորից կարված շոր էր հագել, նույնպիսի մետաքսե գոտիով, որ հետևի կողմից բանթ էր արված։ Նա կապույտ աչքեր ուներ և երկու հյուս արած թուխ մազեր։ Մյուսը վարդագույն ու մանուշակագույն ծաղիկներով վառ շոր էր հագել։ Նրա մազերը շեկ էին, գրեթե սպիտակ, որ ալիք-ալիք իջնում էին ուսերին։ Նա հայելու առաջ գլխարկ էր դնում և կաչաղակի նման անընդհատ ճտճտում։

— Այնպես զզվելի գլխարկ է որ։ Ոնց ուզում ես հագի՝ լավ չի ստացվում։ Ես ուզում էի լայնեզր գլխարկ սարքել, բայց կտորը չբավարարեց և ստիպված եղա նեղ եզրով կտրել, իսկ երբ եզրերը նեղ են, դեմքը կլոր է երևում, դա այնքան էլ գեղեցիկ չէ։

— Հերիք է հայելու առաջ պտույտ գաս։ Տանել չեմ կարող, երբ հայելու առաջ շուռումուռ են գալիս, — ասաց կապտաչյա աչոնիկը։

— Քո կարծիքով ինչո՞ւ են հնարել հայելին, — պատասխանեց շիկահերը։

Գլխարկը գրեթե ծոծրակին դնելով, նա գլուխը ետ գցեց և, աչքերը կկոցած, նայեց հայելուն։

Անգետիկի ծիծաղը եկավ։ Նա չկարողացավ զսպել իրեն ու փռթկաց։ Շիկահերը վայրկենաբար ետ թռավ հայելուց և կասկածանքով Անգետիկի կողմը նայեց։ Բայց Անգետիկը փակեց աչքերն ու քնած ձևացավ։ Նա լսեց, թե ինչպես աչոնիկները, ջանալով կրունկներով չկտկտացսել, եկան մահճակալի մոտ ու կանգ առան։

— Ինձ թվաց, թե նա ինչ որ բան ասաց, — լսեց Անգետիկն այս շշնջյունը; — Ըստ երևույթին ինձ թվաց միայն... Ե՞րբ կարթնանա նա։ Երեկվանից պառկած է ուշակորույս։

Մյուս ձայնը պատասխանեց.

— Մեղրածաղիկն արգելել է նրան արթնացնել։ Ասել է, որ կանչեմ իրեն, երբ հիվանդը կարթնանա։

«Այդ ի՞նչ Մեղրածաղիկ է», — մտածեց Սնգետիկը, բայց ձևացավ, թե չի լսում նրանց խոսակցությունը։

— Ինչ քաջն է այս մանչուկը, — կրկին փսփսոց լսվեց — Մի պատկերացրու, է՜, թռել է օդապարիկով։

Անգետիկը լսեց, որ իրեն քաջ անվանեցին, և նրա բերանն ինքն իրեն ձգվեց գրեթե մինչև ականջները։ Սակայն նա ժամանակին սթափվեց ու զսպեց ժպիտը։

— Ես հետո կգամ, երբ նա արթնանա, — շարունակեց ձայնը։ — Ես այնպե՜ս ուզում եմ հարցափորձ անել օդապարիկի մասին։ Հանկարծ ուղեղի ցնցում ստացած չլինի։

«Ո՜նց չէ, — մտածեց Անգետիկը։ — Ոչ մի ցնցում էլ չունեմ»։

Շիկահերը հրաժեշտ տվեց ու գնաց։ Սենյակում լռություն տիրեց։ Անգետիկը երկար պառկեց փակ աչքերով, ականջները սրած։ Վերջապես նա մի աչքը քիչ բաց արեց ու տեսավ իր վրա կռացած կապտաչյա աչոնիկի գլուխը։ Աչոնիկը սիրալիր ժպտաց, ապա դեմքը խոժոռեց և մատը թափ տալով հարցրեց.

— Դուք միշտ այդպե՞ս եք արթնանում։ Նախ մի աչքն եք բացում, հետո՝ մյուսը։

Անգետիկը գլխով արեց ու մյուս աչքն էլ բաց արեց.

— Ուրեմն դուք քնա՞ծ չէիք։

— Ոչ, ես հենց նոր արթնացա։

Անգետիկն էլի ուզեց ինչ-որ բան ասել, բայց աչոնիկը մատը նրա շուրթերին դրեց ու ասաց.

— Լռեցե՜ք, լռեցե՜ք։ Ձեզ արգելված է խոսել։ Դուք ծանր հիվանդ եք։

— Իսկի էլ չէ՜։

— Որտեղի՞ց գիտեք։ Դուք բժի՞շկ եք, ինչ է։

— Ոչ։

— Ահա, տեսնո՞ւմ եք։ Ու դեռ խոսում եք։ Դուք պետք է հանգիստ պառկեք, մինչև ես բժիշկ կանչեմ։ Ի՞նչ է ձեր անունը։

— Անգետիկ։ Իսկ ձերը՞։

— Իմ անունը Կապտաչիկ է։

— Լավ անուն է, — հավանություն տվեց Անգետիկը։

— Շատ ուրախ եմ, որ ձեզ դուր է գալիս անունս։ Ինչպես երևում է դուք դաստիարակված մանչուկ եք։

Ժպիտը ողողեց Անգետիկի դեմքը։ Նա շատ գոհ էր, որ իրեն գովում են, որովհետև նրան ոչ ոք երբեք չէր գովել, ավելի շատ պախարակել էին։ Մոտերքում մանչուկներ չկային, և Անգետիկը չէր վախենում, թե իրեն կծաղրեն, որ աչոնիկի հետ մտերմություն է անում։ Դրա համար էլ նա շատ ազատ ու քաղաքավարի էր խոսում Կապտաչիկի հետ։

— Իսկ ինչպես է նրա, այն մյուսի անունը, — հարցրեց Անգետիկը։

— Ո՞ր մյուսի։

— Որի հետ դուք խոսում էիք։ Շեկ մազերով գեղեցիկ աչոնիկի անունը։

— Օ՜, — բացականչեց Կապտաչիկը։ — Ուրեմն դուք վաղո՞ւց է ինչ քնած չեք։

— Ոչ, ես մի րոպեով բաց արի աչքերս և էլի իսկույն քնեցի։

— Ճիշտ չէ՛, ճիշտ չէ՛, — գլուխն օրորեց Կապտաչիկն ու հոնքերը կիտեց։ — Ուրեմն դուք գտնում եք, որ ես այնքան էլ գեղեցիկ չեմ։

— Ոչ, ինչ եք ասում, — վախեցավ Անգետիկը։ — Դուք էլ եք գեղեցիկ։

— Մեզնից ո՞վ է ավելի սիրուն, ե՞ս, թե՞ նա։

— Դուք... և նա։ Երկուսդ էլ շատ գեղեցիկ եք։

— Դուք ողորմելի սուտլիկ եք. բայց ես ձեզ ներում եմ, — պատասխանեց Կապտաչիկը։ — Ձեր գեղեցկուհու անունը Ձյունիկ է։ Դուք նրան դեռ կտեսնեք։ Իսկ այժմ բավական է։ Ձեզ համար վնասակար է շատ խոսելը։ Պառկեցեք հանգիստ և մտքներովդ էլ չանցնի անկողնից վեր կենալ։ Հիմա ես կկանչեմ Մեղրածաղկին։

— Իսկ ո՞վ է այդ Մեղրածաղիկը։

— Մեղրածաղիկը մեր բժշկուհին է։ Նա ձեզ կբուժի։

Կապտաչիկը գնաց։ Անգետիկն իսկույն վեր թռավ տեղից և սկսեց իր հագուստը փնտրել։ Նա ուզում էր շուտ փախչել, որովհետև գիտեր, որ բժիշկները սիրում են իրենց հիվանդներին հյուրասիրել լուծողականով ու յոդով, որը սոսկալի կսկծեցնում է մարմինը։ Մոտերքում զգեստներ չհայտնաբերվեցին, բայց նրա ուշադրությունը գրավեց մի տիկնիկ, որ մեջքը պատին հենած, նստել էր փոքրիկ նստարանին։

Անգետիկն ուզում էր տեղն ու տեղը կոտրել տիկնիկն ու տեսնել՝ ինչ կա ներսը՝ բամբա՞կ, թե՞ թեփ։ Նա մոռացավ զգեստի մասին և սկսեց դանակ փնտրել, բայց այդ ժամանակ իր արտացոլումը տեսավ հայելու մեջ։ Տիկնիկը հատակին նետելով, նա հայելու առաջ ծամածռություններ անելով զննեց իր դեմքը։ Մի կուշտ նայելուց հետո ասաց.

— Ես էլ եմ գեղեցիկ, և դեմքս այնքան էլ կլոր չի։

Դռան հետևից քայլերի ձայն լսվեց։ Անգետիկն արագ անկողին խցկվեց ու ծածկվեց վերմակով։ Սենյակ մտան Կապտաչիկն ու մի ուրիշ աչոնիկ սպիտակ խալաթով, սպիտակ գլխաշորով և փոքրիկ, դարչնագույն ճամպրուկը ձեռքին։ Նա թմբլիկ, կարմիր այտեր ուներ։ Մոխրագույն աչքերը խստությամբ նայում էին ակնոցի տակից։ Անգետիկը գլխի ընկավ, որ հենց սա է Մեղրածաղիկը, որի մասին ասել էր Կապտաչիկը։

Մեղրածաղիկը Անգետիկի անկողնին մոտեցրեց աթոռը, վրան դրեց իր ճամպրուկը և գլուխն օրորելով ասաց.

— Ախ, այս մանչուկները։ Անընդհատ ինչ-որ չարաճճի բաներ են հորինում։ Դե, ասացեք խնդրեմ, ինչների՞դ էր պետք թռչել այդ օդապարիկով։ Լռեցեք, լռեցեք։ Գիտեմ, թե ինչ պիտի ասեք, էլ չեմ անի։ Բոլոր մանչուկներն այդպես են ասում, իսկ հետո նորից են սկսում չարություն անել։

Մեղրածաղիկը բաց արեց ճամպրուկը և իսկույն սենյակում տարածվեց ոչ այն է յոդի, ոչ ա է ինչ-որ ուրիշ դեղի հոտ։ Անգետիկը վախից փշաքաղվեց։ Մեղրածաղիկը դարձավ նրան և ասաց.

— Վե՛ր կացեք, հիվանդ։

Անգետիկը դուրս սողաց անկողնուց։

— Հարկավոր չի վեր կենալ, հիվանդ, — խստությամբ ասաց Մեղրածաղիկը։ — Ես ձեզ պատվիրեցի նստել։

Անգետիկն ուսերը թոթվեց ու նստեց անկողնում։

— Ուսերը թոթվելու կարիք չկա, հիվանդ, — նկատեց Մեղրածաղիկը։ — Ցույց տվեք լեզուն։

— Ինչո՞ւ։

— Ցո՛ւյց տվեք, ցո՛ւյց տվեք։ Այդպես է հարկավոր։

Անգետիկը հանեց լեզուն։

— Ասացեք «ա՜»։

— Ա-ա-ա՜, — ծոր տվեց Անգետիկը։

Մեղրածաղիկը ճամպրուկից հանեց փայտե խողովակը և դրեց Անգետիկի կրծքին։

— Խոր շունչ առեք, հիվանդ։

Անգետիկը շոգեկաթսայի նման սկսեց թշշալ։

— Այժմ մի շնչեք։

— Հի՜, հի՜, հի,՜ — ծիծաղից ցնցվելով ծոր տվեց Անգետիկը։

— Ինչո՞ւ եք ծիծաղում, հիվանդ։ Կարծեմ, ես ոչ մի ծիծաղելի բան չասացի։

— Ինչպե՞ս կարող եմ բոլորովին չշնչել, — հարցրեց Անգետիկը, շարունակելով հռհռալ։

— Բոլորովին չշնչել, իհարկե, չեք կարող, բայց մի րոպե շնչառությունը պահել հո կարելի է։

— Կարելի է, — համաձայնից Անգետիկն ու դադարեց շունչ առնել։

Քննելուց հետո Մեղրածաղիկը նստեց սեղանի առջև և դեղատոմս գրեց։

— Ձեր հիվանդի ուսին կապտուկ կա, — ասաց նա Կապտաչիկին։ — Գնացեք դեղատուն այնտեղ ձեզ մեղրով սպեղանի կտան։ Սպեղանուց մի կտոր կկտրեք ու կդնեք հիվանդի ուսին։ Եվ թույլ չտաք նրան անկողնուց վեր կենալ։ Եթե վեր կենա, ապա ջարդուփշուր կանի ձեր ամանեղենը և կջարդի մեկնումեկի ճակատը։ Մանչուկների հետ խիստ պետք է վարվել։

Մեղրածաղիկը ճամպրուկի մեջ դրեց խողովակը և, մի անգամ էլ խիստ հայացք գցելով Անգետիկի վրա, գնաց։

Կապտաչիկը սեղանից վերցրեց դեղատոմսն ու ասաց.

— Լսեցի՞ք։ Դուք պետք է պառկեք։

Ի պատասխան՝ Անգետիկը հուսահատ տեսք ընդունեց։

— Ծամածռությունների կարիք չկա։ Եվ մտքներովդ չանցնի զգեստներդ փնտրել, ես դրանք լավ եմ թաքցրել, — ասաց Կապտաչիկը և դեղատոմսը ձեռքին դուրս եկավ սենյակից։


Գլուխ տասներկուերորդ

ՆՈՐ ԾԱՆՈԹՆԵՐ

Երբ Կապտաչիկը գնաց, Անգետիկը մի քիչ պառկեց, հետո հիշեց, որ վճռել էր նայել, թե ինչից է շինած տիկնիկը և արդեն ուզում էր վեր կենալ, բայց այդ ժամանակ դռան հետևից կրկին քայլերի ձայն լսվեց և ինչ-որ մեկի փսփսոցը.

— Ո՞ւր է նա։

— Այնտեղ։

— Ի՞նչ է անում։

— Պառկած է։

— Մեռած։

— Չէ, կարծեմ, կենդանի է։

— Մի թող նայեմ։

— Սպասիր։

Անգետիկը նայեց դռանը և նկատեց, որ ինչ-որ մեկը բանալու անցքից նայում է։

— Դե, թո՛ղ, ագահ։ Ախր ես էլ եմ ուզում նայել, — կրկին շշուկ լսվեց։

— Այ, որ ագահ ես ասում, չեմ թողնի։

Դռան հետևից քաշքշոցի ձայն լսվեց։

— Մի՛ հրիր, մի՛, — լսվեց մեկի զայրացած ֆշշոցը։ — Այ, մեկ էլ որ հրես, մազերդ կպճոկեմ։

— Ես էլ քո հյուսերից կքաշեմ ու ոտքով էլ կհրեմ։

Անգետիկն ուզում էր իմանալ, թե ովքեր են վիճողները։ Նա դուրս թռավ մահճակալից և թափով բաց արեց դուռը։ Խուլ հարվածի ձայն լսվեց և Անգետիկն իր առջև տեսավ երկու աչոնիկի։ Նրանք մի կողմ թռան, ձեռքերով բռնեցին ճակատներն ու վախեցած նայեցին Անգետիկին։ Մեկի գոգնոցին կանաչ նապաստակ էր գործած, իսկ մյուսին՝ կարմիր սկյուռիկ։ Նրանք երկուսն էլ, ասես հրամանով, ճպճպացրին աչքերը, լաց եղան և, շուռ գալով, սկսեցին բարձրանալ դռան աջ կողմից վեր ելնող փայտե նեղ սանդուղքով։

— Ա-ա՜-ա՜, — բարձրաձայն լալիս էր աչոնիկներից մեկը, որի կարճ հյուսերը վզի վրա երկու տարբեր կողմեր էին ցցվում։

— Ու— ո՜ւ— ո՜ւ, — կրկնում էր գագաթին երկնագույն բանթ կապած մյուս աչոնիկը։

Անգետիկը քորեց ծոծրակն ու քթի տակ մռթմռթաց.

— Ա՜յ քեզ պատմություն։ Կարծես թե շատ պինդ շրխկացրի։

Վախենալով, որ էլի մի խաղ կխաղա օտար տանը, Անգետիկը մտավ անկողին և վճռեց ննջել, բայց շատ չանցած միջանցքում կրկին քայլերի ձայն լսվեց։ Դուռը բացվեց և ներս նայեց մի նոր աչոնիկ։

Սա խուճուճ մազեր ուներ, ուրախ, չարաճճի աչքեր և սուր քթով խորամանկ դեմք

— Մանչո՜ւկ, — ճչաց նա։ — Կռվարա՜ր։

Անգետիկն անակնկալից վեր թռավ։ Դուռը տեղնուտեղը փակվեց և լսվեց արագ հեռացող քայլերի ձայն։ Անգետիկն ուսերը թոթվեց և արհամարհանքով փնթփնթաց.

— Լոպազ՜։

Նա գլուխը դրեց բարձին և նույնիսկ սկսեց ննջել, բայց այդ պահին դուռը կրկին բացվեի և դարձյալ ներս նայեց խոպոպիկներով աչոնիկը։

— Կռվարա՜ր, — ծղրտաց նա։ — Հա՜-հա՜-հա՜։

Դուռն անմիջապես փակվեց։ Անգետիկը անկողնուց դուրս թռավ և վազեց միջանցք, բայց այնտեղ ոչ ոք չկար։

— Լա՜վ, — մռթմռթաց Անգետիկը սպառնալի։

Նա գրասեղանից վերցրեց քանոնը և թաքնվեց դռան հետևը։ Երկար չսպասեց։ Շուտով միջանցքում քայլերի ձայն լսվեց։ Անգետիկը բարձրացրեց քանոնը։ Դուռը բացվեց, սենյակ մտավ Կապտաչիկը և իսկույն քանոնի մի հարված ստացավ ճակատին։

— Վա՜յ։

Կապտաչիկը ճակատը բռնեց։

— Ինչո՞ւ եք քանոնով կռվում, — ճչաց նա, — հիմա ճակատս կկապտի։

— Ոչ էլ կկապտի, — պատասխանեց Անգետիկը՝ քանոնը շփոթված շուռումուռ տալով ձեռքի մեջ։

— Չէ, կկապտի՜, կկապտի՜։ Դուք գիտե՞ք, թե ինչ քնքուշ եմ ես։ Խցանով էլ խփեք՝ իսկույն կկապտի։

— Կարելի է մի կտոր սպեղանի դնել, ասաց Անգետիկը, Դուք սպեղանի բերել եք դեղատնից, չէ։

— Ես ձեզ համար եմ բերել։

— Բոլորիս էլ կհերիքի, — պատասխանեց Անգետիկը։

Նա վերցրեց սպեղանին և մկրատով չորս մասի բաժանեց;

— Կպցրեք, շուտ, — հուզվում էր Կապտաչիկը։— Այ, այստեղ, այստեղ...

Նա դեմ արեց ճակատն ու մատով ցույց տվեց, թե որտեղ պիտի կպցնել սպեղանին։

Անգետիկը կպցրեց սպեղանին, բայց, նկատելով, որ ծուռ է կպցրել, քաշեց, որ պոկի։

— Զգո՜ւյշ, զգո՜ւյշ, — ճչում էր Կապտաչիկը։ — Ճակատիս կքսվի այդ զզվելի սպեղանին։

— Հիմա լավ է, — ասաց Անգետիկը, իր գործն ավարտելով։

Կապտաչիկը վազեց դեպի հայելին։

— Լավ է, բա ոնց չէ։ Հանկարծ մեկնումեկը տեսնի ինձ, այս սպեղանին ճակատիս։ Հապա, մի ցույց տվեք ձեր ուսը։ Որտե՞ղ է ձեր կապտածը։

Կապտաչիկը մի կտոր սպեղանի դրեց Անգետիկի ուսին։

— Ես ձեզ չէի ուզում խփել, — ասաց Անգետիկը։

— Բա ո՞ւմ էիք ուզում խփել։

Անգետիկն ուզում էր ասել, թե մի անծանոթ աչոնիկ ծաղրում էր իրեն, բայց ժամանակին գլխի ընկավ, որ դա չարախոսություն կլինի;

— Ոչ ոքի, — պատասխանեց նա։ — Ուղղակի ուզում էի փորձել, թե կարելի է այդ քանոնով որևէ մեկին հասցնել։

— Դուք, մանչուկներդ, հենց միայն ուրիշին խփելու մասին եք մտածում, իսկ երբ ձեզ են հասցնում, այնքան էլ դուր չի գալիս... Ինչո՞ւ եք ժպտում։ Ծիծաղներդ գալի՞ս է, որ ճակատիս սպեղանի է կպցրած։

Նա նորից մոտեցավ հայելուն։

— Իսկապես, որ շատ ծիծաղելի է, երբ մարդու ճակատին քառակուսի սպեղանի է կպցրած։

— Իսկ դուք կլոր կտրեցեք, — խորհուրդ տվեց Անգետիկը։

Կապտաչիկը պոկեց սպեղանին, մկրատով կլոր կտրեց և նորից կպցրեց ճակատին։

— Ձեզ թվում է, որ այսպես ավելի՞ լավ է, — շուռ եկավ նա դեպի Անգետիկը։

— Իհարկե, — հաստատեց Անգետիկը։ — Ըստ իս, նույնիսկ սազում է ձեզ։

Աչքերը կկոցելով, Կապտաչիկը նայեց հայելուն։

— Իսկ այժմ տվեք իմ շորերը, — խնդրեց Անգետիկը։

— Գնացեք լվացվեք, հետո կստանաք ձեր հագուստը։

Կապտաչիկը Անգետիկին տարավ խոհանոց։ Այնտեղ, պատի վրա, լվացարան կար։ Կողքի մեխից կախված էր երեսսրբիչը, իսկ թարեքին դրված էին օճառն ու ատամի փոշին։

— Ահա ձեզ խոզանակ, ահա և ատամի փոշի։ Կմաքրեք ատամներդ, — ասաց Կապտաչիկն Անգետիկին մեկնելով ատամի խոզանակը։

— Տանել չեմ կարող ատամի փոշին, — փնթփնթաց Անգետիկը։

— Ինչո՞ւ։

— Համով չի։

— Դա ուտելու բան չի։

— Միևնույն է։ Դա լեզուն կծկծեցնում է։

— Կկծկծեցնի ու կանցնի։

Անգետիկն ակամա սկսեց ատամները մաքրել։ Երկու անգամ ատամների վրայով խոզանակը տանել բերելուց հետո նա ծամածռեց դեմքը և թքեց։ Հետո բերանը ողողեց ջրով և ձեռքերին օճառ քսեց։ Ձեռքերը լվանալուց հետո օճառը դրեց թարեքին և սկսեց երեսը լվանալ

— Երեսն էլ պետք է օճառով լվանալ, — ասաց Կապտաչիկը։

— Թող գրողի ծոցը կորչի օճառը, — պատասխանեց Անգետիկը։ — Օճառը միշտ աչքերն է խցկվում։

— Այդ արդեն չեղավ, — խստությամբ ասաց Կապտաչիկը, — Այլապես զգեստը չեք ստանա։

Ճար չկար, Անգետիկը երեսին օճառ քսեց և անմիջապես էլ լվաց երեսի օճառը։

— Բը՜ռ-ռ-ռ, — դողդողում էր նա։ — Ի՜նչ սառը ջուր է։

Մի կերպ երեսը պարզաջրելով, նա ձեռքերն առաջ մեկնեց և, աչքերը խուփ, սկսեց պատը շոշափել։

Կապտաչիկը՝ հազիվ ծիծաղը զսպելով նայում էր Նրան։

— Ի՞նչ եք փնտրում։

— Ս-սրբիչը, — պատասխանեց Անգետիկը, ցրտից դողահար։

— Ինչո՞ւ եք փակ աչքերով փնտրում։ Բաց արեք աչքերդ։

— Ախր ոնց բաց անեմ, երբ այս ա-ա-անիծյալ օճառն առանց այն էլ աչքս է խցկվում։

— Իսկ դուք պիտի կարգին լվացվեիք։

Կապտաչիկը վերցրեց պատից կախված երեսսրբիչը և երկարեց Անգետիկին։ Անգետիկը սրբիչը քսմսորեց երեսին և նոր միայն համարձակվեց աչքերը բաց անել։

— Ահա, այժմ դուք շատ մաքուր և նույնիսկ սիրուն մանչուկ դարձաք, — ասաց Կապտաչիկը և, նկատելով սրբիչի վրա դրոշմված կեղտի հետքերը, ավելացրեց. — բայց հաջորդ անգամ ավելի լավ պիտի լվացվեք։ Առաջին անգամն է, դրա համար եմ ներում։

Նա բերեց Անգետիկի հագուստն ու ասաց.

— Հագնվեցեք և եկեք թեյ խմելու։ Երևի դուք արդեն քաղցած եք։

— Սարսափելի քաղցած եմ, — խոստովանեց Անգետիկը։ — Թվում է, թե մի ամբողջ փիղ կուտեմ։

— Ա՜խ, խեղճ մանչուկ։ Դե, շուտ եկեք, մենք սպասում ենք ձեզ։


Գլուխ տասներեքերորդ

ԶՐՈւՅՑ ՍԵՂԱՆԻ ՇՈւՐՋԸ

Անգետիկն արագ հագնվեց և ճռճռան սանդուղքով վեր բարձրացավ։ Նա հայտնվեց մի սենյակում, որ ներքևի սենյակից մի քիչ փոքր էր, բայց ավելի հաճելի տեսք ուներ։ Երկու կիսակլոր լուսամուտներ՝ գեղեցիկ վարագույրներով, նայում էին փողոցին։ Լուսամուտների արանքում կար դուռ և պատշգամբ։ Սենյակի մեջտեղը դրված էր սեղան ամբողջովին ծածկված սկահակներով, ամաններով ու ափսեներով, որոնք լի էին զանազան մուրաբաներով, թխվածքներով, կարկանդակներով, մեղրահացերով և ուրիշ տեսակ-տեսակ ուտեստներով։ Երևում էր, որ աչոնիկները վճռել էին փառավորապես հյուրասիրել Անգետիկին։ Նրա աչքերը նույնիսկ շաղվեցին, երբ սեղանին տեսավ այդ ճոխ հյուրասիրությունը։

Բանթով և հյուսերով աչոնիկներն արդեն թեյ էին լցնում։ Խոպոպներով աչոնիկը պահարանից խնձորի պաստեղ էր հանում։

Կապտաչիկն Անգետիկին ծանոթացրեց իր ընկերուհիների հետ։ Հյուսիկներով աչոնիկին Սկյուռիկ էին ասում, բանթով աչոնիկին՝ Խլշիկ, իսկ խոպոպովին՝ Ճպուռիկ։ Անգետիկը վայրկյան առաջ ուզում էր սեղան նստել, բայց այդ պահին դուռը բացվեց և ներս մտան չորս աչոնիկ ևս։

Կապտաչիկը հիմա էլ սրանց հետ ծանոթացրեց Անգետիկին.

— Իսկ սրանք մեր հարևաններն են՝ Ճնճղուկիկը, Եղևնիկը, Անթառամիկը և Թմբլիկը։

Աչոնիկներր շրջապատեցին Անգետիկին։

— Դուք օդապարիկո՞վ եք մեզ մոտ թռել, — հարցրեց թխամազ Ճնճղուկիկը։

— Այո, օդապարիկով, — հանդիսավոր պատասխանեց Անգետիկը աչքը ման ածելով սեղանին։

— Ըստ երևույթին շա՞տ սոսկալի է օդապարիկով թռչելը, — ասաց հաստլիկ Թմբլիկը։

— Այնպե՜ս սարսափելի է... Այսինքն՝ չէ, մազաչափ էլ սարսափելի չէ, — իսկույն սթափվեց Անգետիկը։

— Ինչ քա՜ջն եք դուք։ Ես ոչ մի գնով չէի թռչի օդապարիկով, — ասաց Եղևնիկը։

— Իսկ դուք որտեղի՞ց եք եկել, — հարցրեց Անթառամիկը։

— Ծաղկառատ քաղաքից։

— Որտե՞ղ է այդ քաղաքը։

— Այնտեղ, — անորոշ ուղղությամբ ձեռքը թափ տվեց Անգետիկը, — Վարունգի գետի ափին։

— Երբեք չեմ լսել այդ գետի մասին, — ասաց Ճնճղուկիկը։ — Ըստ երևույթին հեռու է։

— Շա՜տ հեռու, — հաստատեց Անգետիկը։

— Դե, սեղան նստեցեք, թե չէ թեյը կսառչի, — հյուրերին սեղանի մոտ հրավիրեց Կապտաչիկը։

Անգետիկը երկար խնդրել չտվեց։ Նա վայրկենաբար սեղան նստեց և սկսեց բերանը լցնել կարկանդակներով, քաղցրահացերով, պաստեղով ու մուրաբայով։ Աչոնիկները գրեթե ոչինչ չկերան, որովհետև շատ էին ուզում Անգետիկին հարցուփորձ անել օդապարիկի մասին։ Վերջապես Ճպուռիկը չդիմացավ ու հարցրեց։

— Ասացեք խնդրեմ, ո՞ւմ գլխում ծագեց օդապարիկով թռչելու միտքը։

— Ի՛մ, — պատասխանեց Անգետիկը, ամբողջ ուժով աշխատելով ծնոտներով և ջանալով շուտ ծամել վերջացնել կարկանդակի կտորը։

— Ի՜նչ եք ասում։ Մի՞թե դուք եք այդ գյուտն արել, — բացականչեցին չորս կողմից։

— Ազնիվ խոսք, ես։ Տեղիցս վեր չկենամ, թե սուտ եմ ասում, — երդվեց Անգետիկն ու քիչ մնաց խեղդվի կարկանդակից։

— Ա՜յ թե հետաքրքիր է։ Պատմեցեք, խնդրեմ, այդ մասին, — խնդրեց Թմբլիկը։

— Դե ինչ պատմեմ, — ձեռքերը տարածեց Անգետիկը։ — Մեր մանչուկներն ինձ վաղուց էին խնդրել՝ մի բան հնարել։ «Մի բան հնարիր, եղբայր ջան, մի բան հնարիր»։ Ես թե՝ «Բան հնարելուց իմ զահլան գնացել է։ Ինքներդ հնարեցեք»։ Նրանք էլ թե՝ «Մեզնից հնարող դուրս կգա՞։ Ախր մենք հիմար ենք, իսկ դու խելոք։ Քեզ համար ի՞նչ կա որ, հնարիր, էլի՜»։ «Դե, լա՜վ, ասում եմ։ Ձեզնից պրծնելիք չկա։ Կհնարեմ»։ Եվ սկսեցի միտք անել։

Անգետիկը մտախոհ դեմքով ծամում էր կարկանդակը։ Աչոնիկներն անհամբերությամբ նրան էին նայում։ Վերջապես Սկյուռիկը վճռեց խախտել տևական լռությունը և, տեսնելով, որ Անգետիկը ձեռքը մեկնել է նոր կարկանդակի, ասաց.

— Դուք կանգ առաք այնտեղ, որ սկսեցիք մտածել։

— Այո, — ասես քնից արթնանալով բացականչեց Անգետիկը և կարկանդակով խփեց սեղանին։ — Երեք օր ու գիշեր մտածեցի և ի՞նչ եք կարծում, վերջը՝ գտա։ «Ահա եղբայրներ, ասա եմ ես, — օդապարիկ կշինեմ ձեզ համար»։ Եվ օդապարիկ շինեցինք։ Իմ մասին նույնիսկ բանաստեղծ Ծաղկանունին... — մենք մի այդպիսի բանաստեղծ ունենք, ոտանավոր հորինեց «Մեր Անգետիկը օդապարիկ հորինեց…»: Չէ, «Հորինեց օդապարիկ Անգետիկը մեր...», թե՞ «Մեր օդապարիկը հորինեց Անգետիկը...»։ Չէ, մոռացել եմ։ Գիտեք, իմ մասին շատ ոտանավորներ են հորինում, հո բոլորը մտքումդ չե՞ն մնա։

Անգետիկը նորից վրա ընկավ կարկանդակին։

— Ինչպե՞ս շինեցիք օդապարիկը, — հարցրեց Կապտաչիկը։

— Օ՜ , դա շատ մեծ աշխատանք էր։ Մեր բոլոր մանչուկները օր ու գիշեր աշխատում էին։ Որը ռետին էր քսում, որն էլ պոմպն էր աշխատեցնում, իսկ ես ման էի գալիս ու շվշվացնում այսինքն, չէի շվշվացնում, այլ ամեն մեկին ցույց էի տալիս իր անելիքը։ Առանց ինձ ոչ մեկի ձեռքից բան չի գա։ Բոլորին բացատրիր, բոլորին ցույց տուր։ Շատ պատասխանատու գործ էր շա՜տ, որովհետև օդապարիկն ամեն րոպե կարող էր պայթել։ Ես երկու օգնական ունեմ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը, երկուսն էլ ոսկի ձեռքեր ունեն։ Ամեն ինչ կարող են անել, բայց դե գլուխները լավ չի աշխատում։ Նրանց հարկավոր է ամեն ինչ բացատրել ու ցույց տալ։ Ես բացատրեցի նրանց, թե ինչպես պիտի շինել կաթսան։ Ու աշխատանքը եռաց, կաթսան եփ է գալիս, ջուրը բլթբլթում է, շոգին սուլում է, մի սարսափելի բան է կատարվում։

Աչոնիկները շունչները պահած ականջ էին դնում, կլանում Անգետիկի ամեն մի բառը

— Հետո՞։ Հետո՞ ինչ եղավ, — վրա տվեցին բոլորը, հենց որ Անգետիկը կանգ առավ։

— Վերջապես հասավ թռիչքի օրը, — շարունակեց Անգետիկը։ — Հազարավոր Ճստլիկներ էին հավաքվել։ Մի մասն ասում է, թե օդապարիկը կթռչի, մյուսները թե՝ չի թռչի։ Տուրուդմփոց սկսվեց։ Նրանք՝ ովքեր ասում էին, թե օդապարիկը կթռչի, ջարդում էին նրանց, ովքեր պնդում էին, թե չի թռչի, իսկ նրանք, ովքեր ասում էին, թե չի թռչի, ջարդում էին նրանց, թե կթռչի։ Թե չէ... կարծեմ, ընդհակառակը, նրանք, որ՝ կթռչեն, նրանց՝ որ չեն թռչի... Թե չէ, ընդհակառակը Մի խոսքով չէր ջոկվում, թե ով ում է քոթակում։ Բոլորն իրար ջարդում էին։

— Դե լավ, — ասաց Կապտաչիկը։ — Դուք կռվի մասին մի պատմեք, այլ օդապարիկի

— Լավ, — համաձայնեց Անգետիկը։ — Ուրեմն, նրանք ջարդում էին իրար, մենք մտանք զամբյուղը։ Ես ճառ ասացի, այսինքն թե՝ թռչում ենք, եղբայրներ, մնաք բարով։ Ու վեր թռանք։ Վեր թռանք և ինչ տեսնենք, երկիրը ներքևում, այ, այս կարկանդակի չափ է։

— Չի կարող պատահել, — ախ քաշեցին աչոնիկները։

— Տեղիցս վեր չկենամ, թե սուտ եմ ասում, — երդվեց Անգետիկը։

— Դե, մի՛ ընդհատեք, — վրդովված ասաց Կապտաչիկը։ — Մի՛ խանգարեք։ Նա հո չի խաբում։

— Ճի՛շտ է, մի խանգարեք ինձ ստել... Այսինքն, թյո՜ւ, մի խանգարեք ճշմարտությունն ասել, — ասաց Անգետիկը։

— Պատմեցե՜ք, պատմեցե՜ք, — ճչացին բոլորը միաբերան։

— Այսպե՜ս, — շարունակեց Անգետիկը։ — Ուրեմն թռչում էինք վերև։ Հանկարծ՝ դըմփ։ Էլ չենք բարձրանում։ Տեսնենք ի՞նչ. ամպին ենք դեմ առել։ Ի՞նչ անենք։ Կացինն առանք, մի անցք բաց արինք ամպերի մեջ։ Նորից բարձրացանք։ Մեկ էլ տեսնենք՝ գլխիվայր ենք թռչում, երկինքը ներքևն է, իսկ երկիրը վերևը։

— Ինչո՞ւ է այդպես, — զարմացան աչոնիկները։

— Բնության օրենքն է, — բացատրեց Անգետիկը։ — Ամպերից վերև միշտ գլխիվայր են թռչում։ Թռանք մինչև ամենաբարձր կետը, իսկ այնտեղ հազար ամբողջ մեկ տասնորդական աստիճան սառնամանիք էր, բոլորս սառչում էինք։ Օդապարիկն էլ սառեց և սկսեց ընկնել։ Ես խորամանկ էի ու վաղօրոք պատվիրել էի ավազով լի պարկեր դնել զամբյուղի մեջ։ Սկսեցինք պարկերը դուրս գցել։ Գցեցինք, գցեցինք, էլ պարկ չմնաց։ Ի՞նչ անենք։ Իսկ մեզ հետ Գիտունիկ անունով մի մանչուկ կար։ Վախկոտի մեկը։ Սա տեսավ, որ օդապարիկն ընկնում է, սկսեց տզզալ ու մեկ էլ որ դուրս չթռավ պարաշյուտով, և գնաց տուն։ Օդապարիկը թեթևացավ ու նորից վերև թռավ։ Հետո նորից որ ներքև չթռավ ու գետնովը չդիպավ, նորից վերև թռավ, ու նորից գետնովը դիպավ... Ես զամբյուղից դուրս ընկա ու թրախկ՝ գլուխս գետնովը տվի...

Տարված իր պատմությամբ, Անգետիկը ձեռքով թրխկացրեց սեղանին ու դիպավ կարկանդակին։ Կարկանդակի խորիզը դեսուդեն ցայտեց։ Աչոնիկները ցնցվեցին ու սարսափից քիչ մնաց վայր թափվեին աթոռներից։

— Իսկ հետո՞, — հարցրին նրանք հազիվ ուշքի գալով։

— Հետո, էլ չեմ հիշում։

Լռություն տիրեց։ Աչոնիկները, զարմանք կտրած, Անգետիկին էին նայում։ Նրանց աչքում այդ մանչուկը մի իսկական հերոս էր։ Վերջապես Կապտաչիկն ասաց.

— Դուք մեզ շատ վախեցրիք ձեր օդապարիկով։ Երեկ երեկոյան մենք պատշգամբում թեյ էինք խմում։ Մեկ էլ հանկարծ տեսանք մի հսկայական կլոր օդապարիկ թռած գալիս է, թռչում է դեպի մեր տունը, դիպչում մեր ցանկապատին... ու հանկարծ՝ դըմփ։ Օդապարիկը պայթեց իսկ երբ մենք մոտ վազեցինք, տեսանք միայն կեչու կեղևից շինած զամբյուղը։

— Դուք պառկած էիք մեռածի պես, — ավելացրեց Խլշիկը։ — Սոսկալի բան։

— Ձեր կոշիկներից մեկը ոտքիդ էր, մյուսը կախված էր ցանկապատից, իսկ գլխարկը ծառին էր, — ավելացրեց Սկյուռիկը։

— Ձեր շորի թևքը պոկվել էր, և մենք միայն այս առավոտ գտանք, — ասաց Ճպուռրկը։ — Անմիջապես տեղը դրեցինք ու կարեցինք։

— Իսկ ինչպե՞ս հայտնվեցի այս տանը, — հարցրեց Անգետիկը։

— Մենք ձեզ տեղափոխեցինք մեզ մոտ։ Հո չէ՞ր կարելի գիշերը դուրսը թողնել, — պատասխանեց Կապտաչիկը։

— Ախր դուք գրեթե բոլորովին մեռած էիք, — նորից վրա բերեց Խլշիկը։ — Բայց Մեղրածաղիկն ասաց, որ դուք դեռ կարող եք կենդանանալ որովհետև ձեր, էն… էն… օրգանիզմն ամուր է։

— Այո, իմ օրգանիզմն ամուր է, իսկ գլուխս ավելի պինդ է, — պարծենալով ասաց Անգետիկը։ — Իմ տեղը որ ուրիշը լիներ անպայման ուղեղացնցում կստանար։

— Դուք երևի ուզում էիք ասել ուղեղի ցնցում, — նկատեց Կապտաչիկը։

— Այո, այո, ուղեղի ցնցում, — սխալն ուղղեց Անգետիկը։

— Բայց դուք ասում եք, թե մենակ չէիք թռչում օդապարիկով, — հարցրեց Կապտաչիկը։

— Իհարկե, մենակ չէի։ Տասնվեց հոգի էինք։ Ճիշտ է, այդ վախկոտ Գիտունիկը դուրս թռավ պարաշյուտով, այնպես որ տասնհինգ հոգի մնացինք։

— Բա ո՞ւր են մնացածները, — հարցրեց Ճնճղուկիկը։

— Չգիտեմ, — ուսերը թոթվեց Անգետիկը։ — Իսկ զամբյուղում ինձնից բացի ոչ ոք չկա՞ր։

— Զամբյուղում գտանք միայն նկարչական ներկեր և մի շարժական դեղարկղիկ։

— Ներկերը Ներկամոլիկինն են, իսկ դեղարկղիկը՝ Հաբիկյանինը, — ասաց Անգետիկը։ Այդ ժամանակ դուռը բացվեց և սենյակ մտավ Ձյունիկը։

— Նորություն լսե՞լ եք, — ճչաց նա։ — Թարմ նորություն։ Մի օդապարիկ էլ է ընկել ու ջարդուփշուր եղել։ Դրանով թռել եկել են տասնչորս ճստլիկ։ Նրանք ընկել են երեկ երեկոյան քաղաքից դուրս։ Այսօր առավոտյան միայն մեր աչոնիկները գտել են նրանց և օգնել՝ հասնելու հիվանդանոց։

— Ուրեմն նրանք ջարդուփշուր են եղել, — ախ քաշեց Սկյուռիկը։

— Դա ոչինչ, — ձեռքը թափ տվեց Ձյունիկը։ — Մեղրածաղիկն ասաց, որ կբուժեն նրանց։

— Կա-չկա իմ ընկերներն են, — ասաց Անգետիկը։ — Հենց հիմա կգնամ հիվանդանոց և կտեղեկանամ ամեն ինչ։

— Ես ձեզ կուղեկցեմ, — առաջարկեց Կապտաչիկը։

– Ես էլ կգամ ձեզ հետ, — ասաց Ձյունիկը։

Ձյունիկը նոր միայն նկատեց Կապտաչիկի ճակատի կլոր սպեղանին և բացականչեց.

— Ա՜խ, սիրելիս, ինչ սքանչելի կլորակ է ճակատիդ։ Քեզ շա՜տ է սազում։ Ի՞նչ է, դա նո՞ր մոդա է, ճակատին կլորակներ կրել։ Ես էլ այդպիսի մի կլորակ կդնեմ ճակատիս։

— Ոչ, — պատասխանեց Կապտաչիկը։ — Սա սպեղանի է։ Հանկարծ ճակատիս դռանը խփեցի։

— Ա՜յ թե ինչ… — հիասթափված ծոր տվեց Ձյունիկը։

Նա վազեց հայելու մոտ ու գլխարկը դրեց։ Սենյակը մի ակնթարթում դատարկվեց։ Բոլորը դուրս թռան նորությունը հարևաններին հասցնելու։


Գլուխ տասնչորսերորդ

ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՐԴՈւԹՅՈԻՆ ՔԱՂԱՔԻ ՄԵՋ

Ձյունիկն ու Կապտաչիկը Անգետիկի հետ միասին դուրս եկան փողոց, որի երկու կողմերով ձգվում էին ուռենու բարակ շիվերից հյուսած ցանկապատեր, իսկ սրանց հետևում երևում էին կարմիր ու կանաչ կտուրներով գեղեցիկ տներ։ Տներից վեր բարձրանում էին հսկայական խնձորենիներ, տանձենիներ և սալորենիներ։ Ծառեր կային և բակերում, և փողոցներում։ Ողջ քաղաքը ծածկված էր ծառերի կանաչի մեջ, դրա համար էլ կոչվում էր Կանաչ քաղաք։

Անգետիկը հետաքրքրությամբ շուրջն էր նայում։ Արտասովոր մաքրություն էր տիրում շուրջը։ Բոլոր բակերում աշխատում էին աչոնիկները։ Նրանց մի մասը մկրատներով խուզում էին խոտը, որ սահմանված չափից ավելի չբարձրանա, մյուսները, ցախավելներով զինված, փողոցներն էին ավլում, իսկ մնացածները եռանդով թափ էին տալիս երկար ուղեգորգերը։ Կանաչ քաղաքում դրանցով ծածկում էին ոչ միայն սենյակների հատակները, այլև փողոցների մայթերը։ Ճիշտ է, տանտիրուհիներ կային, որ անհանգստանում էին, թե հանկարծ անցորդները չաղտոտեն իրենց ուղեգորգերը։ Դրա համար նրանք կանգնում էին կողքին ու նախազգուշացնում, որ ուղեգորգերի վրայով չքայլեն, իսկ եթե մեկնումեկը շատ էր ուզում անցնել դրանց վրայով, ապա խնամքով պիտի սրբեր ոտքերը։ Շատ բակերում արահետները ևս ծածկված էին ուղեգորգերով, իսկ տների պատերը, նույնիսկ դրսից, ծածկված էին գույնզգույն գեղեցիկ գորգերով։

Կանաչ քաղաքում եղեգնի ցողուններից շինած ջրմուղ կար։ Ինչպես հայտնի է, եղեգնի ցողունը փուչ է, և ջուրը կարող է նրա միջով հոսել այնպես, ինչպես խողովակի միջով Այղ խողովակները ձգվում էին յուրաքանչյուր փողոցի երկարությամբ, բայց դրանք հենց այնպես չէին դրված գետնին, ինչպես կարող են մտածել ոմանք, այյ ամրացված էին որոշ բարձրության վրա, փայտյա սյուներին։ Դրա համար էլ խողովակները չէին փտում և կարող էին ծառայել շատ երկար, չնայած որ պահանջում էին մշտական հսկողություն և վերանորոգում ջուր մաղելուց խուսափելու համար։ Փողոցում գտնվող խողովակից ճյուղավորումներ էին գնում դեպի յուրաքանչյուր տուն։ Դրա համար էլ ամեն մի տան մեջ կար ջրմուղի ջուր, որ, իհարկե, շատ հաճելի բան էր։ Բացի այդ, ամեն մի տան առաջ կար շատրվան։ Դա շատ գեղեցիկ էր և օգտակար, քանի որ շատրվանից ցայտող ջուրը օգտագործվում էր բանջարանոցները ջրեյու համար։ Ամեն մի բակում կար բանջարանոց, ուր աճում էին շաղգամ, բողկ, ճակնդեղ, գազար և զանազան բանջարեղեններ;

Բակերից մեկում Անգետիկը տեսավ, թե աչոնիկներն ինչպես են հավաքում բանջարանոցի բերքը։ Նրանք շաղգամի կամ գազարի չորս կողմը փորում էին, հետո գագաթից պարան կապում, ապա բռնում պարանն ու ամբողջ ուժով ձիգ տալիս։ Շաղգամը կամ գազարն արմատով դուրս էր թռչում հողից, իսկ աչոնիկները ճիչ ու ծիծաղով քարշ էին տալիս տուն։

— Այս ի՞նչ է, ձեզ մոտ միայն աչոնիկնե՞ր են ապրում, ոչ մի մանչուկ չկա, — զարմացած հարցրեց Անգետիկը։

— Այո, մեր քաղաքում մնացել են միայն աչոնիկներ, որովհետև բոլոր մանչուկները հաստատվել են գետափին։ Նրանք ունեն իրենց քաղաքը, որ կոչվում է Ֆռռանաշեն։

— Ինչո՞ւ են գետափին բնակվում, — հարցրեց Անգետիկը։

— Այնտեղ նրանց համար ավելի հարմար է։ Մանչուկները սիրում են ամբողջ օրն արև ընդունել և լողանալ, իսկ ձմռանը, երբ գետը ծածկվում է սառույցով, սահում են չմուշկներով։ Բացի այդ, նրանք սիրում են ապրել գետափին, որովհետև գարնանը գետը վարարում է և հեղեղում ողջ քաղաքը։

— Ի՞նչ մի լավ բան կա դրա մեջ, — զարմացավ Անգետիկը։

— Իմ կարծիքով էլ ոչ մի լավ բան չկա, — ասաց Ձյունիկը, — իսկ, այ, մեր մանչուկներիս դա դուր է գալիս։ Մակույկներով զբոսնում են այդ հորդացած ջրերի մեջ և իրար փրկում ջրհեղեղից։ Նրանք շատ են սիրում արկածներ։

— Ես էլ եմ սիրում արկածներ, — ասաց Անգետիկը։ — Չի՞ կարելի արդյոք ծանոթանալ ձեր մանչուկների հետ։

— Ո՛չ, — ասաց Ձյունիկը։ — Նախ և առաջ, մի ամբողջ ժամ է հարկավոր Ֆռռանաշեն հասնելու համար, որովհետև գետափը բավական հեռու է, երկրորդը, դուք նրանցից ոչ մի լավ բան չեք սովորի, իսկ երրորդը՝ մենք նրանց հետ կռվել ենք։

— Ինչո՞ւ եք կռվել, — հարցրեց Անգետիկը։

— Գիտեք, թե ի՞նչ էին արել, — ասաց Կապտաչիկը։ — Ձմռանը մեզ հրավիրել էին Նոր տարվա տոնածառին։ Ասացին, թե երաժշտություն ու պարեր են լինելու իրենց մոտ, իսկ երբ գնացինք, գիտե՞ք ինչ արին... Ձնագնդիների տարափ տեղացին մեզ վրա։

— Է՜, ի՞նչ կա որ, — հարցրեց Անգետիկը։

— Դե, մենք էլ ընկերություն չենք անում նրանց հետ։ Դրանից հետո էլ ոչ ոք նրանց մոտ չի գնում։

— Իսկ նրա՞նք։

— Նրանք էլ մեզ մոտ չեն գալիս։ Սկզբում մանչուկներից ոմանք գալիս էին, բայց ոչ ոք չէր ուզում նրանց հետ խաղալ։ Ու նրանք էլ ձանձրույթից սկսեցին լկստվել. մեկ ապակի էին փշրում, մեկ ցանկապատ ջարդում, — ասաց Ձյունիկը։

— Հետո Բևեռիկ անունով մի մանչուկի ուղարկեցին մեզ մոտ, – ասաց Կապտաչիկը։ — Այ, այսպիսի մի դեպք պատահեց…

— Հա՜, — նրա խոսքը խլեց Ձյունիկը։ Այդ Բևեռիկը եկավ մեզ մոտ ու խաբեց, թե ինքը ուզում է բարեկամության անել հետներս, իբր թե մանչուկներին ինքն էլ չի սիրում, որովհետև նրանք կռվարար են։ Մենք նրան թույլ տվեցինք մեր քաղաքում ապրել և, ի՞նչ եք կարծում, վերջում ի՞նչ անի, որ լավ լինի։ Գիշերը տնից փախավ ու զանազան այլանդակ բաներ արեց։ Մի տան դուռը դրսից փայտի կտորով այնպես էր փակել, որ առավոտը ներսից հնարավոր չէր բաց անել, մյուս տան դռնից կոճղ էր կախել, որ ամեն մի ներս մտնողի գլխին դիպչեր, երրորդ տան դռանը պարան էր կապել, որպեսզի բոլորի ոտքերին դիպչեր ու վայր ընկնեին, չորրորդ տան կտուրից ծխնելույզ էր հանել, հինգերորդի՝ ապակիներն էր ջարդել...

Այդ պատմությունը լսելիս Անգետիկը ծիծաղից խեղդվում էր։

— Դուք ծիծաղում եք, — ասաց Կապտաչիկը, — իսկ քանի՜-քանի՜ աչոնիկների քթեր ջարդվեցին։ Աչոնիկներից մեկը բարձրացավ ծխնելույզը վերանորոգելու, կտուրից վայր ընկավ ու քիչ մնաց ոտքը կոտրեր։

— Ես իսկի էլ աչոնիկների վրա չեմ ծիծաղում, այլ այդ Բևեռիկի, — պատասխանեց Անգետիկը։

— Նրա վրա չպիտի ծիծաղել, այլ մի լավ դաս տալ, որ այլևս այդպիսի բաներ չանի, — ասաց Ձյունիկը։

Այդ ժամանակ նրանք անցնում էին փողոցի մեջտեղը բարձրացող խնձորենու կողքով։ Խնձորենու բոլոր ճյուղերը ծանրաբեռնված էին հասած, կարմրաթուշ խնձորներով։ Ներքևից խնձորենուն դեմ էր տված փայտե մի երկար սանդուղք, որ հասնում էր հսկայական ծառաբնի կեսին միայն։ Ավելի վեր կարելի էր բարձրանալ պարանից պատրաստած սանդուղքով, որ կապված էր ծառի ներքևի ճյուղից։ Այդ ճյուղին նստած էին երկու աչոնիկ։ Նրանցից մեկը եռանդով սղոցում էր խնձորի կոթը, իսկ մյուս աչոնիկը հոգատարությամբ բռնել էր առաջինին, որ նա ցած չգլորվի։

— Այստեղով զգույշ անցեք, — զգուշացրեց Կապտաչիկը Անգետիկին, — ծառից կարող է խնձոր ընկնել և սպանել ձեզ։

— Ինձ չի սպանի, — պարծեցավ Անգետիկը։ — Իմ գլուխը պինդ է։

— Մանչուկներր երևակայում են, թե հենց մենակ իրենք են քաջ, բայց աչոնիկները իսկի էլ նրանցից վախկոտ չեն։ Տեսնո՞ւմ եք, ուր են բարձրացել, — ասաց Ձյունիկը։

— Բա որ մանչուկները օդապարիկով թռչո՜ւմ են, ավտոմեքենաներով ման են գալի՜ս, — պատասխանեց Անգետիկը։

— Պահ, մեծ բան, — ասաց Ձյունիկը։ — Մեր աչոնիկներից շատերն էլ կարող են ավտոմեքենայով զբոսնել։

— Դուք ավտոմեքենա ունե՞ք որ։

— Ունենք։ Միայն թե փչացել է։ Մենք սարքեցինք, սարքեցինք, չկարողացանք կարգի բերել։ Գուցե դո՞ւք կօգնեք մեր ավտոմեքենան սարքի գցե|։

— Կօգնեմ, կօգնեմ, — պատասխանեց Անգետիկը։ — Քիչ— միչ հասկանում եմ այդ գործից։ Երբ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը դուրս գրվեն հիվանդանոցից, ես նրանց կբացատրեմ և նրանք կարգի կբերեն։

— Հիանալի կլինի, — ծափ տվեց Ձյունիկը։

Այդ պահին Անգետիկը տեսավ բնության հրաշքը, որպիսին կյանքում երբեք չէր տեսել։ Փողոցի մեջտեղը պառկած էին երկհարկ, գուցեև եռահարկ տան մեծության հսկայական կանաչ փուչիկներ։

— Այս ի՞նչ օդապարիկներ են, — զարմացավ Անգետիկը։

Ձյունիկն ու Կապտաչիկը ծիծաղեցին։

— Ձմերուկներ են, — ասացին նրանք։ — Դուք ձմերուկ չեք տեսե՞լ, ինչ է։

— Երբեք, — խոստովանեց Անգետիկը, — Մեզ մոտ ձմերուկ չկա։ Իսկ ինչի՞ համար են դրանք։

Ձյունիկը փռթկաց։

— Մանչուկ է ու չգիտի, թե ինչի համար են ձմերուկները։ Գուցե դեռ կհարցնեք, թե ինչի՞ համար են տանձն ու խնձորը։

— Մի՞թե դրանք ուտում են, — զարմացավ Անգետիկը։ — Այդ ահագին բլուրը մի տարում էլ չես ուտի;

— Չենք ուտում, — պատասխանեց Կապտաչիկը։ — Մենք դրա միջից հանում ենք քաղցրահյութը։ Եթե ձմերուկը տակից ծակես, ապա միջից քաղցր հյութը կթափվի։ Մի ձմերուկից կարելի է մի քանի տակառ քաղցրահյութ ստանալ։

— Ո՞վ է մտածել ձմերուկ ցանելու մասին, — հարցրեց Անգետիկը։

— Մեզ մոտ մի շատ խելոք աչոնիկ կա, անունը Ծղոտիկ, — պատասխանեց Կապտաչիկը։ — Նա շատ է սիրում զանազան բույսեր ցանել ու նոր տեսակներ ստանալ։ Առաջ մեզ մոտ ձմերուկ չկար, բայց ինչ-որ մեկը Ծղոտիկին ասել էր, թե անտառում վայրի ձմերուկ է տեսել։ Մի անգամ, աշնանը, Ծղոտիկը արշավախումբ կազմեց ու գնաց անտառ և նրան հաջողվեց անտառի բացատում վայրի ձմերուկների թփեր հայտնաբերել։ Արշավախումբը վերադարձավ ձմերուկի սերմը հետը, և գարնանը Ծղոտիկը դա ցանեց։ Մեծ, բայց թթու ձմերուկներ դուրս եկան։ Ծղոտիկն աշխատում էր առանց դադար առնելու և համտես անում բոլոր ձմերուկների հյութը։ Նրան հաջողվեց ընտրել մի ձմերուկ, որի հյութն այնքան էլ թթու չէր։ Հաջորդ տարին նա ցանեց այդ ձմերուկի կորիզները։ Այս անգամ դուրս եկան ոչ այնքան թթու ձմերուկներ։ Նրանց մեջ պատահում էր նույնիսկ մի քիչ քաղցրը։ Ծղոտիկը ընտրեց ամենաքաղցր ձմերուկը և մյուս տարի ցանեց դրա կորիզները։ Այդպես արեց մի քանի տարի իրար վրա և հասավ այն բանին, որ ձմերուկները մեղրի նման քաղցրացան։

— Հիմա արդեն բոլորը գովում են Ծղոտիկին, իսկ առաջ ո՜նց էին փնովում, ո՜նց, — ասաց Ձյունիկը։

— Ինչո՞ւ, — զարմացավ Անգետիկը։

— Դե, ով կհավատար, թե այդ թթված ձմերուկից բան դուրս կգա. Դրանից բացի, այստեղ սկսեց ձմերուկ աճել, իսկ դա խանգարում էր քայլել։ Հաճախ ձմերուկ էր դուրս գալիս որևէ տան պատի մոտ։ Քանի դեռ փոքր էր, կարելի էր դիմանալ, բայց կամաց-կամաց մեծանում էր, ընկնում պատի վրա և քանդում։ Մի տեղ ձմերուկի պատճառով նույնիսկ մի ամբողջ տուն փուլ եկավ։ Աչոնիկներից ոմանք ուզում էին նույնիսկ արգելել Ծղոտիկին ձմերուկ ցանել, բայց մյուսները պաշտպանեցին նրան և սկսեցին օգնել։

Այդ ժամանակ մեր ճանապարհորդները գետափ դուրս եկան։

— Իսկ սա Ձմերուկագետն է, — ասաց Ձյունիկը։ — Տեսնո՞ւմ եք, ինչքա՜ն ձմերուկ է աճում այստեղ։

Գետի վրա գցված էր երկար ուղեգորգի նման մի նեղ կամրջակ, որ գետի մի ափից մյուսն էր ձգվում։ Դա ինչ-որ հաստ ու ամուր կտորից էր սարքած։

— Մեր աչոնիկներն են սարքել, — ասաց Կապտաչիկը։ — Մի ամբողջ ամիս գործել ենք վուշի ցողունից, իսկ հետո մանչուկներն օգնեցին, որ դա գետի մի ափից մյուսը ձգենք։

— Ախ, ի՜նչ հետաքրքիր էր, — վրա բերեց Ձյունիկը։ — Մանչուկներից մեկն ընկավ ջուրը ու քիչ մնաց խեղդվեր, բայց նրան հանեցին ջրից։

Կապտաչիկը ոտքը դրեց կամրջին և քայլեց դեպի հանդիպակաց ափը։ Անգետիկը ևս բարձրացավ կամրջին, բայց իսկույն կանգ առավ, որովհետև զգաց, որ կամուրջը ոտքի տակ օրորվում է։

— Այդ ինչո՞ւ կանգ առաք, — հարցրեց Ձյունիկը։ — Վախեցա՞ք։

— Իսկի էլ չվախեցա։ Պարզապես շատ ծիծաղելի կամուրջ է։

Անգետիկը կռացավ և ձեռքերով կառչեց կամրջից։ Այդ անելիս նա քրքջում էր, որ ցույց տա, թե իսկի էլ չի վախենում։

Ձյունիկը բռնեց Անգետիկի մի ձեռքից, Կապտաչիկը՝ մյուսից, և երկուսով նրան կամուրջը անցկացրին։ Աչոնիկներր տեսնում էին, որ Անգետիկը վախենում է, բայց չէին ծիծաղում նրա վրա, որովհետև գիտեին, որ մանչուկները տանել չեն կարող, երբ իրենց վրա ծիծաղում են։ Մյուս ափն անցնելուց հետո մեր ճանապարհորդները գնացին փողոցով և շուտով հայտնվեցին կանաչ կտուրով մի սպիտակ տան առջև։

— Այ, հենց սա է մեր հիվանդանոցը, — ասաց Կապտաչիկը։


Գլուխ տասնհինգերորդ

ՀԻՎԱՆԴԱՆՈՑՈւՄ

Ձյունիկը կանգ առակ դռան մոտ և քաշեց զանգակի բռնակը Զանգը հնչեց «զընգ— գընգ»։ Դուռը բացվեց։ Շեմին հայտնկեց դայակը սպիտակ խալաթով և գլխարկով, որի տակից դուրս էին թափվել ոսկեգույն խոպոպները։

— Վա՜յ, տեր աստված, — բացականչեց նա և վախեցած ձեռքերն իրար զարկեց, մի հիվանդ էլ են բերել։ Էլ տեղ չկա պառկեցնելու, ազնիվ խոսք։ Եվ որտեղի՞ց էլ գտնում են սրանց։ Ամբողջ տարին հիվանդանոցը դատարկ էր, ոչ ոք չէր ուզում բուժվել, իսկ այսօր արդեն տասնհինգերորդ հիվանդն է գալիս։

— Այս մանչուկն իսկի էլ հիվանդ չի, — պատասխանեց Ձյունիկը։ — Նա ընկերներին այցելության է եկել։

— Հա՜, դե որ այդպես է, համեցեք։

Աչոնիկներն ու Անգետիկը մտան բժշկի առանձնասենյակը։ Մեղրածաղիկը նստել էր սեղանի առաջ և ինչ-որ բան էր գրում։ Նրա առջև փռված էին հիվանդանոցային քարտեր, որոնց մեջ գրում են հիվանդությունների մասին։ Ձյունիկին ու Կապտաչիկին տեսնելուն պես նա ասաց.

— Երևի եկել եք հիվանդներին տեսնելու։ Չի կարելի, չէ՛։ Դուք մոռանում եք, որ նրանց հանգիստ է պետք։ Իսկ դուք, Կապտաչիկ, արդեն սպեղանին ճակատներիդ եք ման գալիս։ Շնորհավորում եմ։ Ախր, ես ասում էի, չէ՞։ Ինձ հո քաջ հայտնի է, որ բավական է տանը մի մանչուկ հայտնվի, որ կապտուցներ և ուռուցքներ բուսնեն սրա-նրա ճակատին։

– Մենք իսկի էլ չենք ուզում հիվանդներին տեսնել, — պատասխանեց Ձյունիկը։ — Հիվանդներին ուզում է այցելել, այ, այս մանչուկը իրենց ընկերը։

— Ես այդ մանչուկին պատվիրել էի պառկել անկողնում, իսկ Նա վեր է կացել առանց բժշկի թույլտվության և, ինչպես տեսնում եմ, արդեն սկսել է կռվել։ Ես չեմ կարող հիվանդների մոտ թողնել նրան։ Հիվանդանոցը կռվի տեղ չի։

— Ես իսկի էլ չեմ կռվի, — պատասխանեց Անգետիկը։

— Ոչ, ոչ, — խստությամբ պատասխւսնեց Մեղրածաղիկը և իր փայտե խողովակով թխկթրխկացրեց սեղանին։ — Մանչուկները միշտ ասում են. «Չեմ անի», իսկ հետո կռվում են։

Անգետիկի հետ իր զրույցն ավարտած համարելով, Մեղրածաղիկը շուռ եկավ Կապտաչիկի կողմը.

— Հապա, սիրելիս, ցույց տվեք ձեր ճակատը։

Նա պոկեց սպեղանին և զննեց Կապտաչիկի ճակատը։

— Սպեղանին ձեզ այլևս պետք չէ, — ասաց Մեղրածաղիկը, վերջացնելով զննելը։ — Գնանք ինձ հետ, սիրելիս, ձեր ճակատին կապույտ լույս կգցենք, և այլևս ոչ մի հետք չի լինի;

Կապտաչիկի հետ նա դուրս եկավ սենյակից։ Անգետիկը կախարանին տեսավ սպիտակ խալաթ և թասակ։ Առանց երկար ու բարակ մտածելու, նա հագավ այդ խալաթը, գլուխը խցկեց թասակը, հետո քթին ամրացրեց ակնոցը, որ Մեղրածաղիկը թողել էր սեղանին և, սեղանից վերցնելով փայտե խողովակը, սենյակից դուրս եկավ։ Ձյունիկը հիացած նայում էր Անգետիկին, զարմանալով նրա համարձակության և հնարամտության վրա։

Անգետիկը անցավ միջանցքով, դուռը բաց արեց և հայտնվեց հիվանդանոցային պալատում, ուր պառկած էին նրա ճստլիկ ընկերները։ Երբ մոտեցավ առաջին մահճակալին, տեսավ, որ այնտեղ պառկած է Փնթփնթիկը։ Սրա դեմքը մռայլ էր ու դժգոհ։

— Ինչպե՞ս եք զգում, հիվանդ, — հարցրեց Անգետիկը, ջանալով խոսել ոչ իր ձայնով։

— Հիանալի, — պատասխանեց Փնթփնթիկը, և այդ ասելիս նա այնպես ծամածռեց դեմքը, ասես մտադիր էր հինգ րոպե հետո մեռնել։

— Վեր կացեք, հիվանդ, — հրամայեց Անգետիկը։

Փնթփնթիկը դժկամությամբ վեր կացավ և նստեց անկողնում՝ բութ հայացքով առջևը նայելով։

Անգետիկը նրա կրծքին դրեց փայտե խողովակը և ասաց.

— Շնչեցեք։

— Դե, սա ինչ բան է, — փնթփնթաց Փնթփնթիկը։ — Մի գլուխ վեր կաց, պառկիր, շնչիր մի շնչիր։

Անգետիկը խողովակով թխկթխկացրեց նրա գլխին ու ասաց.

— Փնթփնթիկ, դու ամենևին չես փոխվել։ Փնթփնթում ես ինչպես միշտ։

Փնթփնթիկը զարմացած նայեց նրան.

— Անգետի՜կ։

— Սո՛ւս, — ֆշշացրեց Անգետիկը։

— Լսիր, Անգետիկ, ազատիր ինձ այստեղից. — փսփսաց Փնթփնթիկը։ — Ես բոլորովին առողջ եմ, ազնիվ խոսք Ծունկս պլոկվել էր։ Հիմա համարյա թե չի ցավում, բայց պահում են անկողնում, շորերս չեն տալիս։ Էլ հալ չկա վրաս։ Ես ման գալ եմ ուզում, հասկանո՞ւմ ես։

Փնթփնթիկը կպել էր Անգետիկի թևքից ու չէր ուզում բաց թողնել։

— Լավ, — պատասխանեց Անգետիկը, — մի քիչ դիմացիր, մի բան կմտածեմ։ Մենակ թե խոստացիր, որ սրանից հետո ինձ կլսես։ Իսկ եթե աչոնիկները հարցնեն, թե ով է հորինել օդապարիկը, կասես Անգետիկը։

— Լավ, լավ, — գլխով արեց Փնթփնթիկը։ — Մենակ թե դու մի բան արա։

– Կարող ես չանհանգստանալ, — հուսադրեց նրան Անգետիկը։ Հետո մոտեցավ հաջորդ մահճակալին, որին պառկած էր բժիշկ Հաբիկյանը։

— Սիրելիս, փրկիր, — շշնջաց Հաբիկյանը։— Հասկանո՞ւմ ես, ախր ես ո,նց դիմանամ։ Ամբողջ կյանքումս ես եմ ուրիշներին բուժել, իսկ հիմա ինձ են բուժում։

— Դու էլ հիվա՞նդ չես, ի՞նչ է։

— Ինչ հիվանդ, ինչ բան։ Մի քերծվածք ուսիս վրա կար, մի ճանկռվածք էլ քթիս տակ։ Դրա համար արժե՞ հիվանդանոցում պառկել։

— Բա ինչո՞ւ են քեզ այստեղ պահում։

— Դե, գիտես ինչ, հիվանդանոցը դատարկ է։ Մարդ չեն գտնում, որ բուժեն, իսկ սրանք ուզում են որևէ մի հիվանդի խնամեն։ Ախր աչոնիկներ են, է՜։ Ու ո՜նց են բուժում։ Թյո՛ւ։ Դրսից մեղրի սպեղանի են դնում, ներսի համար էլ մեղր են խմեցնում։ Ախր դա ճիշտ չէ։ Դրսից հարկավոր է յոդ, իսկ ներսից՝ լուծողական։ Ես համաձայն չեմ բուժման այս մեթոդին։

— Ես էլ համաձայն չեմ, — հարևան մահճակա|ից հայտարարեց Երևիկը։ — Քայլել չի կարելի, վազել չի կարելի իրար բռնոցի չի կարելի, ջարդոցի նույնպես։ Նույնիսկ երգել չի կարելի։ Բոլորի շորերը հավաքել են, ձեռները մի մի թաշկինակ դրել։ Պառկիր ու քիթդ մաքրիր։ Ահա քո ամբողջ զվարճությունը։

— Ինչո՞ւ եկաք հիվանդանոց։

— Դե, երեկ, քաղաքից դուրս մենք թափվեցինք զամբյուղից ու պառկեցինք քնելու։ Լուսադեմին աչոնիկները արթնացրիս մեզ ու ասում են. «Որտեղի՞ց եք այստեղ ընկել, մանչուկնե՛ր» «Մենք, — ասում ենք. — օդապարիկով թռչելիս վայր ենք ընկել, ջարդվել»։ «Ա՜խ, դուք ջարդվե՞լ եք։ Ա՜խ, ձեզ բուժել է պետք։ Ա՜խ, գնանք հիվանդանոց»։ Մենք էլ եկանք։

— Ուրեմն ոչ ոք հիվանդ չի՞, — հարցրեց Անգետիկը։

— Չէ, մենակ Փամփուշտիկն է հիվանդ։

Անգետիկը մոտեցավ Փամփոլշտիկին

— Քեզ ի՞նչ է եղել։

— Ոտքս է դուրս ընկել։ Բոլորովին քայլել չեմ կարող։ Բայց դրա մասին չեմ մտածում։ Գիտե՞ս, իմ Քոքոթիկն է կորել։ Ընկեր ես, չէ՞, մի բարի գործ արա, փնտրիր Քոքոքրկին։ Նա երևի մոտերքում մի տեղ է։ Ախր ես տեղիցս շարժվել չեմ կարող։

— Լավ, — ասաց Անգետիկը — Ես կփնտրեմ Քոթոթիկին։ Իսկ դու բոլորին ասա, որ օդապարիկը ես եմ հորինել։

Անգետիկը մեկ-մեկ մոտեցավ բոլոր մանչուկներին և նախազգուշացրեց, որ ասեն, թե իբր ինքն է շինել օդապարիկը։ Վերջապես նա վերադարձավ բժշկի առանձնասենյակը։ Ձյունիկն անհամբերությամբ նրան էր սպասում։

— Դե՞, ինչպես են զգում հիվանդները, — հարցրեց նա։

— Ի՜նչ հիվանդ, ի՜նչ բան, — ձեռքը թափ տվեց Անգետիկը։ — Մենակ Փամփուշտիկն է մի քիչ տկար։

— Ուրեմն, շուտով նրանց դուրս կգրեն, — ուրախացավ Ձյունիկը։ — Գիտե՞ք ինչ մտածեցի։ Հիվանդների ոտքի ելնելու առթիվ մենք պարահանդես կկազմակերպենք։ Ա՜յ քեզ զվարճություն։

— Չի երևում, թե սրանց դուրս գրելու միտք ունեն, — պատասխանեց Անգետիկը։

— Հենց այդ պահին Մեղրածաղիկն ու Կապտաչիկը վերադարձան։

— Ինչո՞ւ եք հագել խալաթը։ Սա ի՞նչ ինքնիշխանություն է, — հարձակվեց Մեղրածաղիկը։

— Ոչ մի ինքնիշխանություն չկա, — պատասխանեց Անգետիկը։ — Պարզապես գնացել էի քննելու, և ուրիշ ոչինչ։

— Եվ ի՞նչ ցույց տվեց ձեր հետազոտությունը, — ծաղրանքով հարցրեց Մեղրածաղիկը։

— Հետազոտությունը ցույց տվեց, որ բոլոր հիվանդները, բացի մեկից, ողջ-առողջ են, և նրանց արդեն կարելի է դուրս գրել։

— Ո՛չ, ո՛չ, — վախեցած վրա բերեց Մեղրածաղիկը։ — Դուք պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ կլինի, եթե միանգամից դուրս գրենք տասնչորս մանչուկի։ Նրանք ամբողջ քաղաքը տակնուվրա կանեն։ Ոչ մի ապակի չի մնա, բոլորը կապտուցներ և ուռուցքներ կվաստակեն։ Կապտուց հիվանդությունից խուսափելու նպատակով մենք մանչուկներին պիտի պահենք հիվանդանոցում։

— Գուցե կարելի է քիչ-քիչ դուրս գրել, — ասաց Կապտաչիկը։ — Գոնե՝ օրը մի մանչուկ։

— Մեկ-մեկ քիչ է, գոնե օրը երկուսին, — ասաց Ձյունիկը։ — Մենք ուզում ենք ինչքան հնարավոր է շուտ պարահանդես կազմակերպել նրանց ապաքինման առիթով։


— Դե, լավ, — համաձայնվեց Մեղրածաղիկը։ — Մենք ցուցակ կկազմենք և վաղվանից մեկական հիվանդ դուրս կգրենք։

Ձյունիկը ծափ տվեց և նետվեց Մեղրածաղկին գրկելու։

— Չէ, երկուսին, ջանիկս, երկուսին։ Ես այնպես եմ ուզում, որ նրանք շուտ դուրս գրվեն։ Ախր, դուք էլ եք ուզում պարահանդես գալ։ Դուք այնպես սքանչելի եք պարում։

— Դե լավ, երկու-երկու, — փափկեց Մեղրածաղիկը։ — Կսկսենք դուրս գրել ամենահանգիստներին։ Դուք պետք է օգնեք ինձ, — դիմեց նա Անգետիկին։ — Ո՞վ է նրանցից ամենահանգիստը։

— Դե բոլորն էլ հանգիստ են, — բացականչեց Անգետիկը։

— Այ, դրան արդեն բնավ չեմ հավատում, խաղաղ մանչուկներ չեն լինում։ Նրանց համար անպայման հարկավոր է որևէ գործ գտնել, որ զբաղվեն և չարաճճիությունները մոռանան։

— Այդ դեպքում, առաջին հերթին դուրս գրենք վարպետներին՝ Պտուտակիկին ու Ագուցիկին։ Նրանք կարող են իսկույն զբաղվել մեր մեքենայով. — ասաց Կապտաչիկը։

— Լավ միտք է, — հավանություն տվեց Մեղրածաղիկը։ — Այ, մենք էլ կսկսենք այդ Պտուտակիկից և Ագուցիկից։

Եվ նա թղթի վրա գրեց Պտուտակիկի ու Ագուցիկի անունները։

— Սրանցից հետո ես կուզեի դուրս գրել Փնթփնթիկին, — ասաց Մեղրածաղիկը։ — Այնպես անտանելի է նա։ Ոչ մեկին հանգիստ չի տալիս, ամբողջ օրը փնթփնթում է։

— Չէ, հարկավոր չի, — առարկեց Անգետիկը։ — Ավելի լավ է Փնթփնթիկին պահեք հիվանդանոցում, որ փնթփնթոցին վերջ տա։

— Այդ դեպքում կարելի է Հաբիկյանին դուրս գրել։ Նա դժգոհ է մեր հիվանդանոցից և միշտ քննադատում է բուժման մեր մեթոդները։ Ես դեմ չեմ նրանից ազատվելուն։

— Չէ, Հաբիկյանին էլ պետք չէ դուրս գրել, — պատասխանեց Անգետիկը։ — Ամբողջ կյանքում նա բուժել է ուրիշներին, հիմա էլ թող ինքը բուժվի։ Ավելի լավ է Ներկամոլիկին դուրս գրեք, նա լավ նկարիչ է և իսկույն աշխատանք կճարվի նրա համար։ Ներկամոլիկն իմ աշակերտն է։ Ես եմ նրան նկարել սովորեցրել։

— Ճիշտ է, ջանիկս, — աղերսեց Ձյունիկը։ — Չի՞ կարելի այսօր դուրս գրել Ներկամոլիկին։ Ես նրան կխնդրեմ նկարել ինձ։

— Տավղիկին էլ, — վրա բերեց Անգետիկը։ — Նա էլ է իմ աշակերտը։ Ես եմ նրան սովորեցրել նվազել ֆլեյտայի վրա։

Ձյունիկը նորից նետվեց Մեղրածաղկին գրկելու։

— Դուրս գրեք Ներկամոլիկին ու Տավղիկին։ Խնդրում եմ։

— Դե լավ, դրանց համար բացառություն կանենք, — մեղմացավ Մեղրածաղիկը։ — Բայց մնացածներին ըստ հերթի պիտի դուրս գրենք։

Վերջապես ցուցակը կազմվեց։ Մեղրածաղիկը կարգադրեց հանդերձարանից տալ Ներկամոլիկի և Տավղիկի հագուստները։ Եվ մի քանի րոպե անց, երկուսն էլ, հրճվանքից շողալով, հայտնվեցին առանձնասենյակում։

— Մենք ձեզ դուրս ենք գրում, — ասաց Մեղրածաղիկը։ — Աշխատեցեք լավ պահել ձեզ, հակառակ դեպքում ստիպված կլինենք նորից հիվանդանոց բերել ձեզ։


Գլուխ տասնվեցերորդ

ՀԱՄԵՐԳ

Քաղաքով մեկ տարածվեց ականավոր ճանապարհորդ Անգետիկի և հիվանդանոց ընկած նրա ընկերների համբավը։ Ճնճղուկիկն ու Թմբլիկը, առանց դադար առնելու, տնից տուն էին վազում և այդ նորությունը պատմում ընկերուհիներին։ Այդ ընկերուհիներն իրենց հերթին պատմում էին ուրիշ ընկերուհիների, այդ ուրիշներն էլ երրորդներին և, շուտով, քաղաքի ողջ բնակչությունը, ասես հրամանով, շարժվեց դեպի հիվանդանոց։ Աչոնիկներից ամեն մեկն ուզում էր որևէ բանով օգնած լինել տուժած մանչուկներին։ Իրենց հետ նրանք տանում էին ամեն ինչ։ Ոմանք համեղ կարկանդակներ, մյուսները՝ մուրաբաներ, երրորդները քաղցր պաստեղ կամ կոմպոտ։

Կես ժամ անց աչոնիկները լցվեցին հիվանդանոցի ողջ փողոցը։ Այդքանին, իհարկե, չէին կարող ներս թողնել հիվանդանոց։ Մեղրածաղիկը դուրս եկավ արտասանդուղք և ասաց, որ հիվանդները ոչ մի բանի կարիք չունեն, դրա համար էլ բոլորը պետք է ցրվեն տները և չաղմկեն այստեղ, լուսամուտների տակ։ Բայց աչոնիկները չէին ուզում ցրվել, ինչ-որ հրաշքով նրանց հայտնի էր դարձել, որ Անգետիկ անունով ամենագլխավոր մանչուկը հիվանդանոցից դուրս է գալիս իր ընկերների Ներկամոլիկի և Տավղիկի հետ միասին։

Մեղրածաղիկը ստիպված եղավ նորից հայտարարելու, որ Անգետիկը դուրս չի գա, մինչև բոլորը չցրվեն։ Բայց աչոնիկները, փոխանակ տները ցրվելու, գնացին իրենց ընկերուհիների մոտ, որոնք ապրում էին հիվանդանոցային փողոցում։ Երբ Անգետիկը, Ներկամոլիկն ու Տավղիկը Ձյունիկի և Կապտաչիկի ուղեկցությամբ փողոց դուրս եկան, տեսան, որ բոլոր լուսամուտներից դուրս են նայում տասը-տասը աչոնիկ։ Անգետիկի ինքնասիրությունը շատ շոյվեց այդ ուշադրությունից։ Նրա ականջին էին հասնում այսպիսի ձայներ։

— Ասացե՛ք, մի ասացե՛ք, սրանցից ո՞րն է հռչակավոր Անգետիկը։

— Անգետիկը, այ այն մեկն է, դեղին տաբատովը։

— Ախ մեծականջը։ Ոչ մի դեպքում չէի ասի, թե դա է Անգետիկը։ Սա բավական հիմարավուն տեսք ունի։

— Չէ՛, հենց դա է որ կա։ Տեսքը, ճիշտ է, հիմարավուն է, բայց աչքերը շա՜տ խելոք են։

Փողոցի անկյունի տան երկրորդ հարկից մի աչոնիկ, տեսնելով Անգոտիկին, սկսեց ձեռքերը թափահարել և բարակ, ծղրտան ձայնով ճչալ.

— Անգետի՜կ, Անգետի՜կ, ուռա՜։      .      .

Նա աներկյուղ կախվեց լուսամուտից այնպես, որ վերջը քիչ մնաց դուրս ընկներ։ Լավ է, որ մյուս աչոնիկները կարողացան բռնել նրա ոտքերից ու ներս քաշել։

— Թյո՜ւ, ինչ ամոթ է։ Այդ Անգետիկն ով գիտի ոնց կերևակայի իրեն, — ասաց խիստ բարալիկ դեմքով ու սուր կզակով մի աչոնիկ։

— Դուք իրավացի եք, Ծիծեռնակիկ, — պատասխանեց նրան մի ուրիշ աչոնիկ, վեր ցցված վերին շրթունքով, որի տակից փայլում էին ճերմակ ատամները։ — Մանչուկներին չպիտի ցույց տալ, թե նայում ես իրենց։ Երբ նրանք համոզվում են, որ իրենց չարությունները ոչ ոք չի նկատում, հենց իրենք են դադարում չարություն անել։

— Այ, ես էլ հենց այդ եմ ասում, Փիսոնիկ, — վրա բերեց Ծիծեռնակիկը։ Մանչուկներին հարկավոր է արհամարհել։ Երբ նրանք տեսնեն, որ իրենց արհամարհում են սիրտ չեն անի վիրավորել մեզ։

Ծիծեռնակիկն ու Փիսոնիկը փսփսացին, փսփսացին, ղժժացին, ղժղժացին, մինչև որ բոլորի ականջները լցրին, թե հարկավոր է եկած մանչուկներին արհամարհանքով վերաբերել։ Բոլոր աչոնիկները իրար մեջ պայմանավորվեցին չնկատելու տալ մանչուկներին, իսկ եթե փողոցում հանդիպեն նրանց, ապա հեռվից նկատելուն պես ետ դառնան կամ անցնեն մյուս կողմը։

Բայց այդ պայմանից բան դուրս չեկավ։ Ինչ-որ հրաշքով բոլորին հայտնի դարձավ, որ Ներկամոլիկը նկարիչ է, իսկ Տավղիկը՝ սքանչելի երաժիշտ, որ նվագում է ֆլեյտայի վրա։ Բոլորն իհարկե, ուզում էին շուտով լսել նրա նվագը, քանի որ Կանաչ քաղաքում գիտեին նվագել միայն տավղի վրա, իսկ ֆլեյտա ոչ ոք չէր լսել։ Շատերը նույնիսկ չգիտեին, որ այդպիսի գործիք կա։

Շուտով աչոնիկներն իմացան, որ Ներկամոլիկն ու Տավղիկը տեղավորվել են Խնձորի հրապարակի վրա գտնվող այն տանը, ուր ապրում էր Քորոցիկն իր ընկերուհիների հետ։ Այդ տան երկրորդ հարկում, հենց կտուրի տակ, կար մի լայնարձակ սենյակ՝ ամբողջ պատը բռնող մեծ, լուսավոր պատուհանով։ Այդ սենյակը Ներկամոլիկին դուր էր եկել, որովհետև շատ լուսավոր էր, և նա ու Տավղիկը վճռել էին այնտեղ բնակություն հաստատել։ վերևի սենյակի լուսամուտը ուղիղ Խնձորի հրապարակին էր նայում։ Եվ ահա, երեկոյան, Խնձորի հրապարակը, ուր առաջ մեծ անցուդարձ չէր լինում, անմիջապես լցվեց զբոսնող աչոնիկներով։ Ձեռք-ձեռքի տված՝ նրանք զույգ-զույգ անցուդարձ էին անում հրապարակում և աչքի պոչով նայում երկորրդ հարկի լուսավոր պատուհանին։ Նրանք այդ անում էին, իհարկե, ոչ այն բանի համար, որ տեսնեն Ներկամոլիկին ու Տավղիկին, այլ ուղղակի անհամբերությունից, բոլորն ուզում էին շուտով երաժշտություն լսել։

Ժամանակ առ ժամանակ նրանք նկատում էին բաց լուսամուտում վայրկենաբար երևացող Տավղիկի կանոնավոր սանրվածքով գլուխը, մերթ էլ Ներկամոլիկի խճճված մազախուրձը։ Ապա դադարեց դա, և աչոնիկներր տեսան Ներկամոլիկին, որ լուսամուտի գոգին հենված, երազուն հայացքով հեռուն էր նայում։ Ներկամոլիկից հետո լուսամուտի մոտ հայտնվեց Տավղիկը։ Նրանք ձեռքերը թափահարելով և շուրջները նայելով ինչ-որ դատողություններ էին անում։ Հետո դուրս կախվեցին լուսամուտից և, կռանալով, սկսեցին ներքև նայել։ Ապա երկուսն էլ մի-մի անգամ թքեցին երկրորդ հարկից և նորից ծածկվեցին լուսամուտի հետևում։

Թվում էր, թե այլևս հետաքրքիր ոչինչ չի կատարվի, բայց աչոնիկները ցրվելու միտք չունեին։ Եվ հենց այդ ժամանակ լուսամուտից հորդեցին առվակի քչքչոցի նման քնքուշ հնչյունները։ Նրանք մերթ ալիքների նման համաչափ ծփում էին մեկը մյուսի հետևից, մերթ էլ թռչկոտում ու թավալվում օդում, վազելով իրար հետևից և իրար բախվելով։ Դա բոլորի սիրտը լցնում էր հրճվանքով։ Ֆլեյտայի հնչյուններն ասես քաշում էին աչոնիկների ձեռքերից ու ոտքերից, բոլորն ակամա ուզում էին պարել։

Անաղմուկ բացվեցին տների լուսամուտները։ Շարժումը հրապարակում դադարեց։ Բոլորը քարացան՝ ջանալով բաց չթողնել և ոչ մի հնչյուն։

Վերջապես ֆլեյտան լռեց, բայց և իսկույն դիմացի տան լուսամուտից լսվեց տավղի ձայնը։ Տավիղն աշխատում էր կրկնել նոր, մինչև այժմ անծանոթ այդ մեղեդին։ Ինչ-որ մեկի մատները անվստահ սահում էին լարերի վրայով։ Բավական աշխույժ տեմպով սկսված մեղեդին կամաց-կամաց թուլացավ, վերջապես բոլորովին մարեց, բայց ֆլեյտան իսկույն օգնության հասավ, վրա բերեց շարունակությունը։ Տավիղն աշխուժացավ, ավելի հաստատ հնչեց։ Հարևան տնից նրան միացավ մեկ ուրիշը, ապա՝ երրորդը։ Ավելի բարձր և ուրախ հնչեց երաժշտությունը։

Անգետիկը, որ ներկերն ու վրձինը վազել բերել էր Ներկամոլիկին տալու, հրապարակում, տան առաջ, մի արտակարգ տեսարանի հանդիպեց։ Ողջ հրապարակը լիքն էր աչոնիկներով, որոնք լսում էին այդ սքանչելի համերգը։ Անգետիկը ևս ականջ դրեց և նույնիսկ թռչկոտեց մի ոտքի վրա, բայց տեսնելով, որ իր պարը ոչ ոք բանի տեղ չի դնում, ձեռքը թափ տվեց ու անհետացավ տան դռների հետևում։


Գլուխ տասնյոթերորդ

ՊՏՈւՏԱԿԻԿԻ ԵՎ ԱԳՈւՑԻԿԻ ԱՐՇԱՎԱՆՔԸ ԴԵՊԻ ՖՌՌԱՆԱՇԵՆ

Դուրս եկեք դուք շարք-շարքի

Ու պատրաստվեք մարզանքի,

Օրդ Լիցքով սկսիր,

Ծուլությունը քո վանիր։


Լիցքի մասին պոետ Ծաղկանունու հորինած այս երգն էին երգում Պտուտակիկն ու Ագուցիկը։

Վաղ առավոտ էր, և Կանաչ քաղաքում դեռ բոլորը քնած էին, իսկ Պտուտակիկն ու Ագուցիկն արդեն փողոցով քայլում էին՝ երգելով ու ընթացքում մարզանք անելով։ Դեռ երեկվանից իմանալով, որ առավոտյան իրենց դուրս են գրելու հիվանդանոցից՝ մեքենան նորոգելու համար, նրանք արթնացան մութուլուսին և պահանջեցին, որ անմիջապես դուրս գրեն իրենց։ Մեղրածաղիկը, որ աշխարհում ամենից շատ աղմուկից էր վախենում, կարգադրեց շուտ տալ նրանց հագուստները։

Դեռ հեռվից երգի հնչյունները լսելով, շատ աչոնիկներ արթնացան և լուսամուտից դուրս նայեցին, ոմանք նույնիսկ փողոց դուրս եկան։

— Է՜յ, աչոնիկներ, ո՞րն է ձեր ավտոտնակը, — բղավեց Պտուտակիկը։

— Գնանք, ես ձեզ ցույց կտամ, — իր ծառայությունն առաջարկեց կարմիր գլխարկով և սև, փափկափետուր թրթուրե օձիք ունեցող կապույտ վերարկուով մի աչոնիկ։

— Դե՛, ցույց տուր, աջ գնա՞նք, թե՞ ձախ, — ասաց Պտուտակիկը։

— Աջ, – պատասխանեց աչոնիկը, հետաքրքրությամբ զննելով նրանց բաճկոնները։

— Դեպի աջ, քայլով մա՛րշ, — հրաման տվեց Պտուտակիկը և շուռ գալով քայլեց փողոցով։ — Մեկ-երկու, մեկ-երկու։

Ագուցիկը համաչափ քայլում էր նրա հետևից։ Աչոնիկը հազիվ էր հասնում և ցատկոտելով վազում էր նրանց հետևից։

Քայլվածքի թափից Պտուտակիկն ու Ագուցիկը անցան ավտոտնակի դարպասի մոտով։

— Կանգնեցե՜ք, կա՜նգ առեք, — ճչաց աչոնիկը։ — Ավտոտնակն անցաք։

— Ե՜տ դարձ, — հրամայեց Պտուտակիկը։

Երկուսն էլ ետ դարձան ու վերադարձան դարպասի մոտ։ Աչոնիկը բաց արեց դռնակը։ Երեքով ներս մտան բակ, ուր տնից ոչ հեռու, կղմինդրածածկ մի ցախանոց կար։

— Այ ավտոտնակ է, հա՜։ Սա ցախանոց է, ոչ թե ավտոտնակ, — քրթմնջաց Ագուցիկը, բաց անելով լայն երկփեղկանի դուռը։

Պտուտակիկը ներս նայեց ու տեսավ մեքենան։

Ավտոտնակին մոտեցան մի քանի աչոնիկ ևս։

— Այստեղ մութ է, — ասաց Պտուտակիկը։ — Հապա եկեք մի դուրս քշենք մեքենան։

— Ախր սա փչացած է, չի շարժվում, — ասացին աչոնիկները։

— Ոչի՜նչ, մենք կհրենք։ Դե, մի բոթեցեք հետևից։ Դե, հը՛, հուպ տվեք, մեկ էլ, հո՜պ։

Մեքենան ճռճռաց, խզխզոցով ու ճռռոցով դուրս եկավ ավտոտնակից։

Պտուտակիկն ու Ագուցիկը վայրկենաբար մեքենայի տակ սողացին։

Աչոնիկները կանգնել էին շուրջը ու շվարած նայում էին անիվների տակ։

— Պահ, — երբեմն-երբեմն լսվում էր մեքենայի տակից, — բաքը փչացել է։ Պահո՜, պնդօղակ չկա։ Էհե՜, քաղցրահյութ փոխանցող խողովակը պայթել է, պահո՜...

Վերջապես, նրանք դուրս եկան անիվների տակից։

— Հապա, մի այստեղ բերեք պնդօղակների բանալին, տափակբերան աքցանը, մուրճն ու զոդիչը, — ասաց Պտուտակիկը աչոնիկներին։

— Մենք դրանցից ոչ մեկն էլ չունենք։

— Ո՞նց թե չունեք։ Բա դուք ի՞նչ ունեք։

— Սղոց ունենք ու մեկ էլ կացին։

— Ա՜խ, դուք։ Կացնով մեքենա կվերանորոգվի՞։ Այստեղ մոտերքում մանչուկներ կա՞ն։

— Մանչուկներ միայն Ֆռռանաշենում կան։

— Հեռո՞ւ է։

— Ոտքով մի ժամվա ճանապարհ է։

— Այդ ձեզ համար է մի ժամվա, իսկ մենք շուտ կհասնենք։ Ասացեք, թե ոնց գնանք։

— Ահա, փողոցով դեպի աջ գնացեք, հետո միշտ ուղիղ։ Հետո ճանապարհը դաշտով է գնում, ուղիղ գնացեք այդ ճանապարհով և Ֆռռանաշեն կընկնեք։

— Հասկանալի է, — պատասխանեց Պտուտակիկը։ — Դե, քայլով մա՜րշ... Թողնե՛լ, — հանկարծ հրաման տվեց նա։ — Աչոնիկներ, դուք փալաս-փուլուս ճարեք ու մինչև մեր գալը մի լավ սրբեք մեքենան։ Մեքենան, եղբայրս, խնամք է սիրում։

— Լավ, — համաձայնեցին աչոնիկները։

— Դե, հիմա քայլով մարշ։

Երկուսն էլ դեպի փողոց քայլեցին։ Աջ թեքվելով, Պտուտակիկը հրաման տվեց.

— Երգե՜լ.

Եվ մեր բարեկամները զիլ ու զրնգուն ձայնով երգեցին.


Գնում էի լեռով, ձորով

Եվ հիանում ծաղիկներով,

Անցնում բլրակ ու արահետ

Իմ սիրելի ընկերոջ հետ։


Կանաչ գորտին հանկարծ տեսանք,

Շտապ-շտապ մենք տեղ հասանք,

Ներս վազեցինք դեպի տուն,

Ասացինք՝ վա՜յ, օգնություն։


Երբ այդ երգը վերջացավ, նրանք մի ուրիշն սկսեցին, հետո՝ էլի ու էլի։

Շուտով նրանք քաղաքից դուրս եկան ու քայլեցին ճանապարհով։ Մի ժամ էլ չէր անցել, երբ հեռվում երևաց Ֆռռանաշեն քաղաքը։ Հենց այդ ժամանակ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը ճանապարհի մեջտեղը մի ավտոմեքենա տեսան։ Մոտիկ գնալով նրանք մեքենայի տակ տեսան մի մանչուկ։ Նրա գլուխն ու կուրծքը ամբողջովին ծածկված էր թափքի տակ, դրսից երևում էին յուղոտ, սև ոտքերը միայն։

— Է՜յ, եղբայր, արև ես ընդունո՞ւմ, — ձայն տվեց նրան Ագուցիկը։

Մանչուկը մեքենայի տակից հանեց իր թուխ, գանգրահեր գլուխը։

— Հա, ինչպես տեսնում ես, ստիպված եմ արև ընդունել մեքենայի տակ։

— Ի՜նչ է պատահել, որ։

— Տեղից չի շարժվում էս անիծվածը։ Չես հասկանում քաղցրահյո՞ւթը չի փոխանցվում, թե՞ գազի չափն է խախտվել։ Ոչ մի կերպ չեմ գտնում։

Մանչուկը դուրս եկավ ու անվին ուժեղ աքացի տվեց։

Նա հագել էր մի սև բաճկոն, որը տաբատի նման այնպես անտանելի յուղոտ էր, որ թվում էր թե կաշվից է կարած։ Ըստ երևույթին այդ վայ-վարորդն այնքան մեքենայի վրա չէր լինում, որքան պառկում էր նրա տակ, փնտրելով ու կարգի բերելով զանազան տեսակի խափանումներ, որ, ի միջի այլոց, հաճախ է պատահում գազով աշխատող մեքենաների շատ տերերի հետ։

Պտուտակիկը պտույտ եկավ մեքենայի շուրջը, զննեց մեխանիզմը և, պատճառը չգտնելով, սուզվեց մեքենայի տակ։ Մեքենայի տակ փորփրելուց հետո նա դուրս սողաց և կանգնեց՝ մտախոհ քորելով ծոծրակը։ Հետո մեքենայի տակ սողաց Ագուցիկը, հետո՝ դարձյալ մեքենայի տերը։ Այսպես նրանք հերթով մերթ տակն էին մտնում, մերթ էլ կանգնում ու ծոծրակները քորելով՝ տարակուսած նայում մեքենային։

Վերջապես Պտուտակիկին հաջողվեց գտնել մոտորի խափանման պատճառը։ Մեքենան աշխատեց։ Վարորդն ուրախացել էր և երախտագիտությամբ սեղմում էր Պտուտակիկի ու Ագուցիկի ձեռքերը։

— Շնորհակալ եմ, եղբայրներ։ Առանց ձեզ ես մինչև երեկո արևի տակ պիտի խանձվեի։ Ո՞ւր եք գնում։ Նստեցեք, տանեմ։

Պտուտակիկն ու Ագուցիկը ասացին, թե որն է իրենց ուղևորության նպատակը։

— Պնդօղակների բանալի, տափակբերան աքցան ու մուրճ ունեմ ես, կարող եմ տալ։ Միայն զոդիչ չունեմ,- ասաց վարորդը։

— Իսկ ձեր քաղաքում մեկն ու մեկից չի՞ կարելի ճարել։

— Ինչո՞ւ չի կարելի։ Շատ էլ լավ կարելի է։ Մեր մեխանիկ Շուրուպիկն ունի զոդիչ։ Գնանք նրա մոտ։

Երեքով նստեցին մեքենան և մի քանի րոպե անց արդեն գտնվում էին Ֆռռանաշենի գլխավոր փողոցում։


Գլուխ տասնութերորդ

ՖՌՌԱՆԱՇԵՆՈւՄ

Ֆռռանաշեն քաղաքը փռված էր գետափին։ Այստեղ ծառեր չկային, դրա համար էլ փողոցներն այնքան գեղեցիկ չէին, որքան Կանաչ քաղաքի փողոցներր։ Դրա փոխարեն ամենուրեք շատ ծաղիկներ կային, ինչպես Ծաղկառատ քաղաքում։ Տներն այստեղ շատ գեղեցիկ էին։ Տանիքներից ամեն մեկի վրա բարձրանամ էր մի ձող, որի ծայրը զարդարված էր կամ փայտե աքաղաղով, որ, նայած քամու ուղղությանը, այս ու այն կողմն էր շուռ գալիս կամ էլ անընդհատ պտտկող խաղալիք քամաղացով։ Այդ քամաղացներից շատերին ամրացած էին փայտե ճռիկներ, որոնք անընդհատ ճռճռում էին։ Քաղաքի վրա, այս ու այնտեղ, թղթից շինած ֆռռաններ էին ճախրում, դրանից էլ քաղաքն ստացել էր իր անունը՝ Ֆռռանաշեն։ Բնակիչներն այդ ֆռռանները սարքել էին հատուկ շչակների նման։ Այդպիսի շչակը շատ պարզ կառուցվածք ունի։ Դա սարքվում է թելի վրա ձգված սովորական թղթի շերտից։ Քամու տակ այդ թղթի շերտը տատանվում է արձակելով բավական տհաճ դռռացող կամ շչացող ձայն։

Ֆռռանների բազմաձայն շաչյունը խառնվում էր հողմաղացների ճռճռոցին, որի շնորհիվ քաղաքում անընդհատ բվվոց էր տիրում։

Տների լուսամուտները ապահովված էին հատուկ ցանցապատ խլափեղկերով։ Երբ քաղաքի փողոցներում սկսում էր ֆուտբոլի խաղը, որով ևս շատ էին հրապուրվում քաղաքի բնակիչները, տների խլափեղկերը փակվում էին։ Նման կատարելագործված ցանցապատ խլափեղկերը բավականին լույս էին ներս թողնում և միևնույն ժամանակ հիանալի պաշտպանում էին ապակիները ֆուտբոլի գնդակից, որ անբացատրելի պատճառներով, չգիտես ինչու, միշտ թռչում էր ոչ այնտեղ ուր պետք է, այլ անպայման դեպի լուսամուտը։

Անցնելով գլխավոր փողոցով, մեքենան շուռ եկավ դեպի նրբանցքը և կանգ առավ դռնակ ունեցող տախտակաշեն դարպասի առաջ։ Դարպասի գլխին բարձրանում էր փայտե ձողը, որի ծայրը զարդարված էր փայլուն ապակե գնդով, սրա մեջ, հայելու պես, գլխիվայր արտացոլվում էր ողջ փողոցը տներով, ցանկապատերով և դարպասին մոտեցող մեքենայով։

Վարորդը, որին, ի միջի այլոց, Բուբլիկ էին ասում, դուրս եկավ մեքենայից և, մոտենալով դռնակին, սեղմեց պատի մեջ խրված կոճակը։ Դռնակը անաղմուկ բացվեց։

— Մտե՛ք, — Պտուտակիկին ու Ագուցիկին ներս հրավիրեց Բուբլիկը։ — Ես ձեզ կծանոթացնեմ Շուրուպիկի հետ։ Շատ հետաքրքիր անձնավորություն է։ Այ, կտեսնեք։

Երեք ընկերները մտան բակ, թեքվելով ձախ՝ քայլեցին դեպի տուն։ Քարե փոքը սանդուղքով նրանք վեր բարձրացան։ Բուբլիկը փնտրեց, գտավ կոճակն ու սեղմեց։ Դուռն անմիջապես անաղմուկ բացվեց և մեր բարեկամները հայտնվեցին սենյակում։

Սենյակը բոլորովին դատարկ էր, առանց կահույքի, եթե չհաշվենք պատին կախված ճոճացանցը, որի մեջ, ոտքերն իրեն քաշած և ձեռքերը գրպանները խրած, պառկել էր երկնագույն կոմբինեզոնով մի ճստլիկ։

— Դու մինչև հիմա քնա՞ծ ես, Շուրուպիկ, — ողջունեց նրան Բուբլիկը։ — Վաղուց արդեն առավոտ է։

— Իսկի էլ քնած չեմ, ես մտածում եմ, — պատասխանեց Շուրուպիկը, գլուխը հյուրերի կողմը դարձնելով։

— Ահա ծանոթացի՛ր, սրանք վարպետներ Պտուտակիկն ու Ագուցիկն են։ Սրանց զոդիչ է հարկավոր։

— Բարև ձեզ։ Նստեցեք, խնդրեմ, — պատասխանեց Շուրուպիկը։

Պտուտակիկն ու Ագուցիկը շփոթված շուրջները նայեցին, սենյակում չկար մի բան, որի վրա կարելի լիներ նստել, բայց Շուրուպիկը ձեռքը մեկնեց և սեղմեց պատի վրայի կոճակը։ Իսկույն ևեթ դիմացի պատի մոտ երեք աթոռ բացվեց, որոնք շինված էին թատրոնի բացովի աթոռների օրինակով։

Պտուտակիկն ու Ագուցիկը նստեցին։

— Դուք նկատեցի՞ք, որ ինձ մոտ ամեն ինչ կոճակներով է, — հարցրեց Շուրուպիկը։ — Մի կոճակը սեղմես՝ դուռը կբացվի, մյուսը սեղմես՝ աթոռը կբացվի, իսկ եթե ձեզ սեղան է հարկավոր, խնդրեմ...

Շուրուպիկը սեղմեց մյուս կոճակը։ Պատից դուրս ընկավ սեղանի երեսը ու քիչ մնաց աթոռին նստած Պտուտակիկի գլխին դիպչեր։

— Շատ հարմար է, չէ՞, — հարցրեց Շուրուպիկը։

— Սքանչելի՜ է, — հաստատեց Պտուտակիկը և վախվորած շուրջը նայեց, որ հանկարծ մի բան էլ գլխին չդիպչի։

— Ֆանտաստիկայի սահմանին հասած տեխնիկա, — պարծենալով ասաց Շուրուպիկը

— Միակ անհարմարությունն այն է, որ նստել կարելի է միայն պատի մոտ։

— Այ, ես հենց նոր մտածում էի, թե ինչպես անեմ, որ աթոռները կարելի լինի շարժել, — պատասխանեց գյուտարարը։

— Գուցե ուղղակի սովորական աթոռնե՞ր շինեք, — ասաց Ագուցիկը։

— Հա՜, դա լավ միտք է։ Հարկավոր է հորինել ամենահասարակ, սովորական աթոռ, — ուրախացավ Շուրուպիկը։ — Ախր ամեն մի հանճարեղ բան պարզ է լինում։ Ինչպես երևում է, դու էլ ես մեխանիկ, եղբայր ջան։

— Մեխանիկ եմ, — պատասխանեց Ագուցիկը։ — Երկուսս էլ մեխանիկ ենք։

— Ուրեմն ձեզ զոդիչ է հարկավոր։

Շուրուպիկը մի կոճակ էլ սեղմեց և, ի զարմանս հանդիսականների, ճոճացանցն սկսեց դանդաղորեն վայր իջնել։ Նա իջավ այնքան, մինչև որ մեջը պառկած Շուրուպիկը ձգվեց հատակին։

— Սովորական ճոճացանցից դուրս գալիս ձեր ոտքը կարող է պարանին առնել, և դու կընկնեք ու կջարդեք ձեր քիթը, — ասաց Շուրուպիկը, վեր կենալով հատակից։ — Իմ մեքենայացված ճոճացանցում այդ վտանգն, ինչպես տեսնում եք, միանգամայն վերացված է։ Դու հանգիստ իջնում եք հատակին, որից հետո վեր եք կենում։ Նույն այդ ձևով, եթե ուզում եք պառկել քնելու, դուք պառկում եք հատակին, սեղմում կոճակը, և ճոճացանցն ինքը ձեզ բարձրացնում է համապատասխան բարձրության վրա։

Շուրուպիկն սկսեց գնալ-գալ սենյակում և սեղմել զանազան կոճակներ, որի հետևանքով բացվում էին նոր սեղաններ, աթոռներ ու թարեքներ, բացվում էին զանազան պահարանների ու պահեստների դռներ։ Վերջապես, նա սեղմեց ևս մի կոճակ ու ընկավ հատակի տակ։

— Այստե՜ղ եկեք, — մի րոպե անց բակից լսվեց նրա ձայնը։

Ընկերները բակ դուրս եկան։

— Այստեղ իմ ավտոտնակն է, — ասաց Շուրուպիկը, Պտուտակիկին ու Ագուցիկին առաջնորդելով դեպի երկաթե լայն դուռ ունեցող քարե շինությունը։

Նա սեղմեց կոճակը, և դուռը թատրոնի վարագույրի նման վեր բարձրացավ։ Դռան հետևում հայտնվեց բազմանիվ զարմանահրաշ մի մեքենա։

— Սա ութանիվ շոգեավտոմեքենա է, արախիսի սառուցիչով, — բացատրեց Շուրուպիկը։ — Չորս անիվը ներքևն են, չորսն էլ՝ վերևը։ Սովորաբար մեքենան շարժվում է ներքևի անիվների վրա. վերևի անիվներն արված են այն դեպքի համար, եթե մեքենան շուռ գա։ Ութ անիվն էլ դրված են անկյան տակ, այսինքն՝ թեք, որի շնորհիվ մեքենան կարող է շարժվել ոչ միայն այնպես, ինչպես բոլոր մեքենաները, այլ կողքի և նույնիսկ մեջքի վրա, այսինքն գլխիվայր։ Այսպիսով կանխվում են բոլոր տեսակի վթարները։

Շուրուպիկը մտակ մեքենայի մեջ, ցուցադրեց նրա ընթացքը բոլոր չորս դիրքերով, որից հետո շարունակեց իր բացատրությունները։

— Սովորական բաքի փոխարեն, — ասաց նա, — մեքենան ունի կաթսա՝ գազախառն ջուր տաքացնելու համար։ Տաքացած ջրից անջատվող գոլորշին ավելցնում է ճնշումը մխոցի վրա, որի շնորհիվ անիվներն ավելի արագ են պտտվում։ Կաթսայի հետևում կա մի բանկա՝ արախիսով պաղպաղակ պատրաստելու համար, որն անհրաժեշտ է գլանը սառեցնելս։ Ջերմությունից հալված պաղպաղակը խողովակով մտնում է կաթսան և ծառայում շարժիչը յուղելու համար։ Մեքենան չորս արագություն ունի, առաջին, երկրորդ, երրորդ և չորրորդ, ինչպես նաև ետ և կողքի շարժվելու հնարավորություն։ Մեքենայի հետևի մասում կա սպիտակեղեն լվալու հարմարանք։ Լվացքը կարելի է անել շարժման ժամանակ ուզածդ արագության պահին։ Հանգիստ վիճակում, այսինքն կանգառներում, մեքենան փայտ է կոտորում, կավ է հունցում ու կղմինդրներ շինում, ինչպես և կարտոֆիլ մաքրում։

Այդ արտասովոր մեքենայով զարմանալուց հետո բարեկամները անցան Շուրուպիկի արհեստանոցը, որ լիքն էր հին ու մին բաներով։ Այնտեղ կային հին, ջարդված հեծանիվներ, հեծանվի մասեր, ինքնաշարժեր և բազմաթիվ փայտե ֆռռիկներ ու պտտանիվներ։ Շուրուպիկը երկար դես ու դեն ընկավ արհեստանոցում, փնտրելով զոդիչը, բայց ոչ մի տեղ չկար ու չկար։ Թափթփուկի ողջ կույտը քրքրելուց հետո նա ձեռքի ափով խփեց ճակատին ու ասաց.

— Համա թե փնթին եմ, հա՜։ Ախր ես զոդիչը Կռահիկի մոտ եմ թողել։ Ստիպված պիտի լինեք գնալ Կռահիկի մոտ՝ զոդիչը բերելու։

— Դե ոչինչ, մեքենայով շուտ կհասնենք, — ասաց Բուբլիկը։

— Իսկ ո՞վ է այդ Կռահիկը, — հարցրեց Պտուտակիկը, երբ Շուրուպիկին հրաժեշտ տալուց հետո մեր բարեկամներ դուրս եկան դարպասից։

— Կռահիկը գրող է, — պատասխանեց Բուբլիկը։

— Մի՞թե, — բացականչեց Ագուցիկը։ — Շատ հետաքրքիր է նրա հետ ծանոթանալ։ Ես դեռ ոչ մի անգամ կենդանի գրողի հետ չեմ խոսել։

— Դե ահա, կծանոթանաք նրա հետ։ Նա էլ իր տեսակի մեջ հետաքրքիր անձնավորություն է, — պատասխանեց Բուբլիկը՝ մեքենան նստելով։


Գլուխ տասնիներորդ

ՀՅՈւՐԸՆԿԱԼՈւԹՅՈւՆ ԿՌԱՀԻԿԻ ՄՈՏ

Կռահիկը կանգնել էր իր առանձնասենյակի բաց լուսամուտի մոտ և, ձեռքերը կրծքին խաչած, մտախոհ ու սևեռուն հայացքով նայում էր հեռուն։ Նրա մազերը ուղիղ ետ էին սանրած, խիտ, սև հոնգքերը, որ միանում էին քթարմատի մոտ, կիտված էին, որ դեմքին տալիս էին խորամիտ արտահայտություն։ Նա նույնիսկ չշարժվեց տեղից, երբ սենյակում հայտնվեցին մեր երեք բարեկամները։ Բուբլիկը բարձրաձայն բարևեց նրան, ներկայացրեց Պտուտակիկին ու Ագուցիկին և ասաց, որ նրանք եկել են զոդիչը տանելու, բայց Կռահիկը շարունակում էր լուսամուտից դուրս նայել այնպիսի կենտրոնացած տեսքով, կարծես ջանում էր բռնել ինչ-որ հույժ խորամանկ, խելոք մտքի պոչից, որ պտտվում էր գլխում և ոչ մի կերպ ձեռքը չէր ընկնում։ Բուբլիկը մնաց շվարած, ապա ուսերը թոթվեց ու քմծիծաղով նայեց Պտուտակիկին ու Ագուցիկին, ասես ուզում էր ասել։ «Ըհը՛, տեսնում եք, ասում էի, չէ՞»։

Վերջապես Կռահիկը ասես արթնացավ քնից, շուռ եկավ այցելուների կողմը և ուռած-փքված, բառերը ձգելով, փափուկ, հաճելի ձայնով ասաց.

— Ողջու-ո՜ւյն, ողջ-ու-ու-ու-ո՜ւյն։ Ներեցեք խնդրեմ, բարեկամներս։ Ես, ինչպես ասում են, անտեսանելի բացակայում էի, երևակայությամբ փոխադրվել էի ուրիշ վայրեր… Կռահիկ, — իր անունը տվեց նա ու Պտուտակիկին երկարեց ձեռքը։

Պտուտակիկը սեղմեց նրա կոտլետի նման փափուկ ձեռքը և ինքն էլ իր անունը տվեց։

— Կռահիկ, — կրկնեց Կռահիկը թավշե ձայնով և սահուն, լայն ժեստով ձեռքը երկարեց Ագուցիկին։

— Ագուցիկ, — պատասխանեց Ագուցիկը և նույնպես սեղմեց կոտլետը։

— Կռահիկ, — արտասանեց երրորդ անգամ Կռահիկը և Բուբլիկին մեկնեց ձեռքը։

— Ախր մենք ծանոթներ ենք, — պատասխանեց Բուբլիկը։

— Ախ հա՜, ախր սա Բուբլիկն է, — զարմացած արտահայտություն տալով դեմքին, բացականչեց Կռահիկը։ — Ողջու-ո՜ւյն։ Ողջու-ու-ո՜ւյն։ Խնդրեմ նստեք, բարեկամներս։

Բոլորը նստեցին։

— Ուրեմն դուք արդեն ծանոթացել եք այդ Շուրուպիկի հետ, — հարցրեց Կռահիկը, իր հարցով հաստատելով, որ չնայած ինքն անտեսանելի բացակայում էր, ուրիշ վայրեր փոխադրվելով, այնուամենայնիվ, լսել էր Բուբլիկի ասածը։ — Երևի ձեզ ցույց է տվել իր բացովի սեղաններն ու աթոռները։ Հի-հի-հի՜...

Պտուտակիկը գլխով արեց։ Կռահիկի դեմքը ծաղրական արտահայտություն ստացավ։ Ասես հաճույք զգալով, նա ձեռքերով տրորեց ծնկներն ու ասաց.

— Հի-հի-հի՜։ Այդ գյուտարարները խենթ են։ Դե, ասացեք խնդրեմ, ինչի՞ են պետք այդ բոլոր բացովի սեղաններն ու վայր իջնող ճոճացանցերը։ Ինձ համար, օրինակ, շատ ավելի հաճելի է սովորական աթոռին նստել, որ վերկենալիս չի թռչկոտում իմ տակ կամ էլ քնել մի մահճակալի. որը վեր ու վար չի անում։ Ինչի՞ համար են այդ բոլորը, ասացեք խնդրեմ։ Ո՞վ կարող է ինձ ստիպել քնել այդպիսի մահճակալին։ Իսկ եթե ես, ինչպես ասում են, չեմ ուզում։ Չեմ կամենում։

— Ախր ձեզ ոչ ոք չի ստիպում, — ասաց Բուբլիկը։ — Շուրուպիկը գյուտարար է և աշխատում է ձեռքն ընկածը կատարելագործել։ Դա միշտ չէ, որ հաջողվում է, բայց նա շատ օգտակար գյուտեր ունի։ Նա լավ վարպետ է։

— Դե ես չեմ ասում, թե վատն է, — առարկեց Կռահիկը։ — Եթե կուզեք իմանալ, նա իրոք շատ լավ վարպետ է։ Այո, այո, պետք է խոստովանել, նա հիանալի վարպետ է։ Նա ինձ համար սքանչելի զրուցագրաֆ է սարքել։

— Ի՞նչ բան է այդ զրուցագրաֆը, — հարցրեց Պտուտակիկը։

— Խոսող մեքենա։ Ահա, տեսեք։

Կռահիկը իր հյուրերին տարավ սեղանի կողմը, որի վրա դրված էր մի փոքրիկ գործիք։

— Այս արկղը կամ ճամպրուկը, ասացեք ինչպես կուզեք, կողքից մի փոքրիկ ճեղք ունի։ Բավական է այդ ճեղքի առաջ մի քանի խոսք ասեք, իսկ հետո կոճակը սեղմեք, և զրուցագրաֆը նույնությամբ կկրկնի ձեր խոսքերը։ Ահա, փորձեք, — առաջարկեց Կռահիկը Պտուտակիկին։

Պտուտակիկը կռացավ ճեղքի վրա և ասաց.

— Պտուտակիկ, Պտուտակիկ։ Ագուցիկ, Ագուցիկ։

— Եվ Բուբլիկ, — ավելացրեց Բուբլիկը, թեքվելով ճեղքի վրա։

Կռահիկը սեղմեց կոճակը, և զրուցագրաֆը, ի զարմանս բոլորի, ռնգային ձայնով խոսեց.

«Պտուտակիկ, Պտուտակիկ, Ագուցիկ, Ագուցիկ։ Եվ Բուբլիկ»։

— Իսկ ինչների՞դ է պետք այս խոսող մեքենան — հարցրեց Ագուցիկը։

— Հապա ինչպե՜ս, — բացականչեց Կռահիկը։ — Գրողն առանց այդպիսի գործիքի՝ ասել է, թե առանց ձեռքերի։ Ես կարող եմ գրուցագրաֆը դնել ուզածս բնակարանում, և նա գրի կառնի այն ամենը, ինչ որ խոսեն։ Ինձ մնում է միայն արտագրել, ահա ձեզ պատմվածք կամ նույնիսկ վեպ։

— Ի՜նչ հասարակ բան է, — բացականչեց Ագուցիկը։ — Իսկ ես ինչ-որ տեղ կարդացել էի որ գրողին հարկավոր է մի հնարանք, մտահղացում...

— Է՜, մտահղացում, — անհամբերությամբ նրա խոսքը կտրեց Կռահիկը։ — Միայն գրքերում է գրվում, թե մտահղացում է հարկավոր, բայց փորձիր մի միտք հղանալ, երբ քեզնից առաջ արդեն ամեն ինչ հղացել են։ Ինչ ուզում ես վերցրու՝ արդեն արված է։ Իսկ այսպես ուղղակի վերցրու բնականից, ինչպես ասում են, և անպայման մի այնպիսի բան դուրս կգա, որ դեռ ոչ մի գրողի գլխում չի ծագել։

— Բայց հո ամեն մեկը չի ուզի, որ իր սենյակում զրուցագրաֆ դնեք, — ասաց Պտուտակիկը։

— Դե ես դա խորամանկությամբ եմ անում,— պատասխանեց Կռահիկը։ – Մեկն ու մեկի մոտ հյուր եմ գնում, զրուցագրաֆը ձեռքիս, որը, ինչպես համոզվեցիք, ճամպրուկի տեսք ունի։ Դուրս գալիս, ես սեղանի կամ աթոռի տակ մոռանում եմ այդ ճամպրուկը, իսկ հետո երջանկություն եմ ունենում լսելու այն, ինչ տանտերերը խոսում են առանց ինձ։

— Ի՞նչ են խոսում։ Դա շատ հետաքրքիր է, — ասաց Ագուցիկը։

— Անչափ հետաքրքիր է, — հաստատեց Կռահիկը։ — Ես նույնիսկ չէի սպասում։ Բանից դուրս է գալիս, որ ոչինչ էլ չեն խոսում, այլ ուղղակի հռհռում են առանց պատճառի, ծուղրուղու են անում աքաղաղի նման, շան նման հաչում են, խռխռացնում, մլավում։

— Զարմանալի է, — բացականչեց Պտուտակիկը։

— Ես էլ հենց այդ եմ ասում, որ զարմանալի է, — համաձայնեց Կռահիկը։ — Քանի դեռ հետները նստած ես, բոլորը նորմալ ու խելամիտ խոսում են, իսկ հենց որ դուրս ես գնում, ինչ-որ անհեթեթություն է սկսվում։ Ահա, լսեցեք երեկվա գրանցումը։ Ես ծանոթներիս մոտ էի և հեռանալիս զրուցագրաֆը թողել էի սեղանի տակ։

Կռահիկը պտտեց ճամպրուկի կափարիչի տակ գտնվող ինչ-որ սկավառակ և սեղմեց կոճակը։ Լսվեց ֆշշոց, թրխկոց, ասես դուռ էր փակվում։ Մի րոպեի չափ լռություն տիրեց, իսկ հետո հանկարծ ընդհանուր ծիծաղ պայթեց։ Ինչ-որ մեկն ասաց. «Սեղանի տակ է»։ Աղմուկ լսվեց։ Նորից քրքջոց լսվեց։ Ինչ-որ մեկը ծուղրուղու կանչեց, մյուսը մլավեց, մեկ ուրիշը հաչեց։ Հետո մեկը ոչխարի նման մայեց։ Ինչ-որ մեկն ասաց. «Թողեք, ես էշի պես զռամ»։ Եվ սկսեց «Ի-հա՜, ի-հա՜»։ Իսկ հիմա ձիու քուռակի պես «Ի-հա՜-հա՜-հա՜-հա՜»։ Նորից ծիծաղ հնչեց։

— Ահա, տեսնում եք... այսինքն՝ լսում եք, — տարակուսանքով ձեռքերը տարածեց Կռահիկը։

— Այո, դրանից այնքան էլ շատ բան չես քաղի վեպի համար, — խելամտորեն պատասխանեց Պտուտակիկը։

— Ես դրա գաղտնիքը կբանամ, — ասաց Բուբլիկը Կռահիկին։ — Քաղաքում արդեն բոլորը գիտեն այս զրուցագրաֆի մասին և հենց որ դուք դուրս եք գնում, դիտմամբ սկսում են զանազան հիմարություններ գոռալ մեքենայի մեջ։

— Ախր ինչո՞ւ հիմարություններ գոռալ։

— Դե դուք ուզում եք խորամանկությամբ գերազանցել նրանց, իսկ նրանք էլ ձեզ են խաբում։ Դուք ուզում եք իմանալ, թե ինչ են խոսում առանց ձեզ, իսկ նրանք գլխի են ընկել և դիտմամբ ծվծվում ու խռխռացնում են, որ ծիծաղեն ձեզ վրա։

Կռահիկը խոժոռվեց։

— Ախ, այդպե՜ս։ Դե լավ, ես դրանց հախից կգամ։ Զրուցագրաֆը լուսամուտի տակ կխցկեմ։ Այս մեքենան դեռ կարդարացնի իրեն։ Ահա, հիացեք, սա ի՞նչ է ձեր կարծիքով։

Կռահիկը այցելուներին ցույց տվեց մի անճոռնի սարքավորում, որ ոչ ծալած վրանի էր նման, ոչ մեծ հովանոցի։

— Երևի հովանոց է, — իր ենթադրությունը հայտնեց Ագուցիկը։

— Ոչ, հովանոց չէ, այլ ծալովի, տեղից տեղ հեշտ տեղափոխվող սեղան ու աթոռ՝ գրողի համար, — պատասխանեց Կռահիկը։ — Ասենք թե ուզում եք անտառ նկարագրել։ Դուք գնում եք անտառ, բաց եք անում սեղանը, նստում ձեզ համար և նկարագրում այն ամենը, ինչ տեսնում եք ձեր շուրջը։ Ահա, փորձեք նստել, — առաջարկեց նա Ագուցիկին։

Կռահիկը սեղմեց ենթադրյալ հովանոցի բռնակի կոճակը, և հովանոցն իսկույն բացվեց, դառնալով մի փոքրիկ սեղան՝ աթոռի հետ միասին։ Ագուցիկը նստեց սեղանի առջև, որի համար նա ստիպված էր ամենաանբնական կերպով ծալել ոտքերը։

— Դուք զգում եք, որ հարմար է ձեր տեղը, — շարունակեց Կռահիկը, — և իսկույն ոգեշնչվում եք։ Խոստովանեցեք, որ դա ավելի հաճելի է, քան գրել խոտի վրա կամ չոր գետնին նստած։

Ագուցիկը ոչ հարմարություն էր զգում, ոչ էլ ոգեշնչում, ընդհակառակը, նա զգում էր, որ ոտքերն սկսում են անտանելի ցավել։ Դրա համար էլ նա վճռեց խոսքը փոխել և, վերկենալով տեղից, հարցրեց.

— Ասացեք խնդրեմ, իսկ դուք ի՞նչ գիրք եք գրել։

— Ես դեռ ոչ մի գիրք չեմ գրել, — խոստովանեց Կռահիկը։ — Գրող լինելը շատ դժվար բան է։ Մինչև գրող դառնալը ես, ինչպես տեսնում եք, ստիպված էի որոշ իրեր ձեռք բերել, իսկ դա հեշտ բան չէ։ Նախ, ես ստիպված էի սպասել, թե երբ պատրաստ կլինի բացովի սեղանը։ Դա տարիներ տևեց։ Հետո սպասեցի՝ մինչև զրուցագրաֆը պատրաստ կլիներ։ Դուք գիտե՞ք, թե վարպետներն ինչքան են սիրում գործը ձգձգել և ուշացնել։ Դրանով հատկապես աչքի է ընկնում Շուրուպիկը։ Պատկերացրեք, նա երկու տարի ու կես միայն մտածում էր, թե ինչպես շինի այդ գործիքը։ Դե, նրա համար բոլորովին միևնույն է, ես կարող եմ սպասել, թե չէ։ Նա չի հասկանում, որ ես ստեղծագործական աշխատանք եմ անում։ Զրուցագրաֆը, իհարկե, բարդ գործիք է, բայց ինչո՞ւ բարդացնել առանց այն էլ բարդ գործիքը։

— Իսկ նա մի՞թե բարդացրել է, — կարեկցանքով հարցրեց Պտուտակիկը։

— Իհարկե, բարդացրել է։ Ոչ թե ուղղակի զրուցագրաֆ է շինել, այլ ինչ-որ կոմբինացված զրուցագրաֆ փոշեկուլի հետ միասին։ Իմ ինչին է պետք փոշեկուլը, ասացեք խնդրեմ։ Դրա վրա տարի ու կես ժամանակ կորավ։ Դե լավ, ոչինչ, — ձեռքը թափ տվեց Կռահիկը։ — Այժմ ես գործիքն ունեմ, մանր-մունր բաներ են պակասում։

— Լավ կլիներ այնպիսի մեքենա հորինել, որ կարողանար մտածել գրողի փոխարեն, — ասաց Ագուցիկը։

— Դուք իրավացի եք, — համաձայնեց Կռահիկը։

Լուսամուտից տեսնելով, որ արևը մայր մտնելու վրա է, մեր բարեկամներն սկսեցին հրաժեշտ տալ։ Զոդիչն ստանալով, նրանք փողոց դուրս եկան։ Պտուտակիկն ասաց.

— Վերադառնալու ժամանակն է։ Հանկարծ գիշերով ճանապարհին չմնանք։

— Ոչինչ, եղբայր ջան, ես ձեզ մի ակնթարթում կհասցնեմ մեքենայով։ Բայց չէր խանգարի դեռ մի բան ուտել, — ասաց Բուբլիկը և Պտուտակիկին ու Ագուցիկին տարավ իր մոտ ճաշի։


Գլուխ քսաներորդ

ՆԵՐԿԱՄՈԼԻԿՆ ԱՇԽԱՏՈւՄ է

Մինչ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը ման էին գալիս Ֆռռանաշենում՝ փնտրելով զոդիչը, Կանաչ քաղաքում նշանակալից դեպքեր էին տեղի ունենում։ Օրն սկսվեց նրանով, որ Ներկամոլիկը նկարեց Ձյունիկի նկարը։ Դրա վրա նա կորցրեց գրեթե երկու ժամ, բայց դե նկարն էլ շատ նման ստացվեց։ Նմանությունն ապշեցուցիչ էր։ Չնայած շատերն ասում էին, թե նկարում նույնիսկ Ձյունիկը ավելի լավ է դուրս եկել, քան կյանքում է, բայց դա ճիշտ չէր։ Ձյունիկն ամենևին էլ կարիք չուներ, որ նկարիչը գեղեցկացներ նրան։ Եթե Ներկամոլիկը կարողացել էր նկարի մեջ ընդգծել նրա դիմագծերի գեղեցկությունը և ավելի վառ ու արտահայտիչ ցույց տալ այդ, ապա հենց դա էլ պահանջվում է իսկական արվեստից, որպիսին հանդիսանում է գեղանկարչությունը

Դիմանկարը կախել էին ներքևի սենյակի պատից, որպեսզի բոլոր ցանկացողները կարողանային տեսնել։ Եվ պետք է ասել, որ կամեցողների պակաս չկար։ Դիմանկարը տեսնողները ուզում էին, որ Ներկամոլիկն իրենց էլ նկարի, բայց Ձյունիկը ոչ մեկին չէր թողնում վերևի սենյակը, որովհետև Ներկամոլիկն այդ ժամանակ նկարում էր Կապտաչիկին և կողմնակի ամբոխը կարող էր նրան խանգարել։

Անգետիկը, որ հետ ու առաջ էր անում վերևում և Ներկամոլիկին զանազան ոչ պիտանի խորհուրդներ էր տալիս, ցույց տալու համար, իբր շատ բան է հասկանում գեղանկարչությունից լսեց ներքևից եկող աղմուկը։

— Այս ինչ աղմուկ է այստեղ։ Ի՞նչ աղմուկ է, — գոռաց նա, սանդուղքներից ցած իջնելով։ — Դե, մի տները ցրվեցեք։

Խեղճ աչոնիկները, այդ կոպտությունը լսելով, նույնիսկ հարկավոր չհամարեցին նեղանալ, այնքան մեծ էր նկարչի մոտ ընկնելու նրանց ցանկությունը։ Ընդհակառակը, շրջապատեցին Անգետիկին, սկսեցին «Անգետիկ ջան» ասել նրան և խնդրել, որ չքշի իրենց։

— Դե, հապա մի հերթ կանգնեք տեսնեմ, — գոռաց Անգետիկը, հրհրելով և պատին սեղմելով աչոնիկներին։ — Ձեզ ասում են հերթի կանգնեցեք, թե չէ բոլորիդ կքշեմ։

— Փո՛ւհ, ինչ կոպիտն եք, Անգետիկ, — բացականչեց Ձյունիկը։ — Դա ի՞նչ վարմունք է։ Նույնիսկ ամաչում եմ ձեր փոխարեն։

— Ոչինչ, — պատասխանեց Անգետիկը։

Այդ ժամանակ սենյակ ճախրեց մի աչոնիկ ևս և, օգտվելով ընդհանուր խառնակությունից, սահեց ուղիղ դեպի վեր տանող սանդուղքը։ Այդ տեսնելուն պես Անգետիկը նետվեց նրա կողմը և արդեն ուզում էր կոպտաբար բռնել նրա ձեռքից, բայց նա կանգ առավ և, գոռոզաբար նայելով, վճռականորեն թափ տվեց մատը նրա քթի տակ։

— Դե, դե, հանդարտ։ Ինձ առանց հերթ կարելի է, ես բանաստեղծուհի եմ։

Անսպասելի դիմադրության հանդիպելով, Անգետիկը զարմանքից բաց արեց բերանը, իսկ բանաստեղծուհին, օգտվելով նրա շփոթությունից, թիկունքն արեց նրան և առանց շտապելու քայլեց դեպի սանդուղքը։

— Ի՜նչ ասաց։ Ո՞վ է սա, — հարցրեց Անգետիկը շվարած, մատով սանդուղքի կողմը ցույց տալով։

— Բանաստեղծուհի է։ Ոտանավորներ է գրում, — բացատրեցին աչոնիկները։

— Հա՜... — ծոր տվեց Անգետիկը։ — Մի մեծ բան չի։ Մենք էլ բանաստեղծ ունենք, իմ նախկին աշակերտն է։ Մի ժամանակ նրան սովորեցրել եմ ոտանավորներ գրել, իսկ հիմա ինքն էլ է գրում։

— Ա՜խ, ինչ հետաքրքիր է։ Ուրեմն դո՞ւք էլ եք բանաստեղծ եղել։

— Եղել եմ։

— Ա՜խ, ինչ ընդունակ մարդ եք։ Դուք և նկարիչ եք եղել, և բանաստեղծ...

— Ե՛վ երաժիշտ, — ուռած-փքված ավելացրեց Անգետիկը։

— Կարդացեք ձեր բանաստեղծություններից մեկն ու մեկը։

— Հետո, հետո, — պատասխանեց Անգետիկը, ձևանալով, որ սոսկալի զբաղված է։

— Իսկ ինչպե՞ս է ձեր բանաստեղծի անունը։

— Ծաղկանունի են ասում։

— Օ՜, ինչ հետաքրքիր է, — ծափ տվին աչոնիկները։ — Ձեր բանաստեղծի անունը Ծաղկանունի է, իսկ մեր բանաստեղծուհունը՝ Ալմաստիկ։

— Ձեզ դո՞ւր է գալիս այդ անունը։

— Ոչինչ, լավ է։

— Իսկ ի՜նչ ոտանավորներ է գրում, — ասում էին աչոնիկներր։ — Ա՜խ, ինչ սքանչելի բանաստեղծություններ։ Այ, գնացեք վերև, նա երևի կկարդա իր ոտանավորները։ Հետաքրքիր է, թե դրանք դո՞ւր կգան ձեզ։

— Ինչ կա որ, կարելի է գնալ, — համաձայնեց Անգետիկը։

Երբ նա վերև բարձրացավ, Ներկամոլիկն արդեն ավարտում էր Կապտաչիկի դիմանկարը, իսկ Ալմաստիկը նստել էր բազմոցին, Տավղիկի կողքին և զրուցում էր նրա հետ երաժշտության մասին։ Ձեռքերը մեջքին դրած, Անգետիկը սկսեց հետ ու առաջ անել սենյակում և ժամանակ առ ժամանակ խեթ հայացքներ նետել բանաստեղծուհու կողմը։

— Ի՞նչ եք ճոճանակի նման հա գնում ու գալիս, — ասաց Այմաստիկը Անգետիկին։ — Նստեցեք խնդրեմ, թե չէ ձեր պատճառով աչքերս շաղվում են։

— Իսկ դուք մի՛ տնօրինեք այստեղ, — կոպիտ պատասխանեց Անգետիկը։ — Տես, հա՜, Ներկամոլիկին կհրամայեմ, որ չնկարի ձեր դիմանկարը

— Ա՜յ թե ինչ։ Նա իրո՞ք կարող է ձեզ հրամայել, — դարձավ Ալմաստիկը Ներկամոլիկին։

— Կարող է։ Նա ամեն ինչ կարող է։ — պատասխանեց Ներկամոլիկը, որ եռանդով աշխատում էր վրձինով և նույնիսկ չէր լսել Անգետիկի ասածը։

— Իհարկե, կարող եմ, — հաստատեց Անգետիկը։ — Բոլորը պարտավոր են ինձ լսել, որովհետև ես եմ գլխավորը։

Լսելով, որ Անգետիկը մանչուկների մեջ այդպիսի իշխանության իրավունք է վայելում, Ալմաստիկը վճռեց սիրաշահել նրան։

— Ասացեք, խնդրեմ, կարծեմ այդ դո՞ւք եք օդապարիկը հորինել։

— Բա էլ ո՞վ։

— Ես մի օր ոտանավոր կգրեմ ձեր մասին։

— Շատ պետքս է, — փնչացրեց Անգետիկը։

— Այդպես մի ասեք, — երգեցիկ ձայնով ասաց Ալմաստիկը։ — Ախր դուք չգիտեք, թե ինչ ոտանավորներ եմ գրում ես։ Ուզո՞ւմ եք, մի ոտանավոր կարդամ ձեզ համար։

— Լավ, կարդացեք, — ողորմածաբար համաձայնեց Անգետիկը։

— Ես ձեզ կկարդամ վերջերս գրած իմ բանաստեղծությունը մոծակի մասին։ Լսեցեք.


Ես մի մոծակ բռնեցի՝

Ց-ց՛-ց՛, ց՛-ց՛-ց

Ես սիրում եմ մոծակին՝

Տա՛ն-տա՛ն-տա՛ն, տի՛ն-տի՛ն-տի՛ն։


Բայց մոծակը, տես, արդեն

Շատ է տխրում, տրտնջում,

Ավելի լավ է բռնեմ

Փոքրիկ, փոքրիկ մի մրջյուն։


Իմ մրջյունիկն էլ հոգնեց,

Դե, սիրում է շատ ման գալ

Ու այս գործն էլ ինձ չօգնեց,

Պետք է մի քիչ գիրք կարդալ։


— Կեցցե՜ք, կեցցե՜ք, — բացականչեց Ներկամոլիկը և նույնիսկ ծափահարեց։

— Շատ լավ բանաստեղծություն է, — հավանություն տվեց Տավղիկը, — Այդտեղ խոսք կա ոչ միայն մոծակի, այլև գիրք կարդալու մասին։ Դա օգտակար ոտանավոր է։

— Այ, էլի լսեցեք, — ասաց բանաստեղծուհին և կարդաց ևս մի ոտանավոր, ուր խոսվում էր արդեն ոչ թե մոծակի, այլ ճպուռի մասին և որը վերջանում էր ոչ թե այն խոսքերով, թե հարկավոր է գիրք կարդալ, այլ թե՝ «հարկավոր է շոր կարել»։

Ապա հաջորդեց ճանճին նվիրված ոտանավորը, որ վերջանում էր այն բառերով, թե «հարկավոր է ձեռքերը լվալ»։ Վերջապես, կարդաց ոտանավոր այն մասին, թե «հարկավոր է հատակն ավլել»։

Այդ ժամանակ Ներկամոլիկն ավարտեց Կապտաչիկի դիմանկարը։ Բոլորը հավաքվեցին շուրջը և իրենց հիացմունքն արտահայտեցին։

— Հիանալի՜ է։ Սքանչելի՜ է։ Զմայլելի՜ է։

— Ջանիկս, չե՞ք կարող ինձ էլ կապույտ զգեստով նկարել, — դարձավ Ալմաստիկը Ներկամոլիկին։

— Ինչպե՞ս նկարեմ կապույտ զգեստով, երբ դուք կանաչով եք, — տարակուսած հարցրեց Ներկամոլիկը։

— Դե, ջանիկս, ախր ձեզ համար միևնույն է։ Շորս, ճիշտ է, կանաչ է, բայց դուք կապույտ նկարեցեք։ Ես կապույտ շորս կհագնեի, եթե իմանայի, որ Կապտաչիկն այդքան լավ դուրս կգա կապույտով։

— Լա՜վ, — համաձայնեց Ներկամոլիկը։

— Աչքերս էլ երկնագույն նկարեք, խնդրեմ։

— Ախր ձեր աչքերը շագանակագույն են, — առարկեց Ներկամոլիկը։

— Ախ, ջանիկս, ի՞նչ մեծ բան է ձեզ համար։ Եթե դուք կանաչ շորի փոխարեն կարող եք կապույտ նկարել, հապա ինչո՞ւ շագանակագույնի փոխարեն չեք կարող երկնագույն նկարել։

— Այստեղ տարբերություն կա, — պատասխանեց Ներկամոլիկը։ — Եթե ուզենաք, կարող եք կապույտ շոր հագնել, բայց որքան էլ կամենաք երկնագույն աչքեր դնել չեք կարող։

— Ա՜խ, այդպես։ Դե, այդ դեպքում, խնդրեմ, շագանակագույն նկարեք, միայն թե մի քիչ ավելի մեծ։

— Ձեր աչքերն առանց այն էլ շատ մեծ են։

— Դե, մի քիչ։ Ես ուզում եմ, որ ավելի մեծ լինեն։ Թարթիչներն էլ երկար նկարեցեք։

— Լա՜վ։

— Մազերս էլ՝ ոսկեգույն։ Ախր իմս գրեթե ոսկեգույն են, — աղաչական ձայնով խնդրում էր Ալմաստիկը։

— Այդ կարելի է, — համաձայնեց Ներկամոլիկը։

Նա սկսնց նկարել բանաստեղծուհուն, իսկ վերջինս անընդհատ վեր-վեր էր թռչում, մոտ վազում դիմանկարին ու ճչում.

— Աչքերս՝ քիչ ավելի մեծ։ Էլի՜, էլի՜, էլի՜։ Թարթիչներս ավելացրեք։ Բերանը մի քիչ փոքր … Էլի՜, էլի՜։

Վերջացավ նրանով, որ դիմանկարում ստացվեցին հսկայական աչքեր, որպիսիք չեն լինում կյանքում, բերանը գնդասեղի գլխիկի չափ, մազերը՝ ասես մաքուր ոսկուց լինեին և ողջ դիմանկարը ուներ շատ հեռավոր նմանություն։ Բայց բանաստեղծուհուն դա շատ դուր եկավ, և նա ասաց, որ ավելի լավ նկար իրեն հարկավոր էլ չէ։


Գլուխ քսանմեկերորդ

ՊՏՈւՏԱԿԻԿԻ ԵՎ ԱԳՈւՑԻԿԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ

Դիմանկարը զգուշորեն ձեռքին բռնած, Ալմաստիկը ցած իջավ, և նրան մի ակնթարթում շրջապատեցին աչոնիկները։ Բոլորն ասում էին, թե գեղեցկությամբ նրա նկարն ավելի լավն է, քան Կապտաչիկինն ու Ձյունիկինը, բայց նմանությամբ վատ է նրանցինից։

— Հիմարիկնե՛ր, — ասաց նրանց Ալմաստիկը։ — Ձեզ համար գեղեցկությո՞ւնն է կարևոր, թե՞ նմանությունը։

— Իհարկե, գեղեցկությունը, — պատասխանեցին բոլորը։

Այդ ժամանակ շնչակտուր սենյակ ընկան Ծիծեռնակիկն ու Փիսոնիկը։

— Ա՜խ, ինչ դժբախտություն, — ճչացին նրանք։ — Ա՜խ, մենք կուշաթափվենք։

— Ի՜նչ է պատահել, — վախեցան բոլորը։

— Այսօր մենք գնացինք հիվանդանոց... — սկսեց պատմել Ծիծեռնակիկը — ... որպեսզի տուն տանենք դուրս գրվող մանչուկներին... — վրա բերեց Փիսոնիկը։

—...Բայց Մեղրածաղիկն ասաց, որ մանչուկներն արդեն դուրս են գրվել, — նրա խոսքը կտրեց Ծիծեռնակիկը։

— …Այդ ժամանակ մենք խնդրեցինք, որ մեզ ուրիշ մանչուկներ տան, — նորից վրա բերեց Փիսոնիկր և արագ-արագ վրա տվեց, որ Ծիծեռնակիկը չկտրի իր խոսքը։ — Այդ ժամանակ Մեղրածաղիկը մեզ տվեց Երևիկին ու Հապճեպիկին, մենք նրանց տանում էինք փողոցով, իսկ նրանք փախան մեր մոտից ու ծառը մագլցեցին։

Նրանք վախենում են, թե մենք կսկսենք դաստիարակել իրենց, — շտապ ավելացրեց Ծիծեռնակիկն ու ծիծաղեց։

— Շատ պետքներս է նրանց դաստիարակել, — արհամարհանքով դեմքը ծամածռեց Փիսոնիկը։

— Հիմա որտե՞ղ են նրանք, — հարցրեց Կապտաչիկը։

— Մնացին ծառի վրա, — ասաց Ծիծեռնակիկը։ — Նրանք դեռ խնձոր էլ կքաղեն...

— Հապա, մի գնանք տեսնենք, — առաջարկեց Ձյունիկը։

Երևիկն ու Հապճեպիկը նստել էին խնձորենու ճյուղին և, իրոք որ, փորձում էին խնձոր պոկել։ Նրանք պտտում էին խնձորը, ջանալով կոտրել խնձորի պոչը։ Հանկարծ փողոցում տեսան մի խումբ աչոնիկների, որոնք հեռվում կանգնած, հետաքրքրությամբ նայում էին նրանց։ Աչոնիկների այդ ուշադրությունը նկատելով, Երևիկն ու Հապճեպիկը կրկնակի ուժով սկսեցին հիմա էլ ետ պտտել խնձորը։ Երևիկը նույնիսկ փորձեց ատամներով կրծել խնձորի պոչը։

— Պա՜հ, դեռ մի խնձոր էլ չեն պոկել, — լսվեց ներքևից։

Երևիկն ու Հապճեպիկը նայեցին ներքև ու տեսան կապտաչիկ մի աչոնիկի, որ ծիծաղելով նայում էր իրենց։

— Իսկ դու լռիր, կապտաչյա, — փնթփնթաց Երևիկը։ — Կարծում ես, հե՞շտ է պոկելը։

— Իսկ եթե սղոց տամ՝ հեշտ կլինի՞։

— Բան ասաց։ Դու մի սղոց տուր... — պատասխանեց Հապճեպիկը։

Կապտաչիկը վազեց հարևանի տուն և Հապճեպիկի համար սղոց բերեց։ Մի րոպե անց կոթը սղոցվեց, և խնձորը թռավ ներքև։

— Դե, աչոնիկներ, եկեք խնձորը հավաքենք, — գոչեց Կապտաչիկը։ — Մանչուկները որոշել են օգնել մեզ։

Աչոնիկներից մի քանիսը վազեցին գետնին ընկած խնձորի կողմը և, գլորելով տարան մոտակա բակը։

Կանաչ քաղաքում ամեն մի տան տակ մառան կար մրգերը և բանջարեղենը պահելու համար։ Աչոնիկները խնձորը գլորեցին հասցրին տան մոտ, բաց արին դուռը, որ գետնին հավասար էր շինված, և ներս հրեցին խնձորը։ Դռան հետևը տախտակներից կամրջակներ էին շինված, որոնց վրայով խնձորն իրեն-իրեն գլորվում էր մառանը։ Այդ անելուց հետո աչոնիկները ետ վազեցին, իսկ նրանց դեմհանդիման ուրիշ աչոնիկներ գլորում էին մի ուրիշ խնձոր;

Աշխատանքը եռում էր։ Վազեվազ եկավ Ճպուռիկը։ Նա ինչ-որ տեղից սղոց էր ճարել, շորի փոխարեն անդրավարտիք հագել, որ հագնում էր վոլեյբոլ խաղալիս, և նույնպես ծառը մագլցեց։ Սղոցը նրա ձեռքին տեսնելով. Երևիկն ասաց

— Է՜յ, դու։ Դե, մի դեսը տուր սղոցը։ Դու չես կարող։

— Հենց մենակ դո՜ւ կարող ես, — տաքացած պատասխանեց Ճպուռիկը։

Նա նստեց ճյուղին և, շրթունքը ատամի տակն առած, սկսեց խնձորի կոթը սղոցել։ Երևիկը նախանձով նայում էր նրան, հետո ասաց.

— Արի միասին աշխատենք. առաջ դու սղոցիր՝ ես հանգստանամ, հետո ես կսղոցեմ՝ դու կհանգստանաս։

— Լավ, — համաձայնեց Ճպուռիկը։

Այդ ժամանակ վազեցին եկան աչոնիկներն այն տնից, ուր գտնվում էր ավտոտնակը և իսկույն տարածվեց Պտուտակիկի ու Ագուցիկի կորստյան լուրը։ Աչոնիկները պատմեցին, որ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը առավոտ վաղ գնացեք են Ֆռռանաշեն և մինչև հիմա չեն վերադարձել։

— Ըհը՜, տեսնո՞ւմ եք, — վրա տվեց Ծիծեռնակիկը, — ախր ես ասում էի… Շուտով բոլոր մանչուկները կփախչեն կգնան Ֆռոանաշեն։ Նրանք չեն ուզի մեր քաղաքում ապրել։

— Է՜, թող փախչեն, — ասաց Կապտաչիկը։ — Մենք զոռով ոչ ոքի չենք պահի։

Պտուտակիկի և Ագուցիկի խարդավանքի մասին խոսակցությունը բավարարեց մինչև երեկո։ Թվում էր, թե Ծիծեռնակիկն ու Փիսոնիկը նույնիսկ ուրախ են, որ նրանք կորել են և չարախնդությամբ ծիծաղում էին։

Երբ Պտուտակիկի ու Ագուցիկի վերադարձի հույսը բոլորովին մարել էր, փողոցի ծայրում մի մեքենա երևաց. նա փնչոցով ու դռռոցով անցավ փողոցով։ Աչոնիկները թողեցին աշխատանքն ու սլացան նրա հետևից։ Փիսոնիկն ու Ծիծեռնակիկը վազում էին բոլորի առջևից ու գոռում.

— Պտուտակիկն ու Ագուցիկը վերադարձա՜ն, Պտուտական ու Ագուցիկը վերադարձա՜ն։

Հետո նրանք կանգ առան ու ասացին. — Լռությո՛ւն։ Ի՞նչ կարիք կա վազել մեքենայի հետևից։ Կարող ենք վատ օրինակ ցույց տալ մանչուկներին։

Երբ աչոնիկները մոտեցան ավտոտնակին, տեսան, որ Պտուտակիկից ու Ագուցիկից բացի եկել է նաև Բուբլիկը։

— Իսկ սա ո՞վ է, — վրդովված ասաց Փիսոնիկը։ — Սա կարծեմ ֆռռանաշենցի Բուբլիկն է։ Ինչո՞ւ եք եկել, Բուբլիկ։ Մենք ձեզ չենք հրավիրել։

— Փա՛հ, — պատասխանեց Բուբլիկը — Շատ պետքս է ձեր հրավերը։

— Այ քեզ ու «փա՜հ», — ասաց Ծիծեռնակիկը։ — Մենք ձեզ մոտ չենք գալիս, դուք էլ մեզ մոտ մի եկեք։

— Իսկ դուք եկեք։ Ի՞նչ կա որ։ Մենք հո ձեզ դուրս չենք անում։

— Ո՞նց թե դուրս չեք անում։ Ինքներդ հրավիրեցիք տոնածառի, իսկ հետո տուր թե կտաս ձնագնդիներով։

— Դրա մեջ ի՞նչ կա որ։ Մենք հենց այնպես, ուզում էինք ձնագնդի խաղալ ձեզ հետ։ Դուք էլ մեզ պիտի խփեիք ձնագնդով։

— Դուք պետք է հասկանայիք, որ աչոնիկները չեն սիրում ձեռքերով ձյուն վերցնել։

— Դե, մի քիչ սխալվել ենք, ֊ ուսերը թոթվեց Բուբլիկը։ — Չէինք կարծում, թե դուք քթներդ կկախեք ու ընդմիշտ կնեղանաք մեզնից։

— Չէ, այդ դուք եք նեղացել ընդմիշտ։ Ինչո՞ւ էիք Բևեռիկին մեզ մոտ ուղարկել։ Երևի գիտեք, թե նա ինչեր է արել այստեղ։

— Բևեռիկի համար մենք պատասխանատու չենք, — պատասխանեց Բուբլիկը։ — Նա մեզ մոտ էլ ինչեր ասես, որ չի անում։ Չարչարվում ենք, չարչարվում՝ վերադաստիարակել չենք կարողանում։ Նրան մենք չէինք ուղարկել ձեզ մոտ։ Նա ձեզ մոտ սեփական նախաձեռնությամբ էր աշխատում։

— «Աշխատո՜ւմ», — փռթկացրեց Փիսոնիկը։ — Նա դա աշխատանք է անվանում։ Չէ, էլ մենք ձեզ հետ բարեկամություն չենք անում։ Ձեր կարիքը չունենք։ Հփմա մենք մեր մանչուկներն ունենք։

— Էհ, ես էլ ձեզ հետ ընկերություն չեմ անում։ Թքել եմ ձեզ վրա։ Ես ուղղակի Պտուտակիկին ու Ագուցիկին բերի, իսկ հիմա կնստեմ մեքենան ու կվերադառնամ։

Բուբլիկը զայրացավ ու մի կողմ քաշվեց։ Բայց չմեկնեց։ Նա տեսավ, որ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը նորոգում են մեքենան և սկսեց օգնել նրանց։ Այդպիսի ընկերական բնավորություն ունեն վարորդները։ Եթե վարորդը տեսնի, որ մեկն ու մեկը վերանորոգում է մեքենան, նա անպայման մոտ կգնա և նույնպես կսկսի փորփրել, այս կամ այն մասը տնտղել կամ էլ ուղղակի խորհուրդներ տալ։

Երեքով չարչարվեցին մինչև ուշ գիշեր, բայց չհասցրին մեքենան նորոգել, որովհետև շատ գործ կար անելու։


Գլուխ քսաներկուերորդ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՄԱՆ ՀՐԱՇՔՆԵՐԸ

Հաջորդ օրն առավոտյան Կապտաչիկը գնաց հիվանդանոց և Մեղրածաղիկին ասաց, որ դուրս գրված մանչուկներր կռիվ չեն անում դրսում, այլ, ընդհակառակը, օրինակելի են պահում իրենց և նույնիսկ աչոնիկներին օգնում են խնձորը հավաքելիս։ Մեղրածաղիկն ասաց.

— Այդ լավ է, որ մանչուկների համար հարմար զբաղմունք եք ճարել։ Խնդրում եմ աշխատանք տաք նաև Գուցեմիկին ու Շվարիկին, որոնք այսօր են դուրս գրվելու։

— Չի կարելի մեկն ու մեկին էլ դուրս գրել, — խնդրեց Կապտաչիկը։ — Ափսոս է, որ փակված եք պահում մանչուկներին, երբ նրանց համար հետաքրքիր աշխատանք կա։

— Չէ՞ որ երեկ ես հերթից դուրս բաց թողեցի Երևիկին ու Հապճեպիկին, — պատասխանեց Մեղրածաղիկը։ — Այդքանը քի՞չ է ձեզ։

— Քիչ է։

— Ինչ կա որ, կարելի է Լռիկմնջիկին էլ դուրս գրել։ Նա շատ հանգիստ է և ինձ երբեք չի ձանձրացրել զանազան խնդիրներով։

— Էլ ո՞ւմ։

Մեղրածաղիկը դրեց ակնոցներն ու սկսեց ցուցակը նայել։

— Կարելի է դուրս գրել Պոնչիկին ու Քաղցրահյութիկին։ Նրանք էլ են հանգիստ։ Չնայած, ճիշտ որ ասենք, Պոնչիկին պետք չէր դուրս գրել այն պատճառով, որ քաղցր շատ է ուտում։ Դեռ ինձ չի հաջողվել նրան այդ հիմար սովորությունից հետ վարժեցնել։ Եվ գլխավորը, եթե նա միայն ուտեր, բայց նա լցնում է իր բոլոր գրպանները քաղցրավենիքով և նույնիսկ բարձի տակ է պահում։ Դե լավ, ոչինչ, գուցե թարմ օդում նրա ախորժակը փակվի։ Իսկ Քաղցրահյութիկին հարկավոր էր պահել այստեղ և պատժել այն բանի համար, որ չափից դուրս շատ է խմում քաղցր հյութով գազով ջուր։ Բայց չէ, պետք է դուրս գրել, որովհետև նրանք քաղաքավարի են վարվել ինձ հետ։

Մեղրածաղիկը նորից նայեց ցուցակը։

— Փամփուշտիկին դեռ վաղ է դուրս գրելը, — ասաց նա, — ոտքը դեռ չի առողջացել։ Փամփաշտիկն իսկական հիվանդ է։

— Իսկ Փնթփնթիկի՞ն, — հարցրեց Կապտաչիկը։

— Ո՜չ, ո՜չ, — գոչեց Մեղրածաղիկը։ — Այդ Փնթփնթիկն այնքան տհաճ անձնավորություն է։ Նա անընդհատ փնթփնթում է, միշտ ինչ-որ բանից դժգոհ է։ Նա, գիտե՞ք, ազդում է բոլորի ջղերի վրա։ Թող նստի այստեղ հենց այն պատճառով, որ այդքան անհասկացողն է, չնայած, խղճով ասած, ես հաճույքով կազատվեի նրանից և այդ անտանելի Հաբիկյանից, որ չգիտես ինչ պատճառով իրեն բժիշկ է համարում և անընդհատ ջանում է ապացուցել ինձ, որ սխալ են իմ բուժման մեթոդները։

— Դե, երկուսին էլ դուրս գրեք, որ էլ չձանձրացնեն ձեզ, — առաջարկեց Կապտաչիկը։

— Ա՜խ, ինչ եք ասում։ Ոչ մի դեպքում։ Գիտե՞ք, սիրելիս, թե վերջերս ինչ ասաց ինձ այդ գարշելի Հաբիկյանը։ Նա ասաց, թե ես հիվանդներին չեմ բուժում, ընդհակառակը, կարող եմ առողջներին հիվանդացնել։ Ի՜նչ տգիտություն։ Ոչ, ես նրան կպահեմ մինչև որոշված ժամանակը։ Դրանից ավելի շուտ նա այստեղից դուրս չի գա։ Փնթփնթիկը՝ նույնպես։

Այսպիսով, Կապտաչիկը հասավ այն բանին, որ Գուցեմիկից ու Շվարիկից բացի հիվանդանոցից դուրս գրեցին Լռիկմնջիկին, Պոնչիկին ու Քաղցրահյութիկին։ հիվանդանոցում մնացին Փամփուշտիկը, Փնթփնթիկն ու Հաբիկյանը։ Փամփուշտիկն անմռունչ դիմանում էր նման անարդարությանը, քանի որ նրա ոտքը դեռ ցավում էր, բայց Փնթփնթիկն ու Հաբիկյանը պատրաստ էին բարկությունից իրենց գլխի մազերը փետտել և ասում էին, որ եթե երեկոյան դուրս չգրեն, ապա իրենք փախուստի կդիմեն։

Պտուտակիկը, Ագուցիկն ու Բուբլիկը արթնացան մութուլուսին ու նորից անցան մեքենայի վերանորոգման գործին։ Արևն արդեն բարձրացել էր, երբ մեքենան փնչացրեց, և մոտորն սկսեց աշխատել։ Երեք ընկերով վճռեցին փորձնական զբոսանքի դուրս գալ։ Տան շուրջը պտտվելուց ու փոշու ամպեր բարձրացնելուց հետո նրանք դուրս եկան դարպասից ու սլացան փողոցով։ Շուտով նրանք տեսան աչոնիկներին, որոնք զբաղված էին միրգ հավաքելով։ Խնձորենու վրա նստել էին Հապճեպիկը, Շվարիկը, Երևիկն ու Գուցեմիկը միասին։ Հենց կողքին, տանձի ծառին աշխատում էին Տավղիկը, Լռիկմնջիկն ու Ճպուռիկը։ Աչոնիկները բոլոր ուղղություններով խնձոր էին գլորում։

Անգետիկը վազվզում էր աշխատողների մեջ ու հրամաններ տալիս.

— Հինգ հոգի այնտե՜ղ, հինգը՝ այստե՛ղ։ Բռնեցեք այս խնձորը, գլորեցե՜ք։ Ե՛տ քաշվեք, գրոի տարածներ, հիմի տանձը կկաթի այստեղ։ Իսկ դուք, վերևիններ, զգուշացրեք։ Ցրվե՜լ, թե չէ ես պատասխանատու չեմ ինձ համար, կզայրանամ, հա՜։

Այդ բոլորը կարելի էր անել առանձ աղմուկի, բայց Անգետիկին թվում էր, որ եթե ինքը դադարի աղմկել, գործ առաջ չի գնա։ Ամեն մեկն էլ գիտե, որ տանձի ձևն ամենևին այնպես չէ, ինչպիսին խնձորինը, և եթե գլորեն, ապա կպտտվի նույն տեղում շրջանաձև։ Դրանից բացի, տանձը շատ փափուկ էր։ Ծառից ընկնելիս ջարվել էր, իսկ Քաղցրահյութին ու Պոնչիկը գլորելիս ամբողջովին ճխլել էին նրա կողերը։ Այդ պատճառով, նրանք ոտից գլուխ թաթախվել էին քաղցր հյութի մեջ և անընդհատ լիզում էին ձեռքերը։

— Դուք ի՞նչ եք տանձի հետ ֆռռում նույն տեղու։ Ամբողջ տանձը ճխլեցիք, — գոռում էր նրանց վրա Անգետիկը։ — Թե՞ վճռել եք քաղցրահյութ հանեք դրանից։ Ես ձեզ քաղցրահյութ ցույց կտամ։

Պտուտակիկն ոլ Ագուցիկը կանգնեցրին մեքենան և սկսեցին նայել այդ տեսարանը։

— Է՜յ, Անգետիկ, — գոռաց Պտուտակիկը։ — Իսկ ինչո՞ւ մեքենայացված չի ձեր գործը։

— Է՜հ, դուք էլ, մարդ այսքան խնձորի ձեռից չի իմանում ուր կորչի, ու դեռ մեքենայացում էլ հասցրու… Որտեղի՞ց ճարեմ ձեր համար էդ մեքենայացումը։

— Ըհը՛, մի մեքենա արդեն կա, — պատասխանեց Բուբլիկը։

— Ինչի՞, մեքենան մեքենայացո՞ւմ է։

— Իհարկե, մեքենայացում է։ Խնձորն ու տանձը մեքենայով կկրենք։

— Այդ է որ կա, — բացականչեց Անգետիկը։ — Գտա՜։ Հապա մի ծառի տակն արի, մենք հիմա խնձորն ուղիղ մեքենայի մեջ կգցենք։

— Կա՛ց, այդպես չի կարելի, — ասաց Պտուտակիկը, — եթե խնձորը խառից ուղղակի մեքենայի մեջ գցեք, և՛ խնձորը կվնասեք, և մեքենան կփշրեք։

— Բա ի՞նչ է, քո կարծիքով ծառից ձեռքով իջեցնե՞նք խնձորը։

— Ինչո՞ւ ձեռքով։ Թոկով ցած կկախենք։

— Այդ է որ կա՜, — ճչաց Անգետիկը։ — Դե, աչոնիկներ, թոկ բերեք այստեղ։

Աչոնիկներն իսկույն բերին թոկը։ Անգետիկը վերցրեց ու սկսեց ֆռռացնել ձեռքի մեջ։ Նա չգիտեր ինչ անի թոկը ու վարանած նայում էր դրան։ Հետո այնպիսի տեսք ընդունեց, թե իբր ինչ-որ բան է մտածել։ Թոկը երկարեց Պտուտակիկին ու ասաց.

— Դե՛, անցիր գործի։

Պտուտակիկը խնձորի ծառի ճյուղին գցեց թոկը և Հապճեպիկին պատվիրեց դրա վերևի ծայրը կապել խնձորի պոչին։ Աչոնիկներից մի քանիսին պատվիրեց բռնել մյուս ծայրը։

— Հիմա սղոցիր, — հրամայեց նա Հապճեպիկին։

Մի քանի րոպե անց կոթն արդեն սղոցված էր, և խնձորը կախված էր թոկից։ Պտուտակիկը Բուբլիկին պատվիրեց մեքենան քշել կախված խնձորի տակ։ Աչոնիկներն սկսեցին կամաց-կամաց բաց թողնել խնձորը։ Խնձորն ուղիղ մեքենայի թափքի մեջ իջավ։ Թոկը քանդեցին, և մեքենան խնձորը տարավ տուն։

— Հենց հիմա երկրորդ մեքենան կբերենք, — ասաց Բուբլիկը։

Նրանք նստեցին մեքենան ու սլացան դեպի ավտոտնակ, ուր կանգնել էր Բուբլիկի մեքենան։ Մի քանի րոպեից վերադարձան երկու մեքենայով։ Մի մեքենան սկսեց խնձոր կրել, մյուսը՝ տանձ։

— Տեսա՞ք մեքենայացման գործած հրաշքը, — պարծենալով ասում էր Անգետիկը։ — Աչոնիկներ, դուք երազում էլ երևի այդպիսի բան չէիք տեսել։


Գլուխ քսաներեքերորդ

ՓԱԽՈւՍՏ

Մեքենայացումը նկատելիորեն թեթևացրեց գործը և աշխատանքն արագացավ։ Երկու մեքենան այս ու այն կողմ էին սլանում և միրգը տեղափոխում նկուղներ։ Խնձորն ու տանձը մեկ-մեկ էին տեղափոխում, իսկ սալորը՝ միանգամից հինգ հատ։ Մեքենայացման շնորհիվ աչոնիկներից շատերը ազատվեցին աշխատանքից, բայց ձեռները ծալած նստելու փոխարեն նրանք փողոցում երկու վրան խփեցին։ Վրաններից մեկում դրին քաղցրահյութով գազով ջուր, իսկ մյուս վրան բերին կարկանդակներ, տեսակ-տեսակ բլիթներ, օղաբլիթներ ու կոնֆետներ։ Այժմ արդեն աշխատողներից ամեն մեկը ազատ րոպեին կարող էր նախաճաշել կամ ջուր խմել։

Պոնչիկը իսկույն պաշարեց կարկանդակների ու կոնֆետների վրանը, իսկ Քաղցրահյութիկը հարձակվեց քաղցրահյութով գազով ջրի վրա։ Երկուսին էլ անհնար էր հեռացնել վրաններից։

Հանկարծ անսպասելի մի դեպք տեղի ունեցավ։ Հեռվից լսվեց ինչ-որ մեկի ծղրտոցը, և աշխատողները փողոցի ծայրին տեսան փախչող բժիշկ Հաբիկյանին։ Նրան հետապնդում էր հիվանդանոցը սպասարկող ամբողջ կազմը՝ Մեղրածաղիկի գլխավորությամբ։ Հաբիկանը գրեթե բոլորովին մերկ էր, այսինքն՝ ակնոցով էր և կարճ կիսավարտիքով։ Մոտենալով ծառին նա արագ-արագ մագլցեց ծառի բունն ի վեր։

— Ինչո՞ւ եք փախել, հիվանդ, — մոտ վազելով ծառին՝ ճչաց Մեղրածաղիկը։

— Ես այլևս հիվանդ չեմ, — պատասխանեց Հաբիկյանը, ջանալով ինչքան կարելի է վեր մագլցել։

— Ինչպե՞ս թե հիվանդ չեք։ Մենք ձեզ դեռ դուրս չենք գրել, — ասում էր Մեղրածաղիկը արագ վազելուց շնչահեղձ լինելով։

— Ես ինքս եմ դուրս գրվել,– քմծիծաղ տվեց Հաբիկյանը և Մեղրածաղիկին լեզու ցույց տվեց։

— Ախ, հանդուգն։ Միևնույն է, մենք չենք տա ձեր շորերը։

— Հարկավոր չի, — պատասխանեց Հաբիկյանը ծիծաղելով։

— Դուք կմրսեք ու կհիվանդանաք։

— Հիվանդանամ էլ, ձեզ մոտ վերադարձողը չեմ։

— Ամո՛թ է, — գոչեց Մեղրածաղիկը։ — Ինքներդ բժիշկ եք, բայց չեք հարգում բժշկությունը։

Նա շրջվեց և գլուխը հպարտ-հպարտ վեր պահած հեռացավ։ Նրա հետևից քարշ եկավ սպասարկող ողջ կազմը։

Հաբիկյանը տեսավ, որ իրեն այլևս վտանգ չի սպառնում, իջավ ծառից։

Աչոնիկները շրջապատեցին նրան և սկսեցին կարեկցանքով հարցնել.

— Ցուրտ է։ Դուք կմրսեք։ Ուզո՞ւմ եք շոր բերենք ձեզ համար։

— Բերեք տեսնեմ, — համաձայնեց Հաբիկյանը։

Փետուրիկը տուն վազեց ու բերեց կանաչ, զոլավոր մի շրջազգեստ։

— Էս ի՞նչ է, — զարմացավ Հաբիկյանը։ — Ես չեմ ուզում այդ շորը հագնել։ Բոլորն ինձ աչոնիկի տեղ կդնեն։

— Է՜, ի՞նչ կա որ։ Աչոնիկ լինելը վա՞տ բան է որ։

— Վատ է։

— Ինչո՞ւ։ Ուրեմն, ձեր կարծիքով մենք վա՞տն ենք։

— Չէ, դուք լավն եք... — կմկմաց Հաբիկյանը, — բայց մանչուկներն ավելի լավն են։

— Ինչո՞վ են լավ, ասացեք խնդրեմ։

— Իհարկե, լավն են։ Մեզ մոտ մի Տավղիկ կա։ Գիտե՞ք ինչ երաժիշտ է։ Դուք չեք լսել, թե ինչպես է նվագում ֆլեյտայի վրա։

— Լսել ենք։ Իսկ մեր աչոնիկներից շատերը նվագում են տավղի վրա։

— Իսկ մենք Ներկամոլիկ ունենք։ Մի տեսեք թե ինչ դիմանկարներ է անում։

— Տեսել ենք։ Դուք մի Ներկամոլիկ ունեք, իսկ մեր աչոնիկներից ամեն մեկը կարող է նկարել և նույնիսկ գործել գույնզգույն թելերով։

— Այ, դուք կարո՞ղ էիք այսպիսի գեղեցիկ սկյուռիկ գործել, ինչպես իմ գոգնոցի վրայինը, — հարցրեց Սկյուռիկը։

— Չէի կարող, — խոստովանեց Հաբիկյանը։

— Այ, տեսնում եք, իսկ մեզ մոտ բոլորը կարող են գործել՝ կուզես՝ սկյուռիկ, կուզես՝ նապաստակ։

— Դե, լա՜վ, թափ տվեց ձեռքը Հաբիկյանը և վրան քաշեց շրջազգեստը։

Հագնելուն պես, նա սկսեց ձեռքերը վեր բարձրացնեք, ոտքերն իրարից հեռու դնել, զննելով իրեն բոլոր կողմերից։ Հաբիկյանին այդպիսի տարօրինակ գգեստի մեջ տեսնելով՝ Անգետիկը փռթկաց։ Նրան հետևեցին մյուս մանչուկները։

— Ինչպե՞ս չեք ամաչում, — վրդովեց Փիսոնիկը։ — Ի՞նչ կա դրա մեջ։

Բայց ծիծաղը չէր դադարում։ Չորս կողմը նայելով և շուրջը միայն ծիծաղող կերպարանքներ տեսնելով, Հաբիկյանը քաշեց, հանեց վրայի զգեստը։

— Լավ է, ինչո՞ւ եք հանում, — համոզում էին աչոնիկները։

— Պետք չի, — վճռականորեն հայտարարեց Հաբիկյանը։ Շուտով կբերեն իմ հագուստը։

— Մեղրածաղիկը չի տա։ Նա շատ խիստ է։

Ի պատասխան դրա, Հաբիկյանբ միայն խորհրդավոր ժպտաց։

Երբ Մեղրածաղիկն ու ողջ սպասարկող կազմը վերադարձան հիվանդանոց, իսկույն նկատեցին, որ անհայտացել է Փնթփնթիկը։ Նրանք նետվեցին հանդերձարան և տեսան, որ անհետացել է երկու ձեռք հագուստ։ Հանդերձարանում մնացել էր միայն Փամփուշտիկի հագուստը։

Այդպիսով պարզվեց Փնթփնթիկի և բժիշկ Հաբիկյանի փախուստի հղացած ծրագիրը, որի համաձայն բժիշկ Հաբիկյանը պետք է մերկ փախչեր լուսամուտից։ Չարագործները համոգված են եղել, որ հիվանդանոցի ողջ կազմը կընկնի նրա հետևից, այդ ժամանակ Փնթփնթիկը ազատ կներթափանցի հանդերձարան և կհափշտակի ինչպես իր, այնպես էլ Հաբիկյանի հագուստները։ Ծրագիրն արդարացավ բոլոր մանրամասներով։

Մեղրածաղիկը դեռ երկար փնտրում էր Փնթփնթիկին՝ իր գողացված հագուստների հետ, և մինչ փնտրտուքը շարունակվում էր, Փնթփնթիկը թաքնվել նստել էր կռատուկի թփերի մեջ։

Չնայած թփերի մեջ նստելն այնքան էլ հաճելի բան չէր, բայց Փնթփնթիկն ուրախությունից կորցրել էր իրեն, որ վերջապես ազատվել է։ Նա հրճվանքով նայում էր կապույտ, թափանցիկ երկնքին, թարմ կանաչ խոտերին։ Նրա դեմքին նույնիսկ ժպիտ երևաց։ Նա ինքն իրեն երդվեց կյանքում երբեք չփնթփնթալ այլևս և աշխարհում գոհ լինել ամեն ինչից, եթե միայն նորից հիվանդանոց չընկնի։

Վերջապես Փնթփնթիկը տեսավ, որ Մեղրածաղիկը մտավ հիվանդանոց։ Այդ ժամանակ նա կամացուկ դուրս սողաց իր դարանից, փնտրեց գտավ Հաբիկյանին և հանձնեց նրա հագուստը։

— Ստացիր հագուստդ, ձախորդ օրվա ընկեր, — ասաց Փնթփնթիկը՝ Հաբիկյանին մեկնելով ձեռքի կապոցը։

Հաբիկյանր նետվեց գրկելու իր բարեկամին։ Հիվանդանոցում եղած ժամանակ նրանք շատ էին մտերմացել։ Հաբիկյանը արագ հագնվեց։

Շվարիկը, Երևիկը, Պտուտակիկն ու մյուս մանչուկները շրջապատեցին Փնթփնթիկին ու սկսեցին շնորհավորել նրան հիվանդանոցից բարեհաջող ճողոպրելու համար։ Բոլորին զարմացրել էր նրա ուրախ տեսքր։

— Առաջին անգամ եմ տեսնում Փնթփնթիկին ժպտալիս, — ասաց Պոնչիկը։

Աչոնիկներն էլ շրջապատել ու հետաքրքրությամբ նայում էին Փնթփնթիկին։

— Ինչպե՞ս է ձեր անունը, — հարցրեց նրան Փետուրիկը։

— Փնթփնթիկ։

— Կատա՞կ եք անում։

— Գետինը մտնեմ, թե սուտ եմ ասում։ Ինչո՞ւ եք այդպես կարծում որ։

— Դուք այնպես բարի, սիրայիր դեմք ունեք։ Ձեգ չի սազում այդ անունը։

Փնթփնթիկի բերանը գրեթե մինչև ականջները բացվեց։

— Այդ ես չեմ սազում իմ անվանը, — սրամտեց նա։

— Ուզո՞ւմ եք ծառը բարձրանալ, — առաջարկեց նրան Փիսոնիկը։

— Կարելի է։

— Ինչո՞ւ չէ։ Ձեզ համար սղոց կբերենք, կաշխատեք բոլորի հետ միասին։

— Ինձ էլ սղոց տվեք, — խնդրեց բժիշկ Հաբիկյանը։

— Դուք դրան արժանի չեք, որովհետև արհամարհում եք աչոնիկներին, բայց մենք ձեզ ներում ենք, — ասաց Փիսոնիկը։

Աչոնիկները երկու սղոց էլ բերին, և Փնթփնթիկն ու բժիշկ Հաբիկյանը գործի կպան։ Փնթփնթիկն ասում էր, թե ծառերը մագլցելը շատ ավելի հաճելի է, քան Մեղրածաղիկի մոտ փակված նստելը։

— Եվ, բացի այդ, շատ ավելի օգտակար, — ավելացրեց բժիշկ Հաբիկյանը։

Նա գտնում էր, որ վերևում օդն ավելի մաքուր է ու հարուստ թթվածնով, քան ներքևում։ Դրա համար էլ Փնթփնթիկն ու Հաբիկյանն աշխատում էին ծառի կատարին։

Գլուխ քսանչորսերորդ

ՆԵՐԿԱՄՈԼԻԿԻ ՆՈՐԱՐԱՐՈւԹՅՈւՆԸ

Հաջորդ օրը խնձոր ու տանձ հավաքելու աշխատանքը շարունակվում էր։ Քաղաքի փողոցներում հայտնվեց երրորդ մեքենան՝ Շուրուպիկի ութանիվ շոգեավտոմեքենան։

Բանն այն է, Ֆռռանաշենում նկատել էին, որ Բուբլիկն անհետացել է։ Բնակիչները գիտեին, որ նա իր մեքենայով Կանաչ քաղաք է տարել Պտուտակիկին ու Ագուցիկին։ Բայց քանի որ Բուբլիկը չէր վերադարձել այդ ճամփորդությունից, բոլորը Շուրուպիկին խնդրեցին, որ գնա և իմանա, թե դժբախտություն հո չի՞ պատահել։ Շուրուպիկը եկավ Կանաչ քաղաք և երբ տեսավ, որ Բուբլիկն իր մեքենայով աշխատում է միրգ հավաքողների հետ՝ չդիմացավ ու ինքն էլ գործի կպավ։

Ֆռռանաշենի բնակիչները մինչև երեկո սպասեցին, բայց նա հաջորդ օրն էլ չվերադարձավ։ Քաղաքում տարածվեցին ամենաանհավանական լուրեր։ Ոմանք ասում էին, թե Կանաչ քաղաք տանող ճանապարհը բռնել է մի կախարդ պառավ, որը ում տեսնում՝ կուլ է տալիս։ Մյուսներն ասում էին, թե դա կախարդ պառավ չի, այլ անմահ Կաշչեյը։ Մնացածները վիճում ու ապացուցում էին, որ անմահ կաշչեյներ չեն լինում, այլ դա երեք գլխանի վիշապ է, որ ճանապարհը չի բռնել, այլ տեղավորվել է հենց Կանաչ քաղաքում։ Օրը մի աչոնիկ է ուտում այդ վիշապը, իսկ երբ մանչուկ է հայտնվում քաղաքում, մանչուկին է ուտում, որովհետև մանչուկը աչոնիկից լավն է։

Եռագլուխ վիշապի լուրը տարածվելուց հետո Ֆռռանաշենի բնակիչներից ոչ մեկը չէր հնդգնում գնալ աչոնիկների քաղաքը ու իմանալ, թե ինչ է կատարվում այնտեղ։ Ամեն մեկը գտնում էր, որ տանը նստելն ավելի խելամիտ է։ Բայց շուտով գտնվեց մի խիզախ, որն ասաց, թե կգնա ու կպարզի ամեն ինչ։ Դա ոչ անհայտ Բևեռիկն էր, որի մասին արդեն ասվել է այս ճշմարտացի պատմության մեջ։ Բնակիչները գիտեին, որ Բևեռիկը տաք գլխի մեկն է և իսկապես կարող է առանց երկար-բարակ մտածելու գնալ ուղիղ դեպի անհագ վիշապի երախը։ Բոլորը նրան համոզում էին, որ չգնա, բայց Բևեռիկը ոչինչ լսել չէր ուզում։ Նա ասաց, որ շատ մեղավոր է աչոնիկների առաջ, և որ խիղճը տանջում է իրեն։ Դրա համար էլ ուզում է քավել իր մեղքը. կգնա նրանց քաղաքը և կթքի ուղիղ այդ վիշապի պոչին, որից իբր թե վիշապը կսատկի ու վերջ կտա իր խայտառակ արարքներին։ Թե Բևեռիկը որտեղից էր հնարել, որ դրանից սատկում են վիշապները՝ հայտնի չէ։

Բևեռիկը գնաց։ Բնակիչներից ոմանք շատ էին խղճում նրան և վաղօրոք ողբում նրա կորուստը։ Մյուսներն ասում էին. թե առանձնապես խղճալու բան չկա, որովհետև առանց նրա մի խուլիգան ևս կպակասի, և քաղաքը ավելի խաղաղ կլինի։

— Բայց ախր մենք ինքներս ենք մեղավոր, որ չենք վերադաստիարակել նրան, — ասում էին առաջինները։

— Կդաստիարակես, ո՜նց չէ, — պատասխանում էին մյուսները։ — Նրան միայն գերեզմանը կդաստիարակի։

Այս խոսակցությունից երևում էր, որ առաջինները նրանք էին, որոնց դեռ վնաս չէր հասել Բևեռիկից, իսկ երկրորդները՝ նրանք, որոնց հախից եկել էր նա։

Բևեռիկը, ինչպես և սպասվում էր, չվերադարձավ, և այդ ժամանակ քաղաքում բոլորը հավատացին վիշապի մասին եղած լուրերին, որի մասին սկսեցին պատմել խելքից,մտքից դուրս ստեր։ Պատմողներից ամեն մեկը մի-մի գլուխ էր ավելացնում այդ հրեշին, այնպես որ, երեքգլխանիից շուտով նա դարձավ հարյուր գլխանի։

Իհարկե, դրանք բոլորը փչոցներ էին։ Ոմանք, ամենախելոք ընթերցողները, երևի գլխի են ընկնում, թե Բևեռիկն ինչու չվերադարձավ, իսկ նրանք, ովքեր դեռ գլխի չեն ընկել, կարող ենք հաղորդել, որ Բևեռիկը բնավ էլ վիշապի զոհը չէր դարձել և վիշապ առհասարակ չկար։ Բևեռիկն ուղղակի տարվել էր աշխատանքով։ Նա էլ ցանկացավ ծառը մագլցել ու աշխատել սղոցով։ Ախր դա այնքա՜ն հետաքրքիր ու միաժամանակ վտանգավոր էր։ Ո՞ր մանչուկը կնահանջի վտանգի առաջ։


Այդ օրերին միայն Ներկամոլիկն էր նստել տանը ու դիմանկարներ էր անում։ Աչոնիկներից ամեն մեկն ուզում էր ունենալ իր դիմանկարը, և նրանք տանջեցին նկարչին իրենց պահանջներով։ Բոլորն էլ ուզում էին անպայման ամենասիրունը լինել։ Եվ զուր էր Ներկամոլիկը համոզում, թե ամեն մեկն էլ գեղեցիկ է յորովի, և որ փոքր աչքերը կարող են գեղեցիկ լինել։ Չէ, աչոնիկները պահանջում էին, որ աչքերն անպայման խոշոր լինեն, թարթիչները՝ երկար, հոնքերն՝ աղեղնաձև, բերանը՝ փոքր։ Վերջիվերջո, Ներկամոլիկը դադարեց վիճել և սկսեց նկարել ինչպես պահանջում էին իրենից։ Դա շատ ավելի հարմար էր, որովհետև ոչ մի ավելորդ առարկության առիթ չէր տալիս և, բացի այդ, Ներկամոլիկը նկատեց, որ կարելի է նորություն մտցնել նկարչական գործի մեջ։ Քանի որ բոլորի պահանջը նույնն էր, Ներկամոլիկը վճռեց, այսպես ասած՝ տրաֆարետ անել։ Ամուր թղթի մի կտոր վերցնելով, նրա վրա կտրեց մի զույգ ծոշոր աչքեր,, երկար, աղեղնաձև հոնքեր, ուղիղ, շատ գեղեցիկ քիթ, փոքրիկ շուրթեր, փոսիկով կզակ, կողքերից մի զույգ փոքրիկ, կանոնավոր ականջներ։ Վերևում կտրեց փարթամ մազեր, ներքևում՝ բարալիկ վիզ ու երկար մատներով երկու ձեռք։ Այդ տրաֆարետը պատրաստելուց հետո նա անցավ շաբլոն պատրաստելու գործին։

Թե ինչ բան է շաբլոնը, հիմա պարզ կլինի ամեն մեկի համար։ Ներկամոլիկը տրաֆարետը դրեց մի կտոր թղթի վրա և կարմիր ներկ քսեց այն տեղը, ուր տրաֆարետի վրա կտրված էր բերանը։ Թղթի վրա իսկույն նկարվեցին շուրթերը։ Դրանից հետո նա մարմնագույն ներկով ներկեց քիթը, ականջները, ձեռքերը, հետո թուխ կամ շեկ գույնով՝ մազերը, շագանակագույն կամ երկնագույն աչքերը։ Այսպիսով ստացվեց շաբլոնը։

Ներկամոլիկր այդպիսի մի քանի շաբլոն պատրաստեց։ Եթե աչոնիկներից մեկը երկնագույն աչքեր ուներ ու շեկ մազեր, նա վերցնում էր երկնագույն աչքերով ու շեկ մազերով շաբլոնը, մի քիչ էլ նմանություն էր ավելացնում և նկարը պատրաստ էր։ Իսկ եթե աչոնիկի աչքերն ու մազերը թուխ էին, ապա դրա համար էլ Ներկամոլիկի մոտ համապատասխան շաբլոն էր գտնվում։

Բազմաթիվ շաբլոն դիմանկարներ պատրաստեց Ներկամոլիկը։ Այդ կատարելագործումը շատ արագացրեց աշխատանքը։ Բացի այդ, Ներկամոլիկը հասկացավ, որ փորձված վարպետի պատրաստած տրաֆարետով ամեն մի ճստլիկ կարող է շաբլոն պատրաստել և գործի մեջ ներգրավեց Երևիկին։ Երևիկը, ըստ շաբլոնի, համապատասխան ներկերով հաջողությամբ ներկում էր շաբլոնները, և դրանք ոչնչով վատ չէին ստացվում նրանցից, որոնք պատրաստել էր ինքը Ներկամոլիկն իր ձեռքով։ Աշխատանքի այդ բաժանումը Ներկամոլիկի ու Երևիկի միջև ավելի արագացրեց աշխատանքը, որ մեծ նշանակություն ուներ, քանի որ դիմանկարներ պատվիրել ցանկացողների թիվը չէր քչանում, այլ օրեցօր ավելանում էր։

Երևիկը շատ էր հպարտանում իր նոր պաշտոնով։ Ներկամոլիկի և իր մասին նա հպարտությամբ ասում էր. «Մենք նկարիչներս»։ Բայց ինքը Ներկամոլիկը, գոհ չէր իր աշխատանքից և չգիտես ինչու «խալտուրա» էր անվանում դա։ Նա ասում էր, որ Կանաչ քաղաքում նկարած բոլոր դիմանկարների մեջ իսկական արվեստի ստեղծագործություն կարող են համարվել միայն Ձյունիկի և Կապտաչիկի նկարները, մնացածները պիտանի են միայն կճուճի ու կաթսայի բերան ծածկելու համար։

Բայց այդ կարծիքը չէին բաժանում դիմանկարների տերերը։ Բոլորին դուր էր գալիս, որ գեղեցիկ էին դուրս եկել, իսկ նմանությունը, ասում էին նրանք, տասներորդական գործ է։ Ամեն ինչ կարելի է գնահատել տարբեր տեսանկյուններից։


Գլուխ քսանհինգերորդ

ՓԱՄՓՈւՇՏԻԿԻ ԲՈւԺՈւՄԸ

Փնթփնթիկի և Հաբիկյանի փախուստից հետո հիվանդանոցի սպասարկող ողջ կազմը զբաղված էր միակ հիվանդի՝ Փամփուշտիկի բուժմամբ, որը, իր անձի նկատմամբ բոլորի կողմից այդ ուշադրությունը տեսնելով, բոլորովին երես էր առել։ Նա մերթ պատվիրում էր ճաշին իր համար կոնֆետով սուպ եփել և մարմելադով շիլա, մերթ կոտլետներ էր պատվիրում գետնամորուց՝ սունկից պատրաստած մածուկով, չնայած ամեն մեկն էլ գիտե, որ նման կոտլետներ չեն լինում, մերթ էլ հրամայում էր խնձորի պյուրե բերել, իսկ երբ բերում էին խնձորի պյուրեն, ասում էր, թե ինքը տանձի կվաս է խնդրել, իսկ երբ կվաս էին բերում, նա ասում էր կվասից մածուկի հոտ է զալիս կամ էլի ինչ-որ բան էր հնարում։

Բոլոր դայակները հալից ընկել էին նրա քմահաճույքները կատարելով։ Նրանք ասում էին, թե իրենց մոտ երբևէ նման հիվանդ չի եղել, որ նա իսկական պատիժ է, ոչ թե հիվանդ, և կուզենային, որ գոնե շուտ ապաքինվեր։

Ամեն առավոտ դայակներից մեկին նա ուղարկում էր քաղաք՝ փնտրելու Քոթոթիկին: Երբ դայակը, քաղաքում քարշ գալուց հոգնած, հիվանդանոց էր վերադառնում այն հույսով, թե նա մոռացած կլինի իր շան մասին, Փամփուշտիկն անպայման հարցնում էր.

— Հը, գտա՞ր։

— Ախր ոչ մի տեղ հետքը չի երևում։

— Երևի իսկի ման էլ չես եկել։

— Այ, ազնիվ խոսք, բոլոր փողոցները շրջել եմ։

— Իսկ ինչո՞ւ ես չէի լսում, թե ոնց էիր կանչում։ Դե գնա ու էլի փնտրիր։

Խեղճ դայակը դուրս էր գալիս դարպասից և, չիմանալով թե ուր գնա, ժամանակ առ ժամանակ ձայն էր տալիս.

— Քոթոթի՜կ, Քոթոթի՜կ, Քոթոթի՜կ։ Գրողը տանի։

Նա գիտեր, որ իր կանչերը գործին չեն օգնի, բայց կատարում էր Փամփուշտիկի պահանջը, որովհետև, նրա կարծիքով, դա հանգստացնում էր հիվանդին։

Մյուս դայակին Փամփուշտիկն ուղարկում էր հետևելու, թե ինչ են անում մնացած մանչուկները և օրը երեք անգամ՝ առավոտ, ճաշին, երեկոյան զեկուցել իրեն։ Երրորդ դայակին ստիպում էր առավոտից երեկո հեքիաթներ պատմել իրեն, իսկ եթե հեքիաթներն անհետաքրքիր էին լինում, նա քշում էր նրան ու պահանջում, որ ուղարկեն մեկ ուրիշ դայակի, որն ավելի լավ հեքիաթներ գիտի։ Նա սոսկալի զայրանում էր, որ ընկերներից ոչ մեկը չէր գալիս իրեն այցելելու։ Իսկ երբ մեկն ու մեկը գալիս էր, դուրս էր անում նրան ու ասում, թե իրեն խանգարում են հեքիաթներ լսել։

Մեղրածաղիկը տեսնում էր, որ հիվանդի բնավորությունը օր օրի վատանում է և ասում էր, թե նա քսան անգամ ավելի վատն է դարձել, քան Փնթփնթիկն ու Հաբիկյանը միասին վերցրած։ Հիվանդին կարող էր օգնել միայն հիվանդանոցից դուրս գրելը, բայց նրա ոտքը դեռ ցավում էր։ Դրանից բացի, Փամփուշտիկն ինքն էլ էր իրեն վնասում։

Մի անգամ առավոտյան արթնանալով, նա զգաց, որ ոտքը չի ցավում։ Անկողնից վեր թռչելով, վազվզեց պալատում, բայց տասը քայլ էլ չէր վազել, որ ոտքը ոլորվեց, ու նա ընկավ։ Խեղճին ձեռքերի վրա անկողին դրին։ Իսկույն այտուցվեց ոտքը, իսկ երեկոյան ջերմությունը բարձրացավ։ Մեղրածաղիկը ամբողջ գիշեր առանց աչք փակելու նստեց նրա անկողնի մոտ։ Նրա ջանքերի շնորհիվ ուռուցքն իջավ, բայց այդ դեպքի պատճառով ոտքի բուժումը երկարեց։

Վերջապես, հիվանդին թույլ տվին կարճ ժամանակով վեր կենալ անկողնից։ Հենակին հենված ու ձեռքով պատից բռնելով Փամփուշտիկը զգուշությամբ շարժվում էր պալատում և կամաց-կամաց սովորում էր քայլել։ Հետո նրան թույլ տվին մի ժամով բակ դուրս գալ և դայակի ուղեկցությամբ զբոսնել պալատի շուրջը։ Այդ զբոսանքներից հիվանդի բնավորությունը լավացավ, նա դարձավ պակաս դյուրագրգիռ, բայց երբ գալիս էր հիվանդասենյակ վերադառնալու ժամանակը, Փամփուշտիկը գոռում էր. «Չեմ գա» ու հենակը թափ տալիս դայակի վրա։ Ստիպված էին լինում գրկել ու զոռով անկողին դնել։

Այդպիսի վճռական միջոցների հետևանքով բուժման գործն արագ առաջ գնաց և շուտով Փամփուշտիկին հայտարարեցին, թե մի օր հետո իրեն դուրս կգրեն հիվանդանոցից։ Մանչուկներն ու աչոնիկները հրճվանքով լսեցին այդ ուրախ լուրը։

Նշանակված օրը ողջ բնակչությունը հավաքվեց հիվանդանոցի մուտքի մոտ։ Բոլորը ողջունում էին ապաքինված հիվանդին, ծաղիկներ էին ընծայում նրան, իսկ նա ասում էր.

— Ահա և բոլորս միասին ենք։ Միայն Գիտունիկն ու իմ Քոթոթիկը չկան։

— Դե, ոչինչ, — մխիթարում էին նրան աչոնիկները, — գուցե ձեր Գիտունիկն ու Քոթոթիկն էլ կգտնվեն։

— Իրենք իրենց ո՞նց կգտնվեն, — պատասխանում էր Փամփուշտիկը։ — Հարկավոր է փնտրել նրանց։

— Հա, — ասաց Անգետիկը, — պիտի փնտրել այդ տխմար Գիտունիկին, թե չէ կկորչի առանց մեզ։

— Ինչո՞ւ է տխմար, — առարկեց բժիշկ Հաբիկյանը։

— Իհարկե տխմար է ու դեռ հետն էլ վախկոտի մեկը, — պատասխանեց Անգետիկը։

— Իսկի էլ վախկոտ չի... — ուզում էր սկսել Փնթփնթիկը։ Բայց Անգետիկն ընդհատեց նրան.

— Իսկ դու լռիր։ Մեզնից ո՞վ է գլխավորը, ե՞ս, թե՞ դու։ Թե նորից հիվանդանոց գնալ ես ուզում։

Հիվանդանոցի անունը լսելուն պես Փնթփնթիկը սսկվեց։

Ձյունիկն ասաց.

— Կիրակի օրը պարահանդես կկազմակերպենք հիվանդների ապաքինման առթիվ, իսկ հետո կարող եք ուղևորվել ձեր տխմար Գիտունիկին որոնելու։ Իսկ երբ նրան գտնեք, մենք մի պարահանդես էլ կսարքենք։ Դա նույնիսկ սքանչելի կլինի։

— Հիանալի է, հիանալի է, — հրճվեցին բոլորը։

Հայտնի չէ, թե ավելի շատ ինչի համար ուրախացան. Գիտունիկին գտնելու հնարավորության, թե այդ առթիվ ևս մի պարահանդես կազմակերպելու հնարավորության վրա։ Այս հարցը մութ մնաց։

Մրգեր հավաքելու գործն ավարտված էր։ Բոլոր մառանները բերնեբերան լցված էին, իսկ ծառերին դեռ շատ խնձոր, տանձ ու սալոր էր մնացել։ Վճռվեց դրանք նվիրել Ֆռռանաշենի տղաներին։

Բոլորն անցան պարահանդեսի նախապատրաստման աշխատանքներին։ Բնակչության մի մասը մաքրում էր խոտով ծածկված պարի կլոր հրապարակը, մյուս մասը հրապարակի շուրջը նստարաններ էր շարում։ Հապճեպիկը, Լռիկմնջիկը և Բևեռիկը, կացիններով զինված, հրապարակի մոտ երկհարկանի տաղավար էին կառուցում նվագախմբի համար։ Մյուս տղաները վրաններ էին կառուցում գազով ջրի, պաղպաղակի և ուրիշ քաղցրավենիքների համար։ Այդ ամբողջ աշխատանքը կատարվում էր երաժշտության ուղեկցությամբ, որովհետև Տավղիկը ընտրել էր տասը ամենալավ տավղահարներին և նվագախումբ կազմել նրանցից։ Հենց այդտեղ էլ նրանք սկսեցին փորձերը։

Ամենազարմանալին այն էր, որ Բևեռիկն աշխատում էր հափշտակությամբ։ Նա կատարում էր այն բոլորը, ինչ հանձնարարվում էր իրեն և ամենևին էլ աչքակապություն չէր անում։ Նա կարծես վերածնվել էր։

— Ինչ լավ է, որ դուք օգնում եք մեզ, — ասում էր նրան Փիսոնիկը։

— Իսկ ինչու չօգնել, — պատասխանում էր Բևեռիկը։ — Թե որ պետք լինի, գլուխս կջարդեմ, բայց գործը կանեմ։

Դուք ամեն ինչ այնպես եռանդով եք անում, որ ուղղակի հաճելի է նայել, — ասում էր Ծիծեռնակիկը։ — Ինչպես երևում է, դուք սիրում եք աշխատել։

— Շատ եմ սիրում, — խոստովանեց Բևեռիկը։ — Ես միշտ սիրում եմ մի բան անել։ Երբ բան չկա անելու, ես չգիտեմ, թե ինչ անեմ և սկսում եմ անել այն, ինչ ամենևին էլ պետք չի անել։ Դրանից հիմար բան է դուրս գալիս, և այդ պատճառով նույնիսկ մի լավ բաժին է հասնում ինձ։

Բևեռիկր ֆսսացրեց ու բռունցքով սրբեց քիթը։

— Ի՞նչ բաժին, — հարցրեց Փիսոնիկը։

— Դե, մշակում են, էլի։

— Ի՞նչ բան է մշակելը։

— Այսինքն դնգստում են, տուր են տալիս, էլի։

— Վա՜յ, խեղճ Բևեռիկ, — գոչեց Փիսոնիկը։ — Իսկ դուք մի արեք այն, ինչ չի կարելի։ Ավելի լավ է մեզ մոտ եկեք։ Մեզ մոտ միշտ մի աշխատանք կճարվի, ցանկապատ վերանորոգել, կոտրած ապակին փոխել...

— Լա՜վ, — համաձայնեց Բևեռիկը։

— Իսկ մեր պարահանդեսին կգա՞ք։      .

— Կարելի՞ է։

— Ինչու չի կարելի։ Միայն թե՝ ինչպես հարկն է լվացվեք, մի լավ սանրվեք ու եկեք։ Մենք ձեզ հրավիրում ենք։

— Լավ, ես կգամ։ Շնորհակալություն։

Փիսոնիկին շատ դուր եկավ, որ Բևեռիկն այդպես քաղաքավարի խոսեց և նույնիսկ շնորհակալություն հայտնեց։ Նա հաճույքից շիկնեց և, Ծիծեռնակիկի հետ մի կողմ քաշվելով, շշնջաց.

— Նրան ամենևին էլ դժվար չէ դաստիարակել։

— Հարկավոր է հաճախ գովել, — պատասխանեց Ծիծեռնակիկը։ — Դա օգտակար է նրա համար։ Երբ չարություն է անում՝ պետք է նախատել, իսկ երբ լավ բան է անում՝ գովել, այդ դեպքում նա մյուս անգամ կաշխատի լավ բան անել, որ էլի գովեն։ Բացի այդ, նրան պետք է շարժուձև սովորեցնել, թե չէ նա այնպես անշնորհք է քիթը վեր քաշում։

— Եվ բացի այդ, նա շատ անճոռնի խոսելաձև ունի, — վրա բերեց Փիսոնիկը։ — Ինչ խոսքեր են՝ դնգստել, մշակել։

Իսկ Բևեռիկը, գովասանքից շոյված, ավելի եռանդով սկսեց աշխատել։ Ամեն մեկին էլ ախր դուր է գալիս, երբ իրեն գովում են։


Գլուխ քսանվեցերորդ

ԲԵՎԵՌԻԿԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ

Երբ Բևեռիկը տուն չվերադարձավ, Ֆռռանաշենի բնակիչներից ոչ ոք չհանդգնեց գնալ Կանաչ քաղաք։ Լուր տարածվեց, թե հարյուր գլխանի վիշապը շուտով կուտի, կվերջացնի բոլոր աչոնիկներին, իսկ հետո կհայտնվի Ֆռռանաշենում և կսկսի մանչուկներին լափել։ Անցնում էր օր օրի հետևից, բայց վիշապը չկար ու չկար, իսկ նրա փոխարեն մի գեղեցիկ առավոտ Ֆռռանաշենում հայտնվեց բոլորովին անծանոթ մի մանչուկ։ Նա պատմեց, որ իր ընկերների հետ միասին թռել է օդապարիկով և ապա երբ օդապարիկն սկսել է իջնել, պարաշյուտով թռել է և վայրէջք կատարել մի խիտ անտառում։ Այդ օրվանից թափառում է դաշտերում, անտառներում և փնտրում իր ընկերներին, որոնք շարունակել էին թռչել օդապարիկով։

Ոմանք, ամենահնարամիտ ընթերցողները, երևի արդեն գլխի ընկան, որ այդ անծանոթ մանչուկը այլ ոք էր, քան Գիտունիկը։ Փոխանակ հեշտ ու հանգիստ տուն վերադառնալու, Գիտունիկր վճռել էր որոնել իր ընկերներին։

Ֆռռանաշենի բնակիչները Գիտունիկին պատմեցին, թե մի քանի օր առաջ Կանաչ քաղաքում հայտնվել են մանչուկներ, որոնք նույնպես թռել են օդապարիկով և հետո ցած են ընկել։ Նրանցից երկուսը եկել են Ֆռռանաշեն՝ զոդիչ տանելու։ Իսկ հետո վարորդ Բուբլիկի հետ վերադարձել են Կանաչ քաղաք։ Գիտունիկը սկսեց հարցուփորձ անել այդ երկու մանչուկի մասին։ Երբ նկարագրեցին և ասացին, թե երկուսն էլ կաշվե բաճկոններով էին, նա իսկույն գլխի ընկավ, որ դրանք Պտուտակիկն ու Ագուցիկն են։ Գրող Կռահիկը, որը նույնպես այնտեղ էր իր զրուցագրաֆով և լսում էր այդ խոսակցությունը, հաստատեց, թե իրոք այդ մանչուկներին Պտուտակիկ ու Ագուցիկ էին ասում։

Գիտունիկը շատ ուրախացավ։ Նա ասաց, թե անմիջապես կուղևորվի Կանաչ քաղաք և խնդրեց ցույց տալ քաղաք տանող ճանապարհը։ Այդ լսելուն պես բնակիչները տրտմեցին ու ասացին, թե Կանաչ քաղաք չի կարելի գնալ, որովհետև այնտեղ բույն է դրել հարյուր գլխանի հրեշը, որը կուլ է տալիս աչոնիկներին, էլ չենք խոսում մանչուկների մասին։

— Ես կյանքումս երբեք չեմ հանդիպել հարյուր գլխանի հրեշների, — կասկածանքով քթի տակ ծիծաղեց Գիտունիկը։

— Ի՜նչ եք ասում, ի՜նչ եք ասում, — ձեռքերը նրա վրա թափ տվին բոլորը։ — Իսկ մեր Բուբլիկին ո՞վ կերավ։ Արդեն քանի օր է, ինչ նա Պտուտակիկին ու Ագուցիկին տարավ Կանաչ քաղաք ու այդպես էլ չվերադարձավ։

— Իսկ Շուրուպիկի՞ն ով լափեց, — հարցրին մյուսները։ — Նա Բուբլիկի հետևից գնաց Կանաչ քաղաք և էլ ետ չեկավ։ Եվ ինչ հիանալի մեխանիկ էր։ Ոսկի ձեռքեր ուներ։

— Իսկ Բևեռիկին ո՞վ խժռեց, — հարցրին մնացածները։ — Չնայած նրան իսկի էլ չենք ափսոսում, որովհետև, ճիշտը որ ասենք, անպետք ճստլիկ էր, բայց դե մեկն ու մեկը կերած պիտի լինի նրան, չէ՞։

Գիտունիկը մտքի մեջ ընկավ։ Հետո ասաց.

— Գիտության մեջ ոչինչ հայտնի չէ հարյուր գլխանի հրեշի մասին։ Ուրեմն չկա։

Կռահիկն ասաց.

— Բայց գիտությանը հայտնի չէ նաև, որ հրեշներ գոյություն չունեն, ուրեմն նրանք կարող են գոյություն ունենալ։ Եթե այդ մասին ասում են, ուրեմն մի բան կա։

— Կախարդ պառավի մասին էլ են խոսում, — պատասխանեց Գիտունիկը։

— Ինչ է, ձեր կարծիքով կախարդ պառավ չկա՞։

— Դե, իհարկե չկա։

— Թողեք հեքիաթները։

— Սրանք հեքիաթներ չեն։ Կախարդ պառավն է հեքիաթը։

Գիտունիկը հաստատապես վճռեց ուղևորվել Կանաչ քաղաք և ինչքան էլ քաղաքի բնակիչները համոզեցին նրան, բան դուրս չեկավ, նա իրենն էր պնդում։ Ճար չկար, մանչուկները կերակրեցին նրան, հետո տարան քաղաքի ծայրամասը և ցույց տվին Կանաչ քաղաք տանող ճանապարհը։ Բոլորը կարծում էին, որ նա դեպի անխուսափելի կործանում է գնում, և արցունքներն աչքներին հրաժեշտ էին տալիս նրան։

Այդ ժամանակ հեռվում փոշու ամպ երևաց, որն արագությամբ մոտենում էր և գնալով շատանում. Մանչուկները դեսուդեն փախան, թաքնվեցին տներում և սկսեցին լուսամուտներից նայել։ Բոլորը վճռեցին, որ կա-չկա հարյուր գլխանի հրեշն է վազելով գալիս։ Միայն Գիտունիկն էր, որ չվախեցավ ու մնաց ճանապարհի մեջտեղը կանգնած։

Շուտով բոլորը տեսան, որ մեկը մյուսի հետևից քաղաքին են մոտենում երեք ավտոմեքենա։ Դրանք էին փոշի բարձրացրել ճանապարհին։ Առաջին ավտոմեքենայում դրված էր մի մեծ կարմրաթուշ խնձոր, երկրորդում՝ հասած տանձ, իսկ երրորդ մեքենայում՝ կես տասնյակ սալոր։ Հասնելով Գիտունիկին, ավտոմեքենաները կանգ առան և այնտեղից դուրս եկան Բուբլիկը, Շուրուպիկն ու Բևեռիկը։ Այդ տեսնելուն պես, ճստլիկները տնից դուրս թափվեցին և սկսեցին գրկել Բուբլիկին, Շուրուպիկին և նույնիսկ Բևեռիկին։ Բոլորը հարցուփորձ էին անում հրեշի մասին, իսկ երբ լսեցին, որ ոչ մի հրեշ էլ չկա, զարմանք կտրեցին։

— Բա ո՞ւր էիք կորել այսքան ժամանակ, — հարցնում էին բոլորը։

— Միրգ էինք հավաքում, — պատասխանեց Բևեռիկը։

Այդ պատասխանի վրա բոլորը ժպտացին։

— Մյուսները գուցեև աշխատել են, իսկ դու, Բևեռիկ, հավանաբար ցանկապատներն էիր մագլցում ու ապակիներ փշրում, — քմծիծաղով ասաց Կռահիկը։

— Իսկի էլ չէ, — վիրավորված պատասխանեց Բևեռիկը։ — Ես էլ էի աշխատում։ Ես... Ես, ոնց ասած... վերադաստիարակվել եմ, այ թե ինչ։

Շուրուպիկն ու Բուբլիկը հաստատեցին, որ Բևեռիկն իրոք վերադաստիարակվել է, և որ աչոնիկները շատ գոհ են մնացել նրա աշխատանքից, դրա համար էլ Ֆռռանաշենի բնակիչներին նվիրել են կույտերով խնձոր, տանձ ու սալոր։ Բոլոր մանչուկներն ուրախացան, որովհետև մրգի սիրահար էին։

Երբ Բուբլիկն իմացավ, որ Գիտունիկն ուզում է գնալ Կանաչ քաղաք, պատրաստակամություն հայտնեց իր մեքենայով տանելու, և շուտով նրանք մեկնեցին։

Ֆռռանաշենի բնակիչները ուրախ-զվարթ քայլում էին փողոցներում։ Բոլորն ուրախ էին, որ հրեշ չկա, որ Բուբլիկն ու Շուրուպիկը գտնվեցին և հատկապես նրա համար, որ Բևեռիկը վերադաստիարակվել է։ Ճիշտ է, ոմանք չէին հավատում դրան և կասկածանքով հետևում էին նրան՝ վախենալով, թե նորից կսկսի ապակիներ ջարդել։ Մի քիչ հետո Բևեռիկին տեսան գետափին։ Նա միայն կիսավարտիքով նստել էր ափին և շորերն էր լվանում։

— Այդ ինչու հանկարծ սկսեցիր շորերդ լվանալ, — հարցրին նրան։

— Վաղը պարահանդես եմ գնալու, — ասաց Բևեռիկը։ — Դրա համար հարկավոր է մաքուր հագնվել և սանրվել։

— Մի՞թե աչոնիկների մոտ պարահանդես է լինելու։

— Լինելու է։ Բուբլիկն ու Շուրուպիկն էլ են գնալու։ Նրանց էլ են հրավիրել։

— Ուզում ես ասել, թե քեզ էլ են հրավիրե՞լ, — թերահավատությամբ հարցրին տղաները։

— Բա ոնց։ Իհարկե՛, հրավիրել են։

— Հըմ, — գլուխներն օրորեցին մանչուկները։ — Եթե աչոնիկները սրան պարահանդես են հրավիրել, ուրեմն իրոք որ վերադաստիարակվել է։ Եվ ո՜ւմ մտքով կանցներ։


Գլուխ քսանյոթերորդ

ԱՆՍՊԱՍԵԼԻ ՀԱՆԴԻՊՈւՄ

Պարահանդեսի նախապատրաստական աշխատանքը եռում էր։ Նվագախմբի տաղավարը և պարի հրապարակի շուրջը գտնվող վրանները կառուցված էին։ Ներկամոլիկը տաղավարը նկարազարդել էր ամենազվարճալի նախշերով, իսկ մնացած մանչուկները վրանները ներկել էին ծիածանի բոլոր գույներով։

Աչոնհկները հրապարակը գարդարել էին ծաղիկներով, գույնզգույն լապտերներով ու դրոշակներով։ Անգետիկը դեսուդեն էր նետվում ու ինչքան ուժը պատում էր, կարգադրություն էր անում։ Նրան թվում էր, թե գործը շատ դանդաղ է առաջ գնում։ Նա գոռգոռում էր, ոտ ու ձեռ ընկնում, բայց միայն խանգարում էր Բարեբախտաբար ամեն ոք առանց նրան էլ գիտեր իր անելիքը։

Ինչ-որ մեկը ուզեց նստարաններ շարել հրապարակի շուրջը, բայց տախտակ չկար։ Անգետիկը քիչ էր մնումմ զայրույթից մազերը փետի։

— Ա՜խ, — գոռում էր նա, — կարծես չէին կարող ավելորդ տախտակներ բերել, իսկ հիմա բոլոր մեքենաները գնացել են Ֆռռանաշեն։ Դե, վրաններից մեկը շուտ արեք քանդեք։ Դրա տախտակներից նստարաններ կշինենք։

— Ճիշտ է, — գոչեց Երևիկը և կացինը ձեռքին նետվեց ամենամոտիկ վրանի կողմը

– Ի՞նչ ես անում, — ասաց Ներկամոլիկը։ — Շինեցինք-շինեցինք, ներկեցինք-ներկեցինք, որ հիմա քանդե՞նք։

— Քո գործը չի, — ճչաց Երևիկը։ — Նստարաններ էլ են պետք։

— Բայց հո չի՞ կարելի մեկը շինել, մյուսը քանդել։

— Իսկ դու ի՞նչ էս հրամաններ արձակում, — մեջ ընկավ Անգետիկը։ — Ո՞վ է գլխավորը, ե՞ս, թե՞ դու։ Ասված է՝ քանդել, ուրեմն՝ քանդել։

Անհայտ է, թե ուր կհասներ այդ վեճը, բայց այդ պահին հեռվում մեքենա երևաց։

— Բուբլիկը վերադարձա՜վ, — ուրախացած գոչեցին բոլորը։ — Հիմա կարելի է տախտակներ բերել, էլ պետք չի վրանը քանդել։

Մեքենան մոտեցավ։ Խցիկից դուրս եկավ Բուբլիկը։ Նրա հետևից հայտնվեց ևս մի ճստլիկ։ Բոլորը զարմացած նրան էին նայում։

— Տեր աստված, ախր սա մեր Գիտունի՜կն է, — աղաղակեց բժիշկ Հաբիկյանը։

— Գիտունիկը եկա՜վ, — ծղրտաց Շվարիկը։

Մանչուկնեըն անմիջապես շրջապատեցին Գիտունիկին և սկսեցին գրկել ու համբուրել նրան։

— Վերջապես գտանք քեզ, — ասում էին նրանք։

— Ինչպե՞ս թե՝ գտաք ինձ, — զարմացավ Գիտունիկը։ — Իմ կարծիքով, ես ձեզ գտա։

— Հա՜, հա՜, ճիշտ է։ Դու մեզ գտար, բայց մենք կարծում էինք, թե դու բոլորովին լքել ես մեզ։

— Ե՞ս եմ ձեզ լքել, — նորից զարմացավ Գիտունիկը։ — Իմ կարծիքով, այդ դուք եք ինձ լքել։

— Ախր դու պարաշյուտով թռար, իսկ մենք մնացինք, — պատասխանեց Պոնչիկը։

— Իսկ ինչո՞ւ դուք մնացիք։ Չէ որ ես հրաման տվի, որ բոլորդ էլ թռչեք։ Հարկավոր էր թռչել իմ հետևից, որովհետև միևնույն է, օդապարիկն այլևս երկար թռչել չէր կարող, իսկ դուք երևի սիրտ չարիք, վախեցաք։

— Հա՜, հա՜ սիրտ չարինք... — գլխով արին բոլորը։

— Իհարկե սիրտ չարին, — ասաց Անգետիկը։ — Վախեցան թռչել։ Հետաքրքիր է պարզել, թե ով առաջինը վախեցավ։

— Ո՞վ, — հարցրեց Գուցեմիկը։ — Հենց դո՛ւ, ինքդ առաջինը վախեցար։

— Ե՞ս, — զարմացավ Անգետիկը։

— Իհարկե, դու, — այս անգամ արդեն գոչեցին բոլորը։ — Ո՞վ ասաց, թե պետք չի թռչել։ Դո՞ւ չէիր։

— Ասենք թե ես էի, — հանձն առավ Անգետիկը։ — Դուք ինչո՞ւ ինձ լսեցիք։

— Ճիշտ է, — քմծիծաղ տվեց Գիտունիկը։ — Մարդ եք ճարել լսելու։ Կարծես չգիտեք, որ Անգետիկն ավանակ է։

— Դե, ըհը, — զարմանքով ձեռքերը տարածեց Անգետիկը, — հիմի դուրս է գալիս, որ ես եմ ավանակը։

— Ու վախկոտ, — ավելացրեց Քաղցրահյութիկը։

— Միևնույն ժամանակ և սուտլիկ, — վրա բերեց Պոնչիկը։

— Ախր ես ե՞րբ եմ սուտ ասել, — զարմացավ Անգետիկը։

— Իսկ ո՞վ էր ասում, թե օդապարիկը դու ես հնարել, — հարցրեց Պոնչիկը։

— Ի՞նչ ես ասում, ի՜նչ ես ասում, — ձեռքերը թափահարեց Անգետիկը։ — Ոչ մի օդապարիկ էլ ես չեմ հնարել։ Ո՞վ չգիտի, որ դա Գիտունիկն է հնարել։

— Իսկ ո՞վ էր ասում, թե դու ես մեր գլխավորը, — նեղում էր Անգետիկին Քաղցրահյութիկը։

— Դե ես ի՞նչ գլխավոր եմ, որ։ Ես հենց այնպես… Դե, հենց այնպես, պարզապես ոչինչ էլ չեմ, — արդարանում էր Անգետիկը

— Իսկ հիմա մենք քեզ վրա ուղղակի՝ թյո՜ւ։ Հիմի մեր գլխավորը Գիտունիկն է, — շարունակում էր ճչալ Քաղցրահյութիկը։

Աչոնիկները, որ լսում էին այդ ամբողջ խոսակցությունը, սկսեցին քահ-քահ ծիծաղել։ Նրանք տեսան, որ Անգետիկը սովորական պարծենկոտի մեկն է։

Ճնճղուկիկն ու Թմբլիկը իսկույն վազեցին բոլորին պատմելու, որ Անգետիկը սուտլիկ է և որ օդապարիկը հնարել է ոչ թե նա, աղ Գիտունիկը։

Կապտաչիկը մոտեցավ Անգետիկին ու արհամարհանքով ասաց.

— Դուք ինչո՞ւ էիք մեզ խաբում։ Մենք ձեզ հավատում էինք և կարծում, թե իսկապես խելոք եք, ազնիվ ու քաջ. այնինչ ողորմելի խաբեբա և անարգ վախկոտի մեկն եք։

Նա հպարտ-հպարտ երեսը շուռ տվեց Անգետիկից և մոտեցավ Գիտունիկին, որի շուրջն արդեն հավաքվել էր աչոնիկների ամբոխը։ Բոլորը հետաքրքրվում, ուզում էին նայել ու լսել նրա պատմածները։

— Ասացեք, իսկ ճի՞շտ է, որ երբ թռչում ես օդապարիկով, ապա երկիրը ներքևում թվում է կարկանդակի չափ, — հարցրեց Սկյուռիկը Գիտունիկին։

— Ոչ, ճիշտ չէ, — պատասխանեց Գիտանիկը Երկիրը շատ մեծ է ու ինչքան վեր ես բարձրանում օդապարիկով, այնքան ավելի մեծ է երևում, քանի որ վերևից ավելի լայն տեսարան է բացվում։

— Ասացեք, խնդրեմ, ճի՞շտ է, որ ամպերը շատ ամուր են և թռիչքի ժամանակ ստիպված եք եղել կացնով ջարդել, — հարցրեց Կապտաչիկը

— Նույնպես ճիշտ չէ, — պատասխանեց Գիտունիկը։ — Ամպերը օդի պես փափուկ են, որովհետև բաղկացած են մշուշից, և այնտեղ կացնով ջարդելու բան չկա։

Աչոնիկներն սկսեցին Գիտանիկին հարցուփորձ անել, թե արդյոք ճի՞շտ է, որ օդապարիկը լցնում են շոգիով, ճի՞շտ է, որ օդապարիկը կարող է թռչել գլխիվայր, ճի՞շտ է արդյոք, որ երբ նրանք թռչում էին հազար և մեկ տասնորդական աստիճան սառնամանիք էր։ Գիտունիկ ասաց, որ այդ բոլորը փչոց է, և հարցրեց.

— Ո՞վ է այդպիսի հիմար բաներ ասել ձեզ։

— Անգետիկը, — պատասխանեց Խլշիկը ու ծիծաղեց։ Բոլորը շուռ եկան Անգետիկի կողմ ու բւսրձրաձայն քրքջացին։ Անգետիկը կարմրեց ամոթից. նա պատրաստ էր գետնի տակն անցնել։ Մեկ էլ հանկարծ նա պուկ տվեց ու թաքնվեց խատուտիկի թփերի մեջ։

«Կնստեմ խատուտիկների մեջ, հետո նրանք կմոռանան այդ պատմությունը, ու ես դուրս կգամ», — վճռեց Անգետիկը։

Գիտունիկը շատ էր ուզում տեսնել Կանաչ քաղաքը։ Կապտաչիկը, Ձյունիկն ու մյուս աչոնիկները գնացին նրա հետ, որ ցույց տան իրենց տեսարժան վայրերը։ Գիտունիկը ուշադիր զննեց գետի վրայով ձգվող կամուրջը, հետո սկսեց ուշի-ուշով զննեց եղեգնյա ջրմուղը։ Նրան շատ հետաքրքրեց ջրմուղի և շատրվանների կաոուցվածքը։ Աչոնիկները մանրամասնորեն պատմեցին, թե ինչպես է կառուցված ջրմուղը և ինչպես է հարկավոր շինել շատրվանները, որ ջուրը վեր խփի և ոչ թե վայր։ Գիտունիկին դուր եկավ, որ աչոնիկների մոտ ամենուրեք օրինակելի կարգ ու կանոն և բացարձակ մաքրություն է տիրում։ Նա նրանց դրվատեց՝ փողոցի մայթերին անգամ ուղեգորգեր փռելու համար։ Աչոնիկներն ուրախացան ու Գիտունիկին հրավիրեցին իրենց տները, որ նա տեսնի ներքին կարգ ու սարքը։ Ներսը նույնպես լավ էր ու մաքուր, ինչպես դուրսը։ Տներից մեկում Գիտունիկը տեսավ մի գրապահարան և ասաց, որ երբ տուն վերադառնա, ինքն էլ գրապահարան կշինի։

— Մի՞թե դուք գրապահարան չունեք, — հարցրին աչոնիկները։

— Ոչ, — խոստովանեց Գիտունիկը։

— Հապա որտե՞ղ եք ձեր գրքերը պահում։

Գիտունիկը միայն ձեռքը թափ տվեց։ Նա ամաչեց խոստովանել, որ իր գրքերը դրված են ուղղակի սեղանին, երբեմն էլ սեղանի և նույնիսկ մահճակալի տակ։

Գիտունիկին, իհարկե, հետաքրքրեցին նաև ձմերուկները։ Աչոնիկները նրան պատմեցին Ծղոտիկի մասին, և Գիտունիկը ցանկություն հայտնեց ծանոթանալ նրա հետ։ Աչոնիկները փնտրեցին, գտան Ծղոտիկին և ծանոթացրին Գիտունիկի հետ։ Գիտունիկը հարցուփորձ արեց այն բոլորի մասին, ինչ իրեն հետաքրքրում էր։

Ծղոտիկը պատմեց զանազան մրգեր ու բանջարեղեն աճեցնելու իր փորձի մասին։ Գիտունիկը շատ ուշադիր լսում և նույնիսկ որոշ բաներ գրի էր առնում իր ծոցատետրում։

— Այ, սա խելոք մանչուկ է, — ասում էին աչոնիկները։ — Իսկույն երևում է, որ սիրում է բան սովորել։

Իսկ Անգետիկի համբերությունը, իհարկե, չտարավ, որ սուսուփուս նստի խատուտիկի թփերում։ ժամանակ առ ժամանակ նա դուրս էր գալիս, բայց այստեղ էր, որ գործը լավ չէր գնում։ Աչոնիկներն ամենևին ուշադրություն չէին դարձնում նրա վրա, ասես իսկի գոյություն էլ չուներ, բայց դրա փոխարեն մանչուկները օր չէին տալիս նրան.

— Սուտլիկ Անգետիկ, — ճչում էին նրանք։ — Պարծենկոտ Անգետիկ։ Վախկոտ Անգետիկ։

«Չէ, երևում է՝ դեռ չեն մոռացել», — վրդովված մտածում էր Անգետիկն ու նորից նետվում խատուտիկի թփերի մեջ։

Որոշ ժամանակ անց նա նորից դուրս եկավ, և նորից կրկնվեց նույնը։ Վերջապես նա ասաց.

— Էլ դուրս չեմ գա։ Պիտի կամք ունենալ։ Էստեղ պինդ կնստեմ, թեկուզև մինչև վաղը։ Դուրս կգամ, երբ պարահանդեսն սկսվի։


Գլուխ քսանութերորդ

ՀԱՇՏՈւԹՅՈւՆ

Հաջորդ օրը կայացավ այն պարահանդեսը, որին այնպես անհամբերությամբ բոլորն սպասում էին։ Պարի հրապարակի շուրջը փայլում էին շքեղ վրանները, շողշողում վառ գույներով, ասես մեղրաբլիթե տնակներ լինեին։ Հրապարակի վրա պարաններ էին կապված, որոնցից գույնզգույն լապտերներ ու դրոշակներ էին կախված։ Նույնպիսի դրոշակներ ու լապտերներ էին կախված նաև հրապարակի շուրջը գտնվող բոլոր ծառերից։ Ծառերը նման էին Նոր տարվա շքեղ տոնածառների։

Ծաղիկներով զարդարված տաղավարի երկրորդ հարկում տեղավորված էր տասն աչոնիկից կազմված նվագախումբը։ Աչոնիկներից ամեն մեկը նվագում էր տավղի վրա։ Դրանց մեջ կային բոլորովին փոքրիկ ձեռքի տավիղներ, իսկ դրանցից մեծ տավիղները դնում էին ծնկներին, ավելի մեծերը հատակին, դրանց մեջ կար նաև մի հսկա գործիք, որի վրա նվագելու համար հարկավոր էր սանդուղքին մագլցել։

Դեռ մութը չէր ընկել, բայց բոլորն արդեն հավաքվել էին հրապարակի շուրջը և սպասում էին Ֆռռանաշենի հյուրերին։ Ամենից առաջ եկավ Բևեռիկը՝ մաքուր վերնաշապիկով, լվացված ու սանրված։ Ճիշտ է, ուղիղ գագաթին մի մազափունջ աքլորի կատարի նման վեր էր տնկվել, բայց երևում էր, որ Բևեռիկը հիմնավոր աշխատել է մազերը հարդարելու վրա

— Ա՛յ, հիմա լավ մանչուկ եք, — ասաց նրան Փիսոնիկը։ — Երևի ձեզ համար էլ հաճելի է այդպես զուգված ու մաքուր լինելը։

— Իհարկե, — համաձայնեց Բևեռիկը, ուղղելով վերնաշապիկը։

Բևեռիկից հետո եկան Շուրուպիկն ու Բուբլիկը, իսկ նրանցից հետո երևացին Ֆռռանաշնի մյուս բնակիչները։ Չնայած սրանց ոչ ոք չէր հրավիրել, բայց ամեն մեկն ասում էր, թե ինքը եկել է աչոնիկներին շնորհակալություն հայտնելու մրգերի համար, և տեղն ու տեղն էլ հրավեր էր ստանում պարահանդեսին մնալու։

Իսկ Անգետիկը իրոք որ խատուտիկների մեջ նստեց մինչև պարահանդեսն սկսվելը։ Ճիշտն ասած, նա այնքան չնստեց, ինչքան պառկեց, այսինքն պարզ ասած, քնեց, բայց հենց տեսավ, որ մանչուկներն սկսել են հավաքվել, դուրս եկավ և քայլերն ուղղեց դեպի հրապարակ։

Մանչուկները նկատեցին նրան և սկսեցին բղավել.

— Ըհը, սուտլիկ, դու էլ եկար։ Հլա մի պատմիր, թե ո՞նց էիր գլխիվայր թռչում։

— Հապա մի պատմիր, թե ո՞նց էիր ամպերը կիսելի տեղ անուշ անում, — նրա մոտ թռչելով ճչաց Պոնչիկը։

Անգետիկը սոսկալի նեղացավ։ Նա շուռ եկավ և գնաց ուր որ աչքը կտրում էր։ Մանչուկները ինչ-որ բան էին գոռում նրա հետևից ու ծիծաղում, բայց նա նույնիսկ չէր լսում։

Առանց ճանապարհը ջոկելու, նա քարշ եկավ մինչև քաղաքի ծայրամասը, գլուխը խփեց ցանկապատին ու ճակատին մի ուռուցք վաստակեց։ Նա կանգ առավ, գլուխը բարձրացրեց ու ցանկապատին կարդաց «Տխմար Անգետիկ» մակագրությունը։

— Ըհը՜, պրծանք, — ասաց Անգետիկը, — արդեն իմ մասին մակագրություններ են անում ցանկապատին։

Նա այնպես խղճաց իրեն, այնպես, որ էլ ասելու չի։ Ճակատը հպեց ցանկապատին և արցունքները թափվեցին նրա աչքերից։

— Ա՜խ, ինչ դժբախտն եմ ես, — ասում էր նա, — բոլորն արհամարհում են ինձ։ Բոլորը հիմա ծիծաղում են ինձ վրա։ Եվ ոչ ոք, ոչ ոք աշխարհում չի սիրում ինձ։

Երկար կանգնել էր նա, ճակատը ցանկապատին հպած, իսկ արցունքները հա թափվում էին ու թափվում և ոչ մի կերպ չէին դադարում։ Հանկարծ նա զգաց, որ մեկը ցնցում է իր ուսը և մի սիրալիր ձայն ասում.

— Լաց մի լինեք, Անգետիկ։

Նա շուռ եկավ և տեսավ Կապտաչիկին։

— Հարկավոր չի լալ, — կրկնեց նա։

Անգետիկը երեսը շուռ տվեց նրանից, ձեռքերով կառչեց ցանկապատից և ավելի բարձր ոռնաց։ Կապտաչիկը լռելյայն շոյեց նրա ուսը։ Անգետիկը թափ տվեց ուսը, աշխատելով դեն նետել նրա ձեռքը և նույնիսկ ոտքով քացահարեց։

— Դե, ախր լաց լինելու կարիք չկա, — քնքշորեն ասաց նա։ — Ախր դուք բարի, լավ մանչուկ եք։ Դուք ուզում էիք լավը երևալ, դրա համար էլ սկսեցիք պարծենալ ու խաբել մեզ։ Էլ այդպես չեք անի, չէ՞։ Չե՞ք անի։

Անգետիկը ծպտուն չէր հանում։

— Ասացեք, որ չեք անի։ Ախր դուք լավն եք։

— Չէ՛, ես վատն եմ։

— Բայց ավելի վատերն են լինում։

— Չէ՛, ես բոլորից վատն եմ...

— Ճիշտ չէ։ Բևեռիկը ձեզնից վատն էր։ Դուք երբեք այնպիսի զզվելի բաներ չեք արել, ինչպիսին Բևեռիկն էր իրեն թույլ տալիս, բայց չէ՞ որ վերջապես նա էլ ուղղվեց։ Ուրեմն, եթե ուզենաք, դուք էլ կարող եք լավը դառնալ։ Ասացեք, որ այլևս այդպես չեք անի, և կսկսեք նոր կյանք։ Անցածն այլևս չենք հիշի։

— Դե լավ, էլ չեմ անի, — դժկամ մռթմռթաց Անգետիկը։

— Այ, տեսնում եք, ինչ լավ եղավ, — ուրախացավ Կապտաչիկը։ — Այժմ աշխատեցեք լինել ազնիվ, խիզախ ու խելոք, լավ գործեր կանեք և այլևս ստիպված չեք լինի ստեր փչել լավ երևալու համար։ Ճիշտ է, չէ՞։

— Ճի՛շտ է, — պատասխանեց Անգետիկը։

Նա թախծոտ աչքերով նայեց Կապտաչիկին ու ժպտաց արցունքների միջից։ Կապտաչիկը բռնեց նրա ձեռքը։

— Գնանք այնտեղ, ուր բոլորն են։

Շուտով նրանք պարի հրապարակում էին։ Պոնչիկը տեսավ, որ Անգետիկը վերադառնում է Կապտաչիկի հետ և կոկորդով մեկ գոռաց.

— Սուտլիկ Անգետիկ։ Է՜շ Անգետիկ։

— Պատմիր, թե ոնց կուլ տվիր ամպը, — ճչաց Քաղցրահյութիկը։

— Ամոթ է, մանչուկներ, — բացականչեց Կապտաչիկը։ — Ինչո՞ւ եք ծաղրում նրան։

— Իսկ նա ինչո՞ւ էր խաբում, — ասաց Պոնչիկը։

— Նա ձե՞զ էր խաբում, ի՞նչ է, — զարմացավ Կապտաչիկը։ — Նա խաբում էր մեզ, իսկ դուք լռում էիք. ուրեմն դուք էլ նրա հետ մեկ էիք։

— Դուք ոչնչով ավելի լավ չեք նրանից, — բացականչեց Ձյունիկը։ — Չէ՞ որ դուք գիտեիք, որ նա սուտ է ասում ու պարծենում, և ձեզանից ոչ ոք չէր զսպում նրան, չէր ասում, թե դա լավ բան չի։ Ինչո՞վ եք դուք ավելի լավը, հը՞, ասացե՛ք։

— Դե, մենք չենք էլ ասում, թե ավելի լավն ենք, — ուսերը թոթվեց Պոնչիկը։

— Դե որ լավը չեք, էլ մի ծաղրեք նրան, — մեջ մտավ Փիսոնիկը։ — Ձեր տեղը ուրիշները որ լինեին՝ վաղուց կօգնեին, որ նա ուղղվի։

Պոնչիկն ու Քաղցրահյութիկը ամաչեցին ու վերջ տվին ծաղրուծանակին։

Ծիծեռնակիկը մոտեցավ նրան ու ասաց.

— Խեղճ տղա։ Դուք լաց եք եղել։ Ձեզ բարկացրել են։ Մանչուկներն այնպես գիժ են, բայց մենք չենք թողնի, որ ձեզ նեղացնեն։ Այլևս ոչ ոքի թույլ չենք տա, որ ձեզ ծաղրեն։ — Նա մի կողմ քաշվեց և շշնջաց աչոնիկներին. — Սրա հետ պետք է քնքուշ վարվել։ Նա մեղք է գործել ու դրա համար պատժվել, բայց այժմ զղջում է և իրեն լավ կպահի։

— Իհարկե, — վրա բերեց Փիսոնիկը։ Ծաղրելը վատ բան է։ Նա կզայրանա ու ավելի վատ կպահի իրեն։ Իսկ եթե կարեկցենք, նա ավելի խոր կզգա իր մեղքը և ավելի շուտ կուղղվի։

Աչոնիկները շրջապատեցին Անգետիկին և սկսեցին կարեկցել նրան։ Անգետիկը զգացվեց ու ասաց.

— Ես առաջ չէի ուզում աչոնիկների հետ ընկերություն անել, կարծում էի, թե մանչուկներն ավելի լավն են, իսկ հիմա տեսնում եմ, որ մանչուկներն իսկի էլ լավը չեն։ Մանչուկները հենց մի գլուխ ծաղրում էին, իսկ աչոնիկները պաշտպան կանգնեցին ինձ։ Հիմի միշտ աչոնիկների հետ ընկերություն կանեմ։


Գլուխ քսանիններորդ

ՊԱՐԱՀԱՆԴԵՍՈւՄ

Այդ ժամանակ հնչեց երաժշտությունը, և բոլորը նետվեցին պարելու։ Հապճեպիկը պտտվում էր թխահեր Ճնճղուկիկի հետ, Գիտունիկը պարում էր Ձյունիկի հետ, Փնթփնթիկը Ծիծեռնակիկի։ Եվ ո՞ւմ մտքով կանցներ, բժիշկ Հաբիկյանը պարում էր Մեղրածաղիկի հետ։ Այո՛, այո՛։ Մեղրածաղիկն էլ էր պարահանդես եկել։ Սպիտակ խալաթի փոխարեն, որի մեջ բոլորը սովոր էին նրան տեսնել, նա հագել էր ծաղկավոր, գեղեցիկ զգեստ և ամենևին նման չէր այն խիստ Մեղրածաղիկին, որն այնպես տիրաբար կարգադրություն էր անում իր հիվանդանոցում։ Ձեռքը Հաբիկյանի ուսին դրած նա պտույտ էր գալիս և ժպիտը դեմքին ասում նրան.

— Այնուամենայնիվ, խոստովանեցեք, որ բուժման մեր մեթոդները շատ ավելի լավն են ձերից։ Զանազան քերծվածքներին, վերքերին, ճանկռվածքներին, կապտուկներին և նույնիսկ թարախուռուցքներին հարկավոր է մեղր քսել։ Մեղրը շատ լավ ախտահանիչ նյութ է և պաշտպանում է թարախակալելուց։

— Չեմ կարող ձեզ հետ համաձայնել, — վիճում էր բժիշկ Հաբիկյանը։ — Բոլոր վերքերին ճանկռվածքներին, քերծվածքներին հարկավոր է յոդ քսել։ Յոդը ևս հիանալի ախտահանիչ միջոց է և պաշտպանում է թարախակալելուց։

— Համենայն դեպս, համաձայնեցեք, որ ձեր յոդը այրում է կաշին, մինչդեռ մեղրի բուժածը անցնում է բոլորովին առանց ցավի։

— Կարող եմ համաձայնել, որ մեղրով բուժածը կարող է հարմար լինել միայն աչոնիկների համար, իսկ մանչուկների համար ձեր մեղրը բոլորովին անպետք է։

— Ինչո՞ւ, — զարմացավ Մեղրածաղիկը։

— Դուք ինքներդ ասացիք, թե մեղրով բուժումը ցավ չի պատճառում։

— Իսկ ձեզ անպայման հարկավոր է, որ ցավի՞։

— Անպայման, — պատասխանեց բժիշկ Հաբիկյանը։ — Եթե մանչուկը ցանկապատի վրայով թռչելիս ճանկռում է ոտքը, ապա ճանկռվածքը պիտի այրել յոդով, որպեսզի նա միտքը պահի որ ցանկապատի վրայով անցնելը վտանգավոր բան է և մյուս անգամ չանցնի։

— Իսկ մյուս անգամ նա ցանկապատի վրայով չի անցնի, այլ կբարձրանա տանիք, վայր կընկնի և գլուխը կջարդի, — ասաց Մեղրածաղիկը։

— Այդ դեպքում մենք նրա գլխին յոդ կքսենք, և նա կհիշի, որ տանիք բարձրանալն էլ վտանգավոր բան է։ Յոդը դաստիարակչական մեծ նշանակություն ունի։

— Բժիշկը ոչ թե դաստիարակության մասին պիտի մտածի, այլ հիվանդի տանջանքներդ թեթևացնելու,– պատասխանեց Մեղրածաղիկը։– Իսկ ձեր յոդով դուք միայն ավելացնում եք տանջանքները։

— Բժիշկն ամեն ինչի մասին էլ պետք է մտածի, — ասաց Հաբիկյանը։ — Իհարկե, եթե դուք բուժում եք աչոնիկներին, կարող եք առհասարակ ոչնչի մասին էլ չմտածել, բայց երբ բուժում եք մանչուկներին...

— Ավելի լավ է՝ ուրիշ բանի մասին խոսենք, — նրա խոսքը կտրեց Մեղրածաղիկը։ — Ձեզ հետ ուղղակի անհնար է պարել։

— Ոչ, այդ ձեզ հետ է անհնար պարել։

— Դուք այնքան էլ քաղաքավարի չեք։

— Այո, ես անքաղաքավարի եմ, երբ ինձ մոտ նման տգետ մտքեր են հայտնում։

— Այդ դուք եք տգետ մտքեր հայտնում։ Դուք բժիշկ չեք, այլ թշվառ բուժակ։

— Իսկ դուք... Դուք...

Վիրավորանքից բժիշկ Հաբիկյանը ոչինչ ասել չկարողացավ։ Նա կանգ առավ պարի հրապարակի մեջտեղը և ջղաձգորեն բաց ու խուփ արեց բերանը, ասես ջրից հանած ձուկ լիներ։ Պարող զույգերը նրանց էին դիպչում։ Մեղրածաղիկին անընդհատ դեսուդեն էին հրում։ Նա քաշեց Հաբիկյանի թևքից.

— Դե, պարեք։ Ի՜նչ եք կանգնել։ Մենք բոլորին խանգարում ենք։

Հաբիկյանը թափ տվեց ձեռքը, և նրանք նորից պարեցին։ Սկզբում անխոս պարում էին, հետո նորից սկսեցին վիճել բուժման մեթոդների մասին։

Պոնչիկը պարում էր Թմբլիկի հետ. նրանց մեջ բոլորովին այլ խոսակցություն էր գնում.

— Դուք սիրո՞ւմ եք կոնֆետներ, — հարցնում էր Պոնչիկը։

— Շա՜տ, — պատասխանում էր Թմբլիկը։ — Իսկ դո՞ւք։

— Ես էլ։ Բայց ամենից շատ կարկանդակ եմ սիրում։

— Ես աշխարհիս երեսին ամենից շատ պաղպաղակ եմ սիրում։


Պտուտակիկը պարում էր Սկյուռիկի հետ։

— Ես երազում եմ ավտոմեքենա վարել սովորել, — ասում էր Սկյուռիկը։ — Մեր աչոնիկներից շատերը սովորել են, ուրեմն ես էլ կարող եմ։

— Դա շատ հեշտ բան է, — հաստատեց Պտուտակիկը։ — Նախ՝ հարկավոր է քաշել բռնակից, սեղմել շղթան, ապա գազ տալ...

Անգետիկը պարում էր Կապտաչիկի հետ։ Ասենք, դա հենց ասվում է, թե Անգետիկը պարում էր։ Իրականում միայն Կապտաչիկն էր պարում, իսկ Անգետիկը այծի նման ցատկոտում էր, Կապտաչիկի ոտքերն էր տրորում և անընդհատ սրան նրան հրմշտում։ Վերջապես, Կապտաչիկն ասաց.

— Ավելի լավ է՝ եկեք նստենք։

Նրանք նստեցին նստարանին։

— Գիտեք, — ասաց Անգետիկը, — ես իսկի էլ պարել չգիտեմ։

— Այ, լավ է, որ ինքներդ խոստովանեցիք, — պատասխանեց Կապտաչիկը։ — Ձեր տեղը մի ուրիշը լիներ այնպես կփչեր, որ կասեր թե ոտքերն ու ձեռքերը ցավում են, իսկ այ, դուք ազնվորեն ասացիք, որ չգիտեք։ Ես տեսնում եմ, որ ձեզ հետ կարելի է ընկերություն անել։

— Իհարկե, կարելի է, — համաձայնեց Անգետիկը։

— Ինձ դուր է գալիս մանչուկների հետ ընկերություն անելը, — ասաց Կապտաչիկը։ — Ես աչոնիկներին չեմ սիրում, քանի որ նրանք շատ են երևակայում, թե գեղեցիկ են ու հա պտույտ են գալիս հայելու առաջ։

— Մանչուկների մեջ էլ կան այնպիսիները, որ սիրում են հայելուն նայել, — պատասխանեց Անգետիկը։

— Բայց դուք այդպիսի՞ն չեք, Անգետիկ։ Ճիշտ է, չէ՞, որ այդպիսին չեք։

— Չէ, ես այդպիսին չեմ, — պատասխանեց Անգետիկը։

Ու փչեց։ Իրականում, շատ հաճախ, երբ ոչ ոք չէր տեսնում, նա պտույտ էր գալիս հայելու առաջ ու մտածում իր գեղեցկության մասին։ Ինչպես, ի միջի այլոց, ամեն մի մանչուկ։

— Ես շատ ուրախ եմ, որ դուք այդպիսին չեք, — պատասխանեց Կապտաչիկը։ — Մենք բարեկամներ կլինենք։ Ես մի հետաքրքիր առաջարկ ունեմ։ Եկեք իրար նամակ գրենք։ Առաջ դուք գրեք ինձ, հետո ես՝ ձեզ։

«Այ քեզ խաթա», — մտածեց Անգետիկը, որ գրել գիտեր միայն տպագիր տառերով և շատ քաշվում էր իր տգիտությունը ցույց տալ։

— Ինչո՞ւ նամակ, — շվարած փնթփնթաց նա։ — Ախր մենք հեռու չենք ապրում։ Այնպես էլ կարելի է խոսել։

— Ա՜խ, ինչ ձանձրալին եք, Անգետիկ։ Դուք ոչինչ չեք ուզում անել ինձ համար։ Ախր այնպես հետաքրքիր բան է նամակ ստանալը։

— Դե, լավ, — համաձայնեց Անգետիկը։ — Ես նամակ կգրեմ։

Շուտով մութն ընկավ։ Չորս կողմը վառվեցին հարյուրավոր գույնզգույն լապտերներ։ Նրանք փայլփլում էին և ծառերի, և վրանների վրա։ Տեղ-տեղ նրանք թաքնված էին ծառերի տակ, խոտերի մեջ և թվում էր, թե խոտը ինքը փայլփլում էր ինչ-որ կախարդական լույսով։ Տաղավարի ներքևի մասը, որի վերևը տեղավորված էր նվագախումբը, ծածկված էր երկնագույն գեղեցիկ վարագույրով։ Անսպասելիորեն վարագույրը բացվեց, և բոլորը այդ վարագույրի հետևում տեսան բեմը։

Բեմ դուրս եկավ Ալմաստիկը և բացականչեց.

— Լռությո՛ւն, լռությո՛ւն։ Այժմ տեղի կունենա համերգ։ Ուշադրությո՛ւն։

Բոլորը նստեցին նստարաններին ու պատրաստվեցին համերգ լսելու։

— Ուշադրությո՛ւն, — շարունակեց գոչել Ալմաստիկը։ — Առաջինը ելույթ կունենամ ես։ Կկարդամ ձեզ համար իմ նոր բանաստեղծությունները բարեկամության մասին։

Մանչուկներն ու աչոնիկները բարձրաձայն ծափահարեցին։ Հենց որ ծափերը լռեցին, Տավղիկը թափահարեց իր դիրիժորական փայտիկը, նվագախումբը նվագեց, Ալմաստիկը երաժշտության տակ սկսեց կարդալ իր նոր ոտանավորները բարեկամության մասին։ Սրանք նույնքան լավն էին, որքան Ալմաստիկի հորինած մյուս բանաստեղծությունները և վերջանում էին այս բառերով. «Մենք պետք է բարեկամանանք, պետք է ամրապնդենք այդ բարեկամությունը»։

Բանաստեղծությունները, որ բոլորին շատ դուր եկան, կարդալուց հետո ելույթ ունեցավ պարի անսամբլը։ Տասներկու աչոնիկ, գեղեցիկ ժապավեններով, գույնզգույն զգեստներով պճնված, պարում էին զանազան պարեր, որոնցից ամենալավը «Շաղգամ» պարն էր։ Հանդիսականները երկար ծափահարում էին ու «կեցցե» գոռում, մինչև որ «Շաղգամը» կրկնեցին էլի երկու անգամ։ Պարի անսամբլից հետո ելույթ ունեցավ Ֆռռանաշենի մանչուկների երգչախումբը, որ կատարեց մի քանի երգ։

Շենց որ երգչախումբը հեռացավ բեմից, Տավղիկը թողեց իր նվագախումբը, սյունը բռնած ցած իջավ երկրորդ հարկից, բեմ բարձրացավ և գոչեց.

— Ինձ մոտ, եղբայրներ, ինձ մոտ։

Գիտունիկը, Հապճեպիկը, բժիշկ Հաբիկյանը և Գիտունիկի մյուս ընկերները բեմ բարձրացան։

— Ուշադրություն, — գոչեց Տավղիկը։ — Այժմ ելույթ կունենա Ծաղկառատ քաղաքի մանչուկների երգչախումբը։

Նա նվագեց իր ֆլեյտան, և բոլոր մանչուկները խմբով երգեցին ծղրիդի երգը, որ հորինել էր բանաստեղծ Ծաղկանունին.

Ինչպես վարունգ՝ խիտ խոտերին

Մի ծղրիդ էր նստել լռին.

Ու կանաչ էր նա,

Ու կանաչ էր նա։


Խոտ էր ուտում ու ման գալիս,

Իշոտուկին ձեռ չէր տալիս.

Ընկեր էր ճանճին,

Ընկեր էր ճանճին։


Մեկ էլ եկավ, տես, գորտիկը,

Այն անկշտում մեծ փորիկը,

Կերավ ծղրիդին,

Կերավ ծղրիդին։


Չէր մտածում, չէր գուշակում,

Ու երբեք էլ չէր սպասում

Այդպիսի մի վերջ,

Այդպիսի մի վերջ։


Եվ այնպես տխուր երգ էր այգ երգը, որ վերջում նույնիսկ իրենք, երգիչները, չդիմացան ու դառը-դառը լաց եղան։ Բոլորը խղճում էին խեղճ ծղրիդին, որին կերել էր ագահ գորտը։ Արցունքն առվի պես հոսում էր նրանց աչքերից։

— Այնպես լավ ծղրիդ էր, — հեծկլտում էր Շվարիկը։

— Ոչ մեկին մատով չէր դիպչում ու ճանճերի հետ էլ բարեկամություն էր անում, — ասաց Հապճեպիկը։

— Ու դրա համար գորտը նրան կերավ, — ավելացրեց Պտուտակիկը։

Միայն Գիտունիկը չէր լալիս ու մխիթարում էր ընկերներին։

— Լաց մի լինեք, եղբայրներ։ Գորտը չի կերել ծղրիդին։ Դա ճիշտ չէ։ Ճանճին է կերել։ Ազնիվ խոսք, ճանճին։

— Միևնույն է... — հեծեծաց Պտուտակիկը։ — Ես ճանճին էլ եմ խղճում։

— Ճանճին ինչո՞ւ ես խղճում։ Նրանք միայն բոլորին ձանձրացնում ու վարակ են տարածում։ Բան հնարեցին, ճանճի համար լաց են լինում։

— Ես ճանճի համար լաց չեմ լինում, — ասաց Փնթփնթիկը։ — Ես հիշեցի, թե ինչպես էինք երգում այդ երգը, երբ տանն էինք։

Այդ ժամանակ Անգետիկն այնպես բարձր ձայնով ոռնաց, որ բոլորը զարմանքից լացները կտրեցին և սկսեցին մխիթարել նրան։ Բոլորը հարցնում էին, թե ինչու է այդպես բարձրաձայն լալիս, բայց Անգետիկը հեկեկում էր ու պատասխան չէր տալիս։ Վերջապես, նա լացը կտրեց ու ասաց.

— Ես... Ալար... ես... Ալար... ես Ալարկոտիկին եմ կարոտել։

— Այդ ի՞նչ պատահեց, — զարմացան բոլորը։ — Չէիր կարոտում, չէիր կարոտում ու հանկարծ կարոտդ բռնեց։

— Հա, — կամակորությամբ պատասխանեց Անգետիկը։ — Ես այստեղ եմ, իսկ Ալարկոտիկը տանը մնաց։

— Դե լավ, առանց քեզ չի կորչի քո Ալարկոտիկը, — ասաց Հապճեպիկը։

— Չէ, կկորչի։ Ես գիտեմ, որ նա էլ ինձ է կարոտել։ Ալարկոտիկն իմ ամենալավ ընկերն է, իսկ ես մնաս բարով էլ չասացի նրան, երբ թռչում էինք։

— Ինչո՞ւ մնաս բարով չասացիր։

— Ես նրա հետ կռված էի, չուզեցի մնաս բարով անել։ Երբ մենք թռչում էինք, նա ամբողջ ժամանակ ինձ էր նայում ու ձեռքով անում, իսկ ես դիտմամբ շուռ եկա ու չուզեցի նրան նայել։ Ես այն ժամանակ հպարտանում էի, որ թռչում եմ օդապարիկով, իսկ հիմա ինձ տանջում է այն... ոնց են ասում։

— Խիղճը, — հուշեց բժիշկ Հաբիկյանը։

— Հենց դա է որ կա, խիղճս, եղբայրներ։ Եթե ես մնաս բարով անեի, ավելի հեշտ կլիներ ինձ համար։ Տուն վերադառնանք, եղբայրներ, ես կհաշտվեմ Ալարկոտիկի հետ ու մնաս բարով կանեմ։

— Երբ մենք վերադառնանք, պետք է բարևել, ոչ թե մնաս բարով անել, — ասաց Գիտունիկը։

— Դե, միևնույն է, ես սկզբում մնաս բարով կանեմ, հետո կբարևեմ ու ամեն ինչ լավ կլինի։

— Ստիպված ենք վերադառնալ, եղբայրներ, — ասաց Տավղիկը։ — Անգետիկը տուն գնալ է ուզում։

— Այո, եղբայրներ, ժամանակն է, որ ես էլ վերադառնամ տուն, — ասաց Հաբիկյանը։ — Ախր, առանց ինձ մեկնումեկը կհիվանդանա Ծաղկառատ քաղաքում, իսկ բուժող չկա։

— Ինչ կա որ, զբոսնեցինք, այսքանն էլ հերիք է, ֊ պատասխանեց Գիտունիկը։ — Հարկավոր է մի օր էլ տուն վերադառնալ։ Վաղը ճանապարհ ենք ընկնում։

Պարահանդեսը վերջացավ։ Կապտաչիկը մոտեցավ Անգետիկին։

— Եվ ահա մենք բաժանվում ենք, — տխուր-տրտում ասաց նա։

— Այո... — ցածրաձայն ասաց Անգետիկը։ — ժամանակն է տուն վերադառնալ։

— Դուք շատ քիչ մնացիք մեզ մոտ։

— Ես շատ կուզեի էլի մնալ, բայց տուն վերադառնալ էլ եմ ուզում, — գլուխը խոնարհելով ասաց Անգետիկը։

Կապտաչիկը մտքի մեջ ընկավ, հետո ասաց.

— Իհարկե ժամանակն է, որ տուն վերադառնաք։ Տանը մնացել են ձեր ընկերները, որոնք, հավանորեն, անհանգստանում են ձեզ համար։ Դուք լավ եք անում, որ չեք մոռանում ձեր ընկերներին։

Միառժամանակ երկուսն էլ կանգնել էին լուռ։ Անգետիկն ուզում էր ինչ-որ բան ասել, բայց, չգիտես ինչու, նրա կոկորդը կուչ էր եկել, և բառերը դուրս չէին գալիս։ Նա նայում էր գետնին կրունկով փորփրում հողը ու չէր համարձակվում նայել Կապտաչիկին։ Վախենում էր, թե նա կնկատի իր արցունքները։ Վերջապես երկուսն էլ բարձրացրին գլուխները։ Նրանց հայացքները հանդիպեցին։

— Ուզո՞ւմ եք ճամփորդական պայուսակ կարեմ ձեզ համար, — հարցրեց նա։

— Ուզում եմ։

Հաջորդ օրը Գիտունիկն ու նրա ընկերները դուրս եկան արշավի։ Վճռված էր ճանապարհ ընկնել ոտքով։ Օդապարիկը պայթել էր, դժվար էր վերանորոգել և, բացի այդ, համընթաց քամի չկար։ Բոլորի առջևից քայլում էր Գիտունիկը կողմնացույցը ձեռքին, նրանից հետո բժիշկ Հաբիկյանը, հետո Պտուտակիկն ու Ագուցիկը, իսկ նրանց հետևից էլ մնացած մանչուկ-ճստլիկները։ Անգետիկը քայլում էր բոլորի վերջում։

Ամեն մեկի մեջքին մի պայուսակ կար։ Այդ պայուսակներն աչոնիկներն էին կարել։ Դրանց մեջ ճանապարհի համար կարկանդակներ էին դրված, ինչպես նաև զանազան մրգերի, բանջարեղենների ու ծաղիկների սերմեր, որոնցից չկար Ծաղկառատ քաղաքում։ Քաղցրահյութիկի ամեն մի գրպանում մի-մի հատ ձմերուկի կորիզ կար։

Բոլոր աչոնիկները դուրս էին եկել ճանապարհ դնելու մանչուկներին։ Շատերը լաց էին լինում։

— Լաց մի եղեք, — ասում էր նրանց Գիտունիկը։ — Կգա ժամանակ, երբ մենք էլի օդապարիկ կշինենք ու կթռչենք ձեզ մոտ։

— Եկեք գարնանը, երբ խնձորները կծաղկեն, — ձայն էին տալիս աչոնիկները։ — Գարնանը մեզ մոտ շատ գեղեցիկ է։

Աչոնիկները կանգ առան քաղաքի ծայրամասում, իսկ մանչուկները քայլեցին խոտերի ու դաշտային ծաղիկների միջով ձգվող արահետով։

— Ցտեսությո՜ւն, ցտեսությո՜ւն, — ճչում էին աչոնիկներն ու ձեռքով անում։

— Ցտեսություն, — պատասխանում էին նրանց մանչուկները։

Կապտաչիկը լուռ ձեռքով էր անում։

Շուտով մանչուկներն արդեն հեռու էին, և աչոնիկների ձայները հազիվ էին հասնում նրանց։

— Անգետի՜կ, Անգետի՜կ, — հանկարծ ճչաց Կապտաչիկը։

Անգետիկը շուռ եկավ։

— Նամակը, Անգետիկ, նամակը։

Անգետիկը գլխով արեց ու գլխարկը թափ տվեց։

— Լսեց, — ուրախացավ Կապտաչիկը։

Շուտով ճանապարհորդները հազիվ նկատելի կետեր դարձան, իսկ հետո բոլորովին անհետացան ճանապարհի շրջադարձում։ Աչոնիկները տները ցրվեցին։ Բոլորը տխուր էին։


Գլուխ երեսուներորդ

ՎԵՐԱԴԱՐՁ

Երկար քայլեցին Գիտունիկն ու իր ընկերները դաշտերով ու անտառներով և, վերջապես, վերադարձան իրենց հայրենի երկիրը։ Նրանք կանգ առան մի բարձր բլրի վրա, իսկ առջևում արդեն երևում էր Ծաղկառատ քաղաքն իր ողջ գեղեցկությամբ։ Ամառն իր վախճանին էր մոտենում, և փողոցներում ծաղկել էին ամենագեղեցիկ ծաղիկները, սպիտակ քրիզանթեմներ, կարմիր գեորգիններ, զանազան գույների աստղածաղիկներ։ Բոլոր բակերում, թիթեռնիկների նման, փայլփլում էին զառ մանուշակները։ Հրակարմիր ջրկոտեմները վեր էին հյուսվում ցանկապատերի, տների պատերի վրայով ու ծաղկում նույնիսկ տանիքներին։ Քամին բերում էր հափրուկի ու երիցուկի նուրբ բուրմունքը։

Գիտունիկն ու իր ընկերները հրճվանքից գրկախառնվում էին։

Շուտով նրանք արդեն քայլում էին հարազատ քաղաքի փողոցներով։ Բնակիչները դուրս էին վազում բոլոր տներից ու նայում մեր ճանապարհորդներին։ Երկար թափառումից Գիտունիկն ու իր ընկերներն այնպես էին արևից սևացել, որ սկզբում նրանց ոչ ոք չճանաչեց։

Հանկարծ ինչ-որ մեկը գոռաց.

— Եղբայրներ, ախր սա Գիտունիկն է։ Մի տեսեք, այ, գալիս է բոլորի առջևում։

Այդ ժամանակ, ամեն կողմից ճիչեր լսվեցին.

— Ա՜յ, հրեն բժիշկ Հաբիկյանը։ Ե՜վ որսորդ Փամփուշտիկը, և՜ Շվարիկը, և Պոնչիկը։

Բնակիչները հրճվում էին ու գոչում.

— Ուռա՜։

Իսկ ի՜նչ կատարվեց, երբ Գիտունիկն ու նրա ընկերները թեքվեցին Զանգակածաղկի փողոցը։

Այստեղ բոլորը նրանց հարևաններն ու լավ ծանոթներն էին։ Ճստլիկները բռնել էին ողջ փողոցը։ Մանչուկները գրկում համբուրում էին քաջարի ճանապարհորդներին, իսկ աչոնիկները ողջ ճանապարհին անթառամի ծաղկաթերթեր էին սփռել։

Հանկարծ, որտեղից որտեղ, մի փոքրիկ շնիկ դուրս թռավ։ Նա սկսեց հաչել, որսորդ Փամփուշտիկի շուրջը ցատկոտել ու ձեռքերը լիզել։

— Եղբայրներ, ախր սա իմ Քոթոթիկն է, — գոչեց որսորդ Փամփուշտիկը։

Հարևանները պատմեցին, թե մանչուկների թռչելուց մի քանի օր անց Քոթոթիկը վերադարձել էր տուն։ Դրա համար էլ բոլորը կարծել էին, թե Փամփուշտիկն ու նրա ընկերները զոհվել ես և ոչ ոք հույս չուներ նորից կենդանի տեսնել նրանց։

Փամփուշտիկը գրկեց Քոթոթիկին ու համբուրեց։

— Ա՜խ դու իմ հավատարիմ, լավ շնիկ, — ասում էր նա։ — Ուրեմն դու չես զոհվել։ Իսկ ես այնպես էի վշտանում քեզ համար։

Այդ պահին փողոցի ծայրին երևաց ճստլիկների մի նոր խումբ։ Բոլորի առջևում վազում էր բանաստեղծ Ծաղկանունին։

— Ոտանավոր, — գոչում էին բոլորը։ — Հիմա ոտանավոր կկարդան։

Աչոնիկները բարձրաձայն ծափ տվին, իսկ մանչուկներից մի քանիսը ինչ-որ տեղից գլորելով բերին մի դատարկ տակառ ու բերանքսիվայր դրին փողոցի մեջտեղը։

Ինչ-որ մեկը ճչաց.

— Ծաղկանունի, կանգնիր տակառի վրա ու արտասանիր։

Ծաղկանունու թևատակերից բռնեցին ու օգնեցին, որ բարձրանա տակառի վրա։ Սա մի պահ խորհեց, թեթևակի հազաց, ապա ձեռքերը մեկնեց դեպի Գիտունիկն ու նրա ընկերները և ոգևորված արտասանեց այն ոտանավորը, որ հորինել էր հենց այդտեղ, տակառին կանգնած.


Ջերմ ենք ընդունում քաջ ճամփորդներին,

Որոնք մեկնեցին գնդով օդային,

Եվ վերադարձան, տես, առանց դրա,

Առանց այդ գնդի, դե՜, ուռա՜, ուռա՜...


— Ուռա— ա՜— ա՜, — գոչեցին ճստլիկներն ամեն կողմից։

Ծաղկանունուն մի ակնթարթում իջեցրին տակառից։ Մանչուկները ձեռքերին առած նրա տուն տարան, իսկ աչոնիկները վազում էին հետևից ու անթառամի թերթիկներ թափում վրան Այդ ոտանավորի շնորհիվ Ծաղկանունին այնպես հռչակվեց, կարծես ինքն էր այդ սքանչելի ճանապարհորդությունը կատարել։

Մեր անվեհեր ճանապարհորդները բաց արին դռնակը և շարժվեցին դեպի իրենց տնակը, որ երկար ժամանակ դատարկ էր մնացել։ Փողոցում մնաց մենակ Անգետիկը։ Նա տխուր-տրտում նայեց հեռացող բազմությանը, ապա նայեց շուրջը, ասես մեկին փնտրելիս լիներ։ Անգետիկի հայացքն ավելի թախծոտ դարձավ, բայց հենց այդ ժամանակ փողոցի մյուս ծայրին, ցանկապատի ստվերում երևաց մի փոքրիկ կերպարանք, որ բերանը բաց կանգնել ու աչքերը չռած նայում էր նրան։

— Ալարկոտի՜կ, — բացականչեց Անգետիկը և ձեռքն առաջ պարզեց։

Ալարկոտիկը ծղրտաց հրճվանքից ու նետվեց Անգետիկի կողմը, իսկ Անգետիկը դեմ վազեց նրան։ Մտերիմ ընկերները քիչ էր մնում ճակատ ճակատի տային։ Կանգ առան փողոցի մեջտեղը։ Ալարկոտիկը հպարտությամբ ու սիրով էր նայում ընկերոջը, որ հռչակավոր ճանապարհորդ էր դարձել, իսկ Անգետիկը նայում էր նրան մեղավոր ժպիտը դեմքին։ Այսպես երկար կանգնել էին նրանք, իրար մտիկ տալով ու հուզմունքից չէին կարողանում մի խոսք իսկ ասել։ Հետո նրանք պինդ գրկախառնվեցին և արցունքները հոսեցին նրանց աչքերից։

Այ թե հանդիպում էր, հա՜։

Դրանով էլ ավարտվեց Գիտունիկի ու նրա ընկերների հռչակավոր ճանապարհորդությունը։ Ծաղկառատ քաղաքի կյանքը շարունակեց ընթանալ առաջվա նման... Ասենք, չէ, չի կարելի ասել, թե ճիշտ և ճիշտ առաջվա նման։

Այն օրվանից, ինչ մեր անվեհեր ճանապարհորդները տուն էին վերադարձել, քաղաքում հենց միայն նրանց մասին էին խոսում։ Բոլոր բնակիչները՝ թե մանչուկները, թե աչոնիկները գալիս էին Գիտունիկի տուն ու լսում էին ճանապարհորդների պատմությունները Կանաչ քաղաքում անցկացրած կյանքի մասին։

Պոնչիկը սիրում էր հիշել, թե ինչ համեղ կարկանդակներով էին իրեն հյուրասիրում աչոնիկները, իսկ Քաղցրահյութիկը պարծենում էր, թե ինչքան քաղցրահյութով գազով ջուր է խմել ինքը։ Գիտունիկը պատմում էր եղեգնյա ջրմուղի ու շատրվանների, աչոնիկների գցած հիանալի կամրջի, ինչպես և այն մասին, թե ինչ հսկայական ձմերուկներ են աճեցնում նրանք։ Այդպիսի դեպքերում Քաղցրահյութիկը միշտ գրպանից հանում էր ձմերուկի կորիզը և ասում.

— Ո՞վ կկարծեր, թե այսպիսի մի կորիզից կարող է մի քանի տակառ քաղցրահյութ ստացվել։

Երևիկն ու Հապճեպիկը ամենից շատ սիրում էին պատմել, թե ինչպես էին աչոնիկների հետ բերքը հավաքում։ Պտուտակիկն ու Ագուցիկը պատմում էին մեքենայացման, իրենց ընկերոջ՝ ավտովարորդ Բուբլիկի և գյուտարար-մեխանիկ Շուրուպիկի մասին, որի տանն ամեն ինչ կոճակներով էր արվում։ Փամփուշտիկն ամենից շատ սիրում էր հիշել, թե ինչպես էին իրեն բուժում հիվանդանոցում և թե ինչ հիանալի բժիշկ էր Մեղրածաղիկը։ Նա իր դուրս ընկած ոտքն այնպես լավ էր բուժել, որ հիմա կարող է ոչ միայն քայլել, այլև վազել, նույնիսկ թռչկոտել։ Իբրև ապացույց, Փամփուշտիկը թռչկոտում էր մի ոտքի վրա, հենց այն ոտքի, որ դուրս էր ընկել։

Բոլորը պատմում էին իրենց և աչոնիկների բարեկամությունից։ Նույնիսկ Լռիկմնջիկը, որից մի բառ իսկ լսելը հազվագյուտ բան էր, ասաց.

— Ազնիվ խոսք, եղբայրներ, առաջ իմ մտքովն էլ չէր անցնում, թե աչոնիկների հետ կարելի է նույնքան լավ ընկերություն անել, որքան մանչուկների հետ։

դու ավելի լավ է լռես, — պատասխանեց Անգետիկը, — Ես չնկատեցի էլ, թե այնտեղ դու մեկի հետ ընկերություն անեիր։

— Իսկ դու ընկերություն անո՞ւմ էիր, — հարցրին նրան աչոնիկները։

— Ես Կապտաչիկի հետ էի մտերմացել, — հպարտությամբ պատասխանեց Անգետիկը։

— Քեզ էլ հավատացին, էլի՜, — ասաց Զատիկը։ — Ախր, դու նույնիսկ քո ընկերոջ Ալարկոտիկի հետ կռվեցիր, ինչ է թե աչոնիկների հետ էր ընկերություն անում։

— Իսկի էլ չէ Ալարկոտիկի հետ ես արդեն հաշտվել եմ և հիմա միշտ պիտի աչոնիկների հետ ընկերություն անեմ։

— Իսկ առա՞ջ, — հարցրեց Երիցուկը։

— Առաջ ես շատ հիմար էի։ Վախենում էի, թե ինձ վրա կծիծաղեն, որ աչոնիկների հետ բարեկամանամ։

— Դու հիմա էլ կվախենաս, — պատասխանեց Թիթեռնիկը։

— Չէ։ Ես հիմա արդեն գիտուն եմ։ Ուզում ես ընկերներ լինենք։ Իսկ ով որ ինձ վրա ծիծաղի ճակատին մի լավ կհասցնեմ։

— Չէ, չեմ ուզում, որ իմ պատճառով կռիվ սարքես, — պատասխանեց Թիթեռնիկը։

— Դե լավ, ես կռիվ չեմ անի։ Պարզապես ոչ մի ծաղրի էլ ուշադրություն չեմ դարձնի։

Անգետիկն ընկերացավ Թիթեռնիկի հետ և դրանից հետո, հենց որ նկատում էր, որ մեկը աչոնիկներին նեղացնում է, մոտենում էր ու ասում.

— Ինչու ես աչոնիկներին նեղացնում։ Տես հա, էլ այդպիսի բան չտեսնեմ։ Մեզ մոտ աչոնիկներին չեն նեղացնում։

Դրա համար աչոնիկներն սկսեցին հարգել նրան և ասում էին, թե Անգետիկը բնավ էլ վատ ճստլիկ չի։ Մյուս մանչուկներն, իհարկե, նախանձում էին, որ գովում են Անգետիկին, և նրանք էլ սկսեցին պաշտպանել աչոնիկներին։ Ծաղկառատ քաղաքում աչոնիկներին վիրավորելը ուղղակի ընդունված բան չէր։ Եթե այնպես էր պատահում, որ մանչուկներից մեկը բռունցքներին ազատություն էր տալիս կամ էլ մի թթու խոսք էր ասում աչոնիկներին, ապա նրա վրա բոլորը ծիծաղում էին ու ասում, թե նա անդաստիարակ, անտաշի և բիրտ հաստագլխի մեկն է, որը ծանոթ չի վայելուչ վարքի ամենատարրական կանոններին։

Այժմ ոչ ոք չէր քշում աչոնիկներին, երբ նրանք ուզում էին խաղալ մանչուկների հետ, ընդհակառակը, նրանց միշտ խաղացնում էին իրենց հետ։

Շուտով Գիտունիկը վճռեց Ծաղկառատ քաղաքում եղեգնյա ջրմուղ անցկացնել ու մի քանի շատրվան սարքել, սկզբում գոնե մի-մի հատ ամեն մի փողոցում։ Բացի այդ, նա առաջարկեց կամուրջ գցել Վարունգի գետի վրա, որպեսզի ոտքով գնան անտառ։ Աչոնիկները մանչուկներին հավասար գործի լծվեցին։ Առավոտից մինչև կեսօր բոլորն աշխատում էին կամրջի շինարարության, ջրմուղն անցկացնելու, ինչպես և շատրվանները կառուցելու վրա։ Ճաշից հետո բոլորը գնում էին խաղալու, ոմանք բռնուկի, ոմանք տափկնոցի, մյուսներն էլ ֆուտբոլ կամ վոլեյբոլ։

Միայն Անգետիկն էր, որ քիչ էր մասնակցում խաղերին։ Նա ասում էր.

— Հիմա խաղալու ժամանակ չունեմ։ Տառը տառին կցելով հազիվ եմ կարդում և գրում եմ միայն տպագիր տառերով։ Ես պետք է անպայման գեղեցիկ գրել սովորեմ։ Իսկ թե ինչու՝ դա իմ գիտենալիք բանն է։

Փոխանակ ֆուտբոլ խաղալու՝ Անգետիկը նստում էր սեղանի առաջ ու կարդում։ Ամեն օր նա մի էջ էր կարդում, բայց դա էլ, իհարկե, մեծ օգուտ էր տալիս։ Երբեմն նա նույնիսկ երկու էջ էր կարդում՝ այսօրվա և վաղվա համար։ Ընթերցանությունը վերջացնելուց հետո նա վերցնում էր տետրակը և սկսկում էր գրել։ Գրում էր արդեն ոչ թե տպագիր, այլ ձեռագիր տառերով։ Բայց սկզբում այնքան էլ գեղեցիկ չէին ստացվում դրանք։ Սկզբում նրա տետրակում տառերի փոխարեն ինչ-որ անհասկանալի խզբզանքներ էին ստացվում, բայց Անգետիկը շատ ջանք էր գործ դնում և կամաց-կամաց սովորեց գրել գեղեցիկ տառեր՝ և՛ մեծ, այսինքն՝ գլխատառեր, և՛ փոքր։ Շատ ավելի վատ էր թանաքաբծերի բանը։

Անգետիկը հաճախ էր թանաք կաթեցնում տետրակում։ Ու դրա հետ միասին, կաթեցնելուն պես իսկույն լիզում էր։ Դրանից էլ թանաքի բծերը պոչավոր էին դառնում։ Պոչավոր այդ բծերը Անգետիկն անվանում էր գիսավոր աստղեր։ Այդ «գիսավորները» պատահում էին գրեթե նրա ամեն մի էջում։ Բայց Անգետիկը չէր հուսահատվում, որովհետև գիտեր, որ համբերությունը և աշխատանքը կօգնեն ազատվելու նաև այդ «գիսավորներից»։